Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Katowicach

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 lutego 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach Wydział V Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Piotr Łakomiak

Protokolant: Kamil Szarek

po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2025 r. w Katowicach

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej

z siedzibą w W.

przeciwko D. Ż.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach

z dnia 16 marca 2022 r., sygn. akt XIV GC 123/22/AK

1)  zmienia zaskarżony wyrok:

a)  w punkcie 1. w ten sposób, że zasądza od pozwanej D. Ż. na rzecz powódki 602 734,37 (sześćset dwa tysiące siedemset trzydzieści cztery i 37/100) złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 9 czerwca 2020 roku do dnia zapłaty z zastrzeżeniem prawa powoływania się przez pozwaną D. Ż. w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie jej odpowiedzialności do prawa własności nieruchomości położonej w (...) przy ul. (...), dla której Sąd Rejonowy w (...) prowadzi KW o nr (...), a na której to nieruchomości na rzecz powodowej spółki zostały ustanowione hipoteka umowna w wysokości 700 000 (siedemset tysięcy) złotych i hipoteka umowna łączna kaucyjna do kwoty 154 000 (sto pięćdziesiąt cztery tysiące) złotych, a w pozostałej części powództwo oddala;

b)  w punkcie 3. w ten sposób, że zasądza od pozwanej na rzecz powódki kwotę 31 892 (trzydzieści jeden tysięcy osiemset dziewięćdziesiąt dwa) złotych tytułem zwrotu części kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia;

c)  w punkcie 4. w ten sposób, że zastrzega, iż odpowiedzialność pozwanej D. Ż. pozostaje solidarna w zakresie zasądzonego roszczenia z odpowiedzialnością pozwanego J. Ż., na podstawie prawomocnego nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 27 kwietnia 2021r., sygn. akt XIV GNc 533/20/AK, - do kwoty 602 734,37 (sześćset dwa tysiące siedemset trzydzieści cztery i 37/100) złotych, a w zakresie kosztów procesu do kwoty 31 892 (trzydzieści jeden tysięcy osiemset dziewięćdziesiąt dwa) złotych,

2)  oddala apelację w pozostałej części;

3)  nie obciąża pozwanej D. Ż. kosztami postępowania apelacyjnego;

4)  nakazuje pobrać od powódki na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach 12 691 (dwanaście tysięcy sześćset dziewięćdziesiąt jeden) złotych tytułem zwrotu części kosztów sądowych od uiszczenia których pozwana została zwolniona;

5)  przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach na rzecz radcy prawnego M. K. 13 284 (trzynaście tysięcy dwieście osiemdziesiąt cztery) złotych, w tym podatek od towarów i usług w wysokości 2 484 (dwa tysiące czterysta osiemdziesiąt cztery) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.

SSA Piotr Łakomiak

Sygn. akt V AGa 337/22

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 16 marca 2022r. Sąd Okręgowy w Katowicach w sprawie XIV GC 123/22/AK w pkt.1. zasądził od pozwanej D. Ż. na rzecz powódki (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej w W. kwotę 791.833,39 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 637.833,39 zł liczonymi od dnia 9 czerwca 2020r. do dnia zapłaty z zastrzeżeniem prawa powoływania się przez pozwaną D. Ż. w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie jej odpowiedzialności do prawa własności nieruchomości położonej w K. przy ul. (...), dla której Sąd Rejonowy w (...) prowadzi KW nr (...), a na której to nieruchomości na rzecz powodowej spółki zostały ustanowione: hipoteka umowna w wysokości 700.000 zł i hipoteka umowna łączna kaucyjna do kwoty 154.000 z; w pkt. 2. oddalił powództwo w pozostałym zakresie; w pkt.3. zasądził od pozwanej na rzecz powódki z kwotę 46.909,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 15.017 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, zaś w pkt.4. zastrzegł, że odpowiedzialność pozwanej D. Ż. pozostaje solidarna w zakresie zasądzonego roszczenia z odpowiedzialnością pozwanego J. Ż. wynikającą z prawomocnego orzeczenia Sądu Okręgowego w Katowicach w postaci nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym wydanego w dniu 27 kwietnia 2021, sygn. akt XIV GNc 533/20/AK.

Orzekając w powyższy sposób sąd ten ustalił, że powódka — (...) Spółka Akcyjna w W. w dniu 11 grudnia 2006 r. zawarła z pozwanymi J. Ż. i D. Ż. umowę kredytu (...) nr(...). Na podstawie opisanej umowy pozwani zaciągnęli kredyt w wysokości 700.000 zł na finansowanie remontu i modernizacji nieruchomości mieszkano — użytkowej w (...) przy ul. (...) na potrzeby własne i wynajem. Całkowita wypłata na rzecz pozwanych kredytu miała nastąpić do dnia 15 lipca 2007r. Od opisanego kredytu powodowa spółka zgodnie z umową była uprawiona do pobierania miesięcznie odsetek według zmiennej stopy procentowej. Strony umowy postanowiły również, że zabezpieczeniem kredytu będą: hipoteka zwykła łączna w kwocie 700.000 zł i hipoteka kaucyjna łączna do kwoty 154.000 zł na nieruchomości położonej w (...) przy ul. (...) KW nr (...) prowadzona przez Sąd Rejonowy w (...)oraz na nieruchomości położonej w I. przy ul. (...) - KW nr (...) prowadzona przez Sąd Rejonowy w (...), weksle własne in blanco wraz z deklaracjami wekslowymi, cesja praw do odszkodowania z polisy ubezpieczenia. Pozwani korzystali z karencji w zakresie spłaty kredytu do dnia 15 lipca 2007r., a po okresie karencji pozwani byli zobowiązani do spłaty zobowiązania kredytowego oraz odsetek w okresie do dnia 1 listopada 2026r. w ratach annuitetowych — równych. Zgodnie z brzmieniem § 19 umowy niespłacenie przez kredytobiorcę części lub w całości raty w terminie umownym spowoduje, że należność z tytułu zaległej spłaty stanie się zadłużeniem przeterminowanym. Za każdy dzień utrzymywania się zadłużenia przeterminowanego powodowy bank uprawiony był do pobierania odsetek według obowiązującej w tym okresie zmiennej stopy procentowej dla kredytów przeterminowanych i kredytów postawionych po okresie wypowiedzenia w stan natychmiastowej wykonalności nie będących przedmiotem postepowania ugodowego. Po myśli § 23 umowy powodowy bank miał prawo wypowiedzieć umowę kredytu w części dotyczącej warunków spłaty w przypadku między innymi niedokonania spłaty dwóch kolejnych spłat w terminach określonych przez powódkę w wysłanych do kredytobiorcy dwóch kolejnych przypomnieniach, naruszenia przez kredytobiorcę postanowień umownych czy wykorzystania kredytu niezgodnie z postanowieniami umowy. Powodowa spółka zgodnie z postanowieniami umowy zobowiązana była do powiadomienia kredytobiorców o wypowiedzeniu listem poleconym lub poprzez doręczenie do rąk własnych — za zwrotnym potwierdzeniem odbioru, wyznaczając termin spłaty zobowiązania, a okres wypowiedzenia jak stanowi umowa wynosił 30 dni. W treści § 25 umowy kredytobiorcy pozwani wyrazili zgodę na uznanie za doręczone oświadczenie o wypowiedzeniu wysłane na ostatnio wskazane: nazwisko i adres. Strony procesu w dniu 30 marca 2012r. zawarły aneks do umowy kredytu opisanej wyżej, na mocy którego postanowiły, że kredytobiorcy będą spłacali zobowiązanie z tytułu kredytu i odsetek do dnia 10 października 2026r., w równych ratach. Istniejące zaległości w spłatach zostały rozłożone na pozostałe do spłaty raty, a spłata zadłużenia miała nastąpić w nowo ustalonych ratach równych, w kwotach podanych w pisemnym zawiadomieniu, przy czym kredytobiorcy mieli prawo skorzystać z zawieszenia spłaty sześciu kolejnych rat kapitałowych w okresie od dnia 10 kwietnia 2012r. do dnia 10 września 2012r. włącznie, bez wydłużania okresu kredytowania. Opisane wyżej i wskazane w umowie kredytowej zabezpieczenia rzeczowe zostały ustanowione na nieruchomości opisanej w KW nr K. (...)/ (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy (...)w (...) położonej w (...) przy ul. (...).

Pismem z dnia 22 maja 2013r. zatytułowanym wezwanie do zapłaty i wypowiedzenie umowy kredytu powodowy bank poinformował pozwanych, iż na rachunku pozwanych na dzień 21 maja 2013r. stwierdzono niedopłatę w łącznej wysokości 14. 132,40 zł, w tym kapitał w wysokości 7.474,44 zł, odsetki w wysokości 6.355,58 zł, jak również opłaty, prowizje i odsetki za w związku z dokonywanie spłat nieterminowo oraz pozwani zostali wezwani do zapłaty tej należności w termie tygodnia. Nadto powodowy bank wezwał pozwanych do zapłaty bieżącej składki na ubezpieczenie kredytu oraz bieżącej raty od dnia otrzymania zawiadomienia. Powodowa spółka nadto poinformowała pozwanych, iż w przypadku niedokonania wpłaty wskazanych kwot w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego pisma powodowy bank wypowiada umowę kredytu, co powoduje powstanie po stronie pozwanych obowiązku jednorazowej spłaty całej kwoty kredytu wraz z należnymi odsetkami, opłatami za upomnienia oraz innymi kosztami z okresem wypowiedzenia wynoszącym 30 dni. Dodatkowo powodowa spółka wskazała pozwanym, iż ich zobowiązanie z tytułu kredytu łącznie wynosi 646.978,31 zł. Pozwani zostali również pouczeni, że po upływie okresu wypowiedzenia cała kwota kredytu wraz z odsetkami i opłatami stanie się wymagalna, a powódka podejmie działania zmierzające do odzyskania swoich należności. Po upływie okresu wypowiedzenia i braku spłaty całości zobowiązania, jak wyjaśniła również powódka pozwanym, od całej kwoty kredytu przeterminowanego będą naliczane odsetki według stopy procentowej obowiązujących dla kredytów postawionych w stan wymagalności po upływie okresu wypowiedzenia i przeterminowanych.

Pismem z dnia 31 lipca 2013r. powodowy bank wezwał pozwanych J. Ż. i D. Ż., jako dłużników głównych wobec upływu terminu zapłaty kapitału, odsetek skapitalizowanych oraz kosztów, prowizji jak i opłat kwot wskazanych w treści wezwania do zapłaty, w tym kwoty 602.734,37 zł tytułem niespłaconego kapitału, odsetek zapadłych w kwocie w wysokości 35.099,01 zł w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Pozwani zostali pouczeni, iż brak zapłaty wskazanej kwoty spowoduje, wystawienie bankowego tytułu egzekucyjnego oraz wszczęcie postępowania egzekucyjnego i nastąpi obciążenie dłużników kredytowych kosztami. Pozwani odebrali opisane wyżej wezwania do zapłaty skierowane do nich.

Następnie pismami z dnia 7 maja 2020r. powodowy bank wezwał pozwanych J. i D. Ż., jako dłużników rzeczowych z tytułu zabezpieczenia wierzytelności wynikającej z kredytu własny kąt biznes opisanego w sprawie w postaci hipoteki zwykłej umownej w wysokości 700.000 zł i hipoteki kaucyjnej umownej w wysokości 154.000 zł do zapłaty kwoty 1 124.683,41 zł z tytułu: kapitału kredytowego w wysokości 602.734,37 zł, odsetek zapadłych w wysokości 35.099,01 zł, odsetek karnych w wysokości 454.377,03 zł i wskazaną należność z tytułu prowizji. Powodowa spółka wskazała, że ogranicza swoje roszczenie do wysokości ustanowionych odsetek. Nadto w opisanych pismach powodowa spółka wezwała pozwanych do zapłaty kwoty wskazanej w wezwaniu w terminie tygodnia od dnia otrzymania wezwania. Nadto powodowy bank wskazał, że w przypadku braku możliwości spłaty jednorazowo wskazanej kwoty możliwe jest zawarcie porozumienia, ugody ustalających zasady spłaty zobowiązania. Równocześnie powódka wyjaśniła, że w przypadku braku zapłaty wskazanej kwoty jak i braku podpisania porozumienia czy ugody powódka we wskazanym wyżej terminie podejmie przewiedziane umową i przepisami prawa działania w celu uzyskania tytułu wykonawczego i następnie skieruje na podstawie takiego tytułu wykonawczego sprawę na drogę postępowania egzekucyjnego. Pozwani odebrali powyższe wezwania.

Zgodnie z treścią § 32 umowy kredytowej kredytobiorcy — czyli pozwani ponoszą odpowiedzialność solidarną za zadłużenie wynikające z umowy kredytowej.

W dniu 15 września 2020r. powodowy bank wystawił pozwanym W. z ksiąg Bankowych nr (...) wskazując, że na powyższy dzień, figuruje w księgach powodowej spółki wymagalne zobowiązanie pozwanych z tytułu zabezpieczenia umowy kredytu opisanej w sprawie i wskazała, że na wymagalne zadłużenie pozwanych w wysokości 1.129.736,47 zł składają się: należność główna w wysokości 602.734,37 zł, odsetki umowne za okres od dnia 1 1 maja 2013r. do dnia 22 lipca 2013r. w wysokości 6.238,74 zł, odsetki zawieszone od dna 30 marca 2013r. do dnia 22 lipca 2013r. w wysokości 28.860,08 zł oraz odsetki od zadłużenia przeterminowanego w wysokości 495.430,08 zł, jak również opłaty i prowizje w łącznej wysokości 32.473 zł. W treści wspomnianego wyciągu powódka wskazała również, że dalsze odsetki od dnia 16 września 2020r. do dnia zapłaty naliczane są od należności głównej w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego, a aktualna wysokość tych odsetek wynosi 2 % z tym, że nie więcej niż wysokość odsetek maksymalnych.

Powodowy bank uruchomił kredyt i przekazał wskazane w umowie kredytowej środki pieniężne na rzecz pozwanych. Pozwana D. Ż. nie uregulowała należności wskazanej w pozwie z tytułu umowy kredytowej. /okoliczności, którym pozwana nie zaprzeczyła/.

Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie wszystkich przeprowadzonych w sprawie i wskazanych wyżej dowodów z dokumentów oraz twierdzeń stron zawartych w pismach procesowych. Zgromadzonym dowodom Sąd ten dał wiarę w całości, albowiem ich wiarygodność i moc dowodowa nie były kwestionowane przez żadną ze stron, a jednocześnie sąd nie znalazł powodów by czynić to z urzędu. Sąd I instancji pominął wnioski dowodowe pozwanej w zakresie przesłuchania w świadków, albowiem fakty które mają być wykazane za pomocą opisanych dowodów nie mają istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności nie mają one znaczenia dla istnienia solidarnej odpowiedzialności pozwanej jako dłużnika rzeczowego D. Ż. wobec powodowego banku za zobowiązanie wynikające z treści zawartej pomiędzy stronami umowy kredytowej wykonanej przez pozwaną.

Sąd Okręgowy na podstawie tak poczynionych ustaleń wskazał, że roszczenie strony powodowej co do zasady i co do wysokości zasługuje na uwzględnienie w całości.

W ocenie tego Sądu powódka przedkładając w sprawie dowody w postaci dokumentów udowodniła fakty takie jak: zawarcie umowy kredytu z pozwanymi, ustanowienie zabezpieczenia na nieruchomości pozwanych położonej w (...) przy ul. (...) poprzez ustanowienie na rzecz powodowego banku hipoteki zwykłej łącznej w wysokości 700.000 zł i hipoteki kaucyjnej łącznej do kwoty 154.000 zł, a więc pozwani są dłużnikami rzeczowymi z tytułu zobowiązania kredytowego opisanego w sprawie, przekazanie na rzecz pozwanych kwoty wskazanej w umowie kredytowej (uruchomienie kredyty zgodnie z umową) na rachunek bankowy wskazany w umowie, ponadto strona powodowa wykazała, że pozwani nie dokonali spłaty zobowiązania kredytowego zgodnie z postanowieniami umownymi i po ich stronie istnieje przeterminowane zobowiązane kredytowe w wysokości wynikającej z wyciągu ksiąg bankowych powodowej spółki, a jedynie spłacili tylko część należności wynikającej z zaciągniętej umowy kredytowej, również powódka wykazała, że skutecznie dokonała wypowiedzenia pozwanym umowy kredytowej jak i następne wysokość zobowiązania przeterminowanego. Sad meriti podkreślił, że pozwany J. Ż. nie zaskarżył wydanego w sprawie nakazu zapłaty, natomiast pozwana nie zaprzeczyła wyżej powołanym okolicznościom mającym znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Pozwana D. Ż. bowiem podniosła, że jej zdaniem nie ponosi ona odpowiedzialności za zobowiązania kredytowe, albowiem to wyłącznie pozwany J. Ż., bez jej zgody, dysponował środkami pochodzącymi z kredytu opisanego w sprawie, albowiem w tym okresie pozwana była w zagrożonej ciąży, potem w połogu i nie była informowana przez pozwanego J. Ż. o szczegółach zawieranych przez tego pozwanego umów bankowych ani również o tym na co zostały przeznaczone środki pochodzące z kredytu. Pozwana również wskazała, że pozwany J. Ż. już w tym czasie przygotowywał się do wyprowadzenia majątku tj., oszczędności oraz nieruchomości wchodzących w skład ich majątku wspólnego i bez zgody pozwanej sprzedawał wspólne pozwanych nieruchomości na rzecz członków jego rodziny. Pozwana zarzuciła, że nie była dopuszczona do współposiadania nieruchomości zakupionych za zaciągnięty kredyt. Wobec powyższego pozwana D. Ż. wniosła o uznanie, że wyłącznie pozwany jest odpowiedzialny za powstałe zadłużenie, ponieważ samodzielnie dysponował środkami. Pozwana zarzuciła również, że została pozbawiona możliwości korzystania z nieruchomości, której jest współwłaścicielką, jak i została pozbawiona możliwości korzystania ze środków kredytowych zgodnie z ich przeznaczeniem, a które to środki wyprowadził pozwany.

Sąd Okręgowy podkreślił, że w jego ocenie strona pozwana w toku sporu nie przedstawiła żadnych merytorycznych argumentów, które podważałyby zasadność dochodzonego w pozwie roszczenia. Pozwana nie zakwestionowała również tego, że powodowy bank dokonał skutecznego wypowiedzenia umowy kredytowej. Po myśli art. 75 prawa bankowego obowiązującego w dniu zawarcia umowy kredytowej jak i w chwili dokonania wypowiedzenia przez powódkę pozwanym umowy kredytowej stanowił, że w razie stwierdzenia przez bank kredytujący, że warunki udzielenia kredytu nie zostały dotrzymane, lub w razie zagrożenia terminowej spłaty kredytu z powodu złego stanu majątkowego kredytobiorcy, bank może: wypowiedzieć umowę kredytu w całości lub w części, zażądać dodatkowego zabezpieczenia spłaty kredytu bądź przedstawienia w określonym terminie programu naprawczego i jego realizacji po zatwierdzeniu przez bank. Okres wypowiedzenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, wynosi 30 dni, a w razie zagrożenia upadłością kredytobiorcy - 7 dni, o ile umowa kredytu nie przewiduje okresu dłuższego. Po upływie okresu wypowiedzenia umowy kredytu kredytobiorca jest obowiązany do niezwłocznego zwrotu wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami należnymi bankowi za okres korzystania z kredytu, o ile umowa kredytu nie stanowi inaczej.

Sąd Okręgowy podkreślił, że pozwana nie przedstawiła w tej sprawie żadnych zarzutów i twierdzeń przeciwko zobowiązaniu kredytowemu opisanemu w pozwie, tak aby wykazać, że po jej stronie nie istnieje zobowiązanie wobec powodowego banku lub jego wysokość jest inna niż wskazana przez powódkę. Sad meriti wyraźnie wskazał, że przedstawione przez pozwaną okoliczności nie mogły wzruszyć zobowiązania wobec powodowego banku, a jedynie mogą mieć ewentualnie znaczenie w rozliczeniach pomiędzy dłużnikami solidarnymi — pozwanymi.

W myśl art. 69 Ustawy Prawo Bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

Postępowanie dowodowe przeprowadzone w sprawie wykazało w ocenie sądu I instancji, że pozwani nie spłacili wymagalnego zadłużenia tak przed wytoczeniem powództwa jak i w jego trakcie.

Podstawę rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 1 wyroku z dnia 14 maja 2019 r. stanowi art. 69 ust. 1 i art. 75 Prawa Bankowego oraz zobowiązanie rzeczowe pozwanych.

Sąd Okręgowy wskazał, że pozwana ponosi odpowiedzialność za zobowiązanie kredytowe jako dłużnik rzeczowy. Zgodnie z treścią art. 65 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (u.k.w.), w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności wynikającej z określonego stosunku prawnego można nieruchomość obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości (hipoteka). W celu zabezpieczenia tej samej wierzytelności można, w drodze czynności prawnej, obciążyć więcej niż jedną nieruchomość (hipoteka łączna umowna). (art. 76 ust. 3 u.k.w.). Natomiast zgodnie z art. 75 powołanej ustawy, zaspokojenie wierzyciela hipotecznego z nieruchomości następuje według przepisów o sądowym postępowaniu egzekucyjnym, chyba że z nieruchomości dłużnika jest prowadzona egzekucja przez administracyjny organ egzekucyjny. Z powyższych przepisów wynika, co również potwierdza ugruntowane orzecznictwo jak i doktryna, iż wierzyciel musi uzyskać tytuł egzekucyjny, którym jest najczęściej wyrok zasądzający wierzytelność hipoteczną. Następnie po uzyskaniu klauzuli wykonalności (art. 776 k.p.c.) może wszcząć postępowanie egzekucyjne.

Wobec tego, że pozwana ponosi odpowiedzialność za zobowiązanie kredytowe opisane w sprawie jako dłużnik rzeczowy, Sąd Okręgowy orzekł o ograniczeniu odpowiedzialności pozwanej do nieruchomości opisanej w wyroku tj. położonej w (...) przy ul. (...) w oparciu o niżej powołany przepis jak i po myśli z art. 319 k.p.c., który stanowi, że jeżeli pozwany ponosi odpowiedzialność z określonych przedmiotów majątkowych albo do wysokości ich wartości, sąd może, nie wymieniając tych przedmiotów ani ich wartości, uwzględnić powództwo zastrzegając pozwanemu prawo do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności.

Natomiast brak w sprawie dowodów, że hipoteki opisane w pozwie na nieruchomości położonej w (...) skutecznie zostały ustanowione na rzecz pozwanych. W tym zakresie ciężar dowodowy obciąża w całości powodową spółkę, a taka okoliczność powinna zostać udowodniona dokumentem urzędowym w postaci odpisu z KW. Powodowa spółka nie przedstawiła w tym zakresie żadnych dowodów, stąd Sąd i instancji uznał, że powodowa spółka nie udowodniła roszczenia w tym zakresie i dlatego Sąd orzekł jak w pkt 2 wyroku.

Nadto jak mówi art. 366 § 1 k.c. kilku dłużników może być zobowiązanych w ten sposób, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych (solidarność dłużników).

Zdaniem Sądu Okręgowego pozwani ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania kredytowe w szczególności, że taki zapis znajduje się w treści umowy w § 32. Punkt 3 wyroku uzasadnia okoliczność, że nakaz zapłaty w postepowaniu upominawczym wydany w sprawie stał się prawomocny wobec pozwanego J. Ż., a w związku ze skutecznym złożeniem przez pozwaną D. Ż. sprzeciwu od tego nakazu w jej imieniu utracił swoją moc wobec pozwanej, natomiast odpowiedzialność pozwanych jest odpowiedzialnością solidarną. Powyższy fakt musiał być wyrażony w treści wydanego orzeczenia wobec pozwanej D. Ż., co też Sąd uczynił w treści pkt 3 wyroku.

O odsetkach Sąd I instancji orzekł na zasadzie art. 481 k.c. i zgodnie z postanowieniami umowy kredytowej.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w oparciu o art. 98 § 2 k.p.c. Na zasądzone koszty złożyły się opłata od pozwu w kwocie 7.973 zł oraz koszty zastępstwa procesowego profesjonalnego pełnomocnika reprezentującego powoda w wysokości 15.017,00 zł ustalone w na podstawie §2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w spawie opłat za czynności radców prawnych wraz z opłata kancelaryjna od pełnomocnictwa.

Apelację od powyższego wyroku wniosła pozwana D. Ż.. Zaskarżyła orzeczenie w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1.naruszenie przepisów prawa tj. art. 117 § 1 KPC poprzez początkowe oddalenie wniosku Pozwanej o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ Pozwana została pozbawiona możliwości bycia reprezentowaną przez profesjonalnego pełnomocnika, a przez to nie była stanie należycie dochodzić swoich interesów oraz reprezentować swojego stanowiska procesowego;

2.błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanego wyroku, który mógł mieć istotny na jego treść, polegający na nie faktu, że Pozwana przedmiotową umowę kredytu zawarła pod wpływem podstępu, a zatem złożone przez nią oświadczenie woli dotknięte jest wadą, o której mowa w art. 86 § 1 i 2 KC, której to okoliczności Pozwana nie mogła podnieść przed sądem I instancji, z uwagi na naruszenie wskazane w pkt. 1 powyżej;

3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanego wyroku, który mógł mieć istotny wpływ na jego treść polegający na nie wzięciu nie pod uwagę okoliczności, że część transz kredytu została wypąłcona na rachunek techniczny męża Pozwanej, co odbywało się bez jej zgody, której to okoliczności Pozwana nie mogła podnieść przed sądem I instancji, z uwagi na naruszenie wskazane w pkt. 1 powyżej;

4.błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawie wydanego wyroku, który mógł mieć istotny na jego treść, poprzez przyjęcie nieprawidłowego wyliczenia przez Powoda odsetek od przedmiotowego kredytu, której to okoliczności pozwana nie mogła podnieść przed sądem I instancji, z uwagi na naruszenie wskazane w pkt. 1 powyżej

Mając na uwadze powyższe okoliczności skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego w całości i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponowego rozpoznania;

z ostrożności procesowej, wniosła o zmianę wyroku poprzez obniżenie zasądzonej od Pozwanej na rzecz Powoda kwoty o transz wypłaconych bez jej zgody na rachunek techniczny przez męża Pozwanej oraz kwoty nienależnie naliczonych odsetek i innych należności ubocznych;

z ostrożności procesowej w przypadku nieuwzględnienia niniejsze apelacji niniejszej apelacji, na podstawie art. 102 KPC, wniosła o zwolnienie Pozwanej od ponoszenia kosztów procesu za Powoda, w kosztów zastępstwa procesowego,

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja pozwanej zasługiwała na częściowe uwzględnienie. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, przyjmując je za własne.

W pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutu nieważności postępowania wynikającego z art. 379 pkt.5.k.p.c, który stanowi, że nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Pozwana wskazywała bowiem, że Sąd Okręgowy zachował się niekonsekwentnie, gdyż najpierw postanowieniem z dnia 28.10.2021r. (por. k. 118), wydanym przed wydaniem zaskarżonego wyroku oddalił jej wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a następnie zmienił swoją decyzję i postanowieniem z dnia 19.04.2022r. (por. k. 163) ustanowił dla niej pełnomocnika z urzędu, który w jej imieniu wniósł apelacje od rozstrzygnięcia sądu I instancji. Jak wskazuje się w orzecznictwie niekiedy za pozbawienie możności działania można uznać odmowę ustanowienia pełnomocnika z urzędu (tak SN w wyrokach: z 12.05.2010 r., I UK 19/10, LEX nr 603408; z 19.02.2010 r., IV CSK 318/09, LEX nr 678016; z 8.12.2009 r., I UK 195/09, OSNP 2011/13–14, poz. 190; z 8.06.2006 r., II CSK 51/06, M. Praw. 2006/13, s. 680; z 28.03.2012 r., II UK 167/11, LEX nr 1171003; odmiennie SN np. w postanowieniach: z 3.08.2012 r., I CSK 106/12, LEX nr 1228766; z 14.01.2009 r., IV CZ 106/08, LEX nr 784207, a także w wyrokach: z 16.02.1999 r., II UKN 418/98, OSNAPiUS 2000/9, poz. 359; z 5.07.2000 r., I CKN 787/00, LEX nr 1170494; z 12.09.2007 r., I CSK 199/07, LEX nr 461625). Sąd Apelacyjny przychyla się jednak do tego kierunku orzecznictwa, który wskazuje, że wyłącznie w ekstremalnych sytuacjach nieprzyznanie stronie pełnomocnika z urzędu może prowadzić do pozbawienia możności obrony jej praw, np. w przypadku gdy strona jest tak nieporadna, że nie jest w stanie podejmować skutecznie czynności procesowych (por. np. wyroki SN: z 6.06.2019 r., II CSK 660/18, LEX nr 2690149; z 30.05.2019 r., V CSK 36/18, LEX nr 2690865; z 4.04.2019 r., III CSK 89/17, LEX nr 2642775; z 30.11.2018 r., I CSK 656/17, LEX nr 2586022; z 28.03.2012 r., II UK 167/11, LEX nr 1171003; z 21.06.2013 r., I CZ 51/13, LEX nr 1375317; z 14.02.2013 r., II CSK 385/12, LEX nr 1314387). Jednocześnie podkreślenia wymaga fakt, że nie mieliśmy do czynienia w sprawie z przypadkiem, gdy wniosek strony w ogóle nie został rozpoznany przed podejmowaniem definitywnych w skutkach dla stron czynności procesowych przez np. rozpoznanie apelacji, wydanie wyroku (por. wyrok SN z 11.07.2012 r., II CSK 657/11, OSNC 2013/4, poz. 49).

Odnosząc powyższe rozważania do realiów sprawy, analiza treści sprzeciwu pozwanej od nakazu zapłaty, nie wskazywała, aby pozwana mogła zostać zaliczona do osób całkowicie nieporadnych. Po drugie, tak jak zostało już to zaznaczone, wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, został rozpoznany przed wydaniem zaskarżonego wyroku, a pozwana w świetle zarządzenia z dnia 28.10.2021r. została pouczona o sposobie i terminie jego zaskarżenia, z czego jednak nie skorzystała, przed wydaniem zaskarżonego wyroku. Po trzecie, co istotne, zarzuty apelacji wskazane w pkt. 2-4, nie mogły wywrzeć wpływu na treść zaskarżonego wyroku. W pierwszej kolejności zauważyć należało, że wprawdzie apelacja podnosiła, że pozwana miała zawrzeć umowę kredytu z 11.12.2006r. pod wpływem podstępu o jakim mowa w art. 86k.c., jednak nie wykazała (art. 6kc. w zw. z art. 232zd.1k.p.c.), aby złożyła wobec powódki materialnoprawne oświadczenie woli o uchyleniu się od skutków prawnych zawartej umowy kredytowej oraz aby dochowała rocznego terminu na złożenie tego oświadczenia od momentu wykrycia podstępu ze strony powoda. Jeśli natomiast pozwana uważała, na co wskazuje uzasadnienie apelacji, że w stosunku do niej podstępu miał dopuścić się J. Ż., to może to mieć znaczenie jedynie dla wzajemnych rozliczeń pomiędzy współdłużnikami solidarnymi, co zresztą Sąd Okręgowy również dostrzegł (por. s. 9 uzasadnienia), analizując zarzuty podnoszone przez pozwaną na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego, szczegółowo opisane na s. 8-9 uzasadnienia.

Zarzut określony w punkcie 3. apelacji, również nie miał wpływu na treść zaskarżonego wyroku, co prowadziło m.in. do pominięcia przez Sąd Okręgowy (por. postanowienie z dnia 16.03.2022r., k. 134), jak i Sąd Apelacyjny (por. postanowienia z dnia 23.09.2024r., k. 457/v. i z dnia 12.12.2024r., k. 478) wniosków dowodowych zgłaszanych przez pozwaną zarówno przed sądem I instancji, jak i na etapie postępowania apelacyjnego. Mianowicie, dla odpowiedzialności pozwanych, nie miało znaczenia, że część transz kredytu mogła zostać wypłacona na rachunek techniczny męża. Kwestia ta może być natomiast podstawą do wzajemnych rozliczeń pomiędzy współdłużnikami solidarnymi, gdyby się okazało w innym postępowaniu, że z kredytu skorzystał w rzeczywistości wyłącznie, bądź w przeważającej części J. Ż.. Wprawdzie, Sąd Apelacyjny częściowo ukierunkował postępowanie dowodowe celem ustalenia, czy transze kredytu zostały wypłacone kredytobiorcom na wskazany przez nich rachunek bankowy, co polegało na przedstawieniu przez powoda dowodów z dokumentów w postaci dyspozycji wypłaty transz kredytu oraz dowodów przelewów kwoty kredytu (por. k. 424-429, 440 – oryginały dokumentów), tym niemniej, kwestia ewentualnych nieprawidłowości na tym etapie, tj. w szczególności wypłaty którejkolwiek z transz kredyt na rachunek techniczny męża bez zgody pozwanej D. Ż., mogłaby mieć wpływ na zakres wzajemnych rozliczeń pomiędzy dłużnikami solidarnymi w innym postępowaniu sądowym, bądź mogłaby mieć wpływ na zakres odpowiedzialności pozwanej względem powódki, gdyby bank opierał powództwo na odpowiedzialności osobistej pozwanych, a okazałoby się w toku postępowania dowodowego, że np. po stronie powódki doszło do jakiś zaniedbań proceduralnych przy realizacji wypłaty poszczególnych transz kredytu, co naruszałoby prawa pozwanej.

Podkreślić jednak należało, że podstawą odpowiedzialności pozwanych w niniejszym postępowaniu jest odpowiedzialności rzeczowa, a nie osobista, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia.

Ponadto nie ulegało wątpliwości, że kwota kredytu została wypłacona przez pozwanego kredytobiorcom. Pozwana bowiem nie podnosiła zarzutu nie wywiązania się przez powoda z wypłaty kwoty kredytu.

Sąd Apelacyjny, odnosząc się do zarzutu zawartego w pkt.4., wskazuje, że również w tym aspekcie prowadził postępowanie dowodowe celem ustalenia sposobu wyliczenia przez pozwanego odsetek (kapitałowych, jak i karnych), co polegało na zobowiązaniu powoda do zaoferowania dodatkowych dokumentów, z czego powód się wywiązał (por. k. 404-406, 430-439). Kwestia ta, z uwagi na fakt, że w sprawie nie mieliśmy do czynienia z oparciem powództwa na odpowiedzialności osobistej pozwanych, a ponadto doszło do przyjęcia przez sąd odwoławczy, że należności odsetkowe, pomimo zabezpieczenia ich hipoteką kaucyjną uległy przedawnieniu, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia, ostatecznie również nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia apelacji.

Przechodząc do zasadniczego zagadnienia, w ramach apelacji pełnej, na wstępie zaznaczyć należało, że powodowy bank podstawę żądania oparł wyłącznie na odpowiedzialności rzeczowej pozwanych w związku z ustanowieniem na ich nieruchomości hipoteki obejmującej m.in. należność główną w wysokości 602 734,37 zł, czego pozwana nie kwestionowała w toku całego postępowania. Wskazał bowiem, że uprzednie postępowanie sądowe, na podstawie którego dochodził od pozwanych zapłaty w ramach odpowiedzialności osobistej, uległo prawomocnemu umorzeniu (por. s. 2 uzasadnienia pozwu, k. 4/v.).

Przechodząc do meritum zagadnienia na wstępie należało wskazać, że konstrukcja hipoteki, jako ograniczonego prawa rzeczowego ustanawianego w celu zabezpieczenia wierzytelności pieniężnej, została istotnie zmieniona z dniem 20 lutego 2011 r., to jest z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 26 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 131, poz. 1075). Hipoteka, w związku z którą powodowy bank dochodzi zapłaty powstała przed tym dniem, a zatem w poprzednim stanie prawnym. Był on podstawą do rozróżnienia hipoteki, zwanej w nauce i orzecznictwie zwykłą, chociaż ustawodawca tej nazwy nie stosował, i hipoteki kaucyjnej. W świetle art. 65 ust. 1 i art. 68 u.k.w.h. hipoteka (tzw. zwykła) zabezpieczała "oznaczoną" wierzytelność pieniężną i mogła być wyrażona tylko w pieniądzu, natomiast według art. 102 u.k.w.h. hipoteka kaucyjna ustanawiana była do wysokości najwyższej sumy w celu zabezpieczenia wierzytelności o nieustalonej wysokości. W doktrynie sygnalizowano wątpliwości, czy kryterium decydującym o dopuszczalności powstania tej hipoteki jest nieoznaczona wysokość istniejącej już i podlegającej zabezpieczeniu wierzytelności, czy też także przyszły charakter wierzytelności mogącej powstać z oznaczonego i istniejącego już w chwili jej ustanawiania stosunku prawnego. Zabezpieczeniu tą hipoteką podlegały też roszczenia związane z wierzytelnością hipoteczną, lecz nieobjęte z mocy ustawy hipoteką zwykłą. O ich nieobjęciu hipoteką w rozumieniu art. 65 ust. 1 i art. 68 u.k.w.h., a zatem zwykłą, decydowało to, że nie istniały jeszcze w momencie powstania hipoteki albo ich wysokość nie była wówczas określona. Na gruncie poprzedniego stanu prawnego wątpliwości dotyczyły przede wszystkim tego, którą z powyższych hipotek mogą być zabezpieczone odsetki od wierzytelności pieniężnej, jako akcesoryjne dla wierzytelności głównej, niemniej jednak już po powstaniu - samodzielne. Akcesoryjność roszczeń o odsetki za opóźnienie wyraża się uzależnieniem ich powstania od istnienia niespełnionego w terminie roszczenia głównego o świadczenie pieniężne oraz tym, że przedawniają się najpóźniej z chwilą przedawnienia się roszczenia głównego (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2005 r., III CZP 42/04, OSNC 2005, Nr 9, poz. 149). Odsetki kapitałowe stanowią wynagrodzenie za korzystanie ze środków pieniężnych osoby trzeciej, a wierzytelność o ich zapłacenie powstaje, jeżeli środki rzeczywiście zostaną przekazane. W momencie dokonywania wpisu hipoteki zabezpieczającej wierzytelność pieniężną odsetki od niej zwykle należą jeszcze do kategorii wierzytelności przyszłych. Odsetki kapitałowe mają przy tym charakter bezwarunkowy, a odsetki za opóźnienie warunkowy. Wysokość przyszłych odsetek można ustalić, gdy mają charakter stały, ale przy zmiennym oprocentowaniu, jak w niniejszym przypadku i nieznanym okresie, za jaki będą naliczane, jest to niemożliwe. W wyroku z dnia 24 listopada 1998 r., I CKN 864/98 (OSNC 1999, Nr 6, poz. 111), wprawdzie Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że zabezpieczenie hipoteczne obejmuje tylko odsetki zwłoki (art. 69 u.k.w.h.) i nie dotyczy odsetek kapitałowych, które są w istocie wierzytelnością (dochodem wierzyciela) i muszą być wyraźnie wymienione we wpisie, gdyż zwiększają sumę wyznaczającą granice odpowiedzialności dłużnika hipotecznego (art. 68 u.k.w.h.), jednak analiza sprawy nie wskazywała, że taka sytuacja miała miejsce. Zatem dla zabezpieczenia odsetek umownych (kapitałowych) określonych według zmiennej stopy oprocentowania orzecznictwo wymagało ustanawiania osobnej hipoteki kaucyjnej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2003 r., III CKN 1026/00, nieopubl.), co wystąpiło w przedmiotowej sprawie.

W analizowanej sprawie doszło do ustanowienia na rzecz powódki na nieruchomości pozwanych hipoteki łącznej zwykłej na 700000zł, co odpowiadało kwocie wypłaconego kapitału kredytu oraz hipoteki łącznej kaucyjnej do kwoty 1540000zł obejmującej odsetki umowne (kapitałowe) oraz za zwłokę.

Gdy chodzi o zakres zabezpieczenia hipotecznego, to w stanie prawnym sprzed dnia 20 lutego 2011 r. podstawą jego wyznaczenia dla hipoteki zwykłej był art. 65, 68 i 69 u.k.w.h., z których wynikało, że zabezpiecza ona określoną (istniejącą i skonkretyzowaną co do wysokości) wierzytelność pieniężną. Zabezpieczenie wierzytelności hipoteką powodowało, że wierzyciel hipoteczny mógł dochodzić jej zaspokojenia niezależnie od wpływu terminu przedawnia - art. 77 zdanie pierwsze u.k.w.h., ale ta zasada nie miała zastosowania do odsetek od zabezpieczonej w ten sposób wierzytelności, o czym stanowił art. 77 zdanie drugie u.k.w.h., a granice zaspokojenia roszczeń odsetkowych odnoszących się do zabezpieczonej hipoteką wierzytelności z przedmiotu hipoteki określać należało na podstawie art. 69 u.k.w.h. Przepis ten obejmował zakresem hipoteki, a zatem i zakresem odpowiedzialności właściciela nieruchomości wobec wierzyciela hipotecznego, wyłącznie nieprzedawnione odsetki od wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, stanowiąc, że podlegają one zaspokojeniu z przedmiotu hipoteki w graniach wyznaczonych w odrębnych przepisach. Były to przepisy o planie podziału sumy uzyskanej z egzekucji. Gdy chodzi o wierzytelności zabezpieczone hipoteką (art. 1025 § 1 pkt 5 k.p.c.), to - na mocy art. 1025 § 3 k.p.c. - z pierwszeństwa równego należności zabezpieczonej hipoteką korzystały odsetki tylko za ostatnie dwa lata przed przysądzeniem własności, a koszty postępowania w wysokości nie przekraczającej dziesiątej części kapitału; pozostałe odsetki i koszty zaspokajano w kategorii dziesiątej. Gdy chodzi o wierzytelność ze stosunku prawnego zabezpieczanego hipoteką kaucyjną, to przy braku innego postanowienia w poświęconych jej przepisach, powszechnie akceptowane było odwołanie się do zasady ustalonej w art. 77 zdanie pierwsze u.k.w.h. W tym samym czasie art. 104 u.k.w.h. stanowił, że hipoteka kaucyjna zabezpiecza odsetki oraz koszty postępowania mieszczące się w sumie wymienionej w jej wpisie. Powstaje zatem pytanie, czy odsetki mieszczące się w sumie hipoteki, o jakich stanowił art. 104 u.k.w.h. obejmują odsetki nieprzedawnione, czy wszystkie, jakie były należne wierzycielowi na podstawie stosunku prawnego łączącego go z dłużnikiem. Maksymalne granice odpowiedzialności dłużnika hipotecznego wobec wierzyciela hipotecznego niewątpliwie wyznaczała suma ustanowionej hipoteki kaucyjnej, a to oznaczało, że jeśli nie mieściły się w niej nieprzedawnione odsetki od wierzytelności głównej, to nie podlegały one zaspokojeniu z przedmiotu hipoteki, jako nieobjęte zabezpieczeniem.

Podsumowując, pomimo ustanowienia hipoteki kaucyjnej obejmującej wierzytelność odsetkową odnoszącą się do odsetek kapitałowych, jak i do odsetek za opóźnienie w świadczeniu, w sytuacji kiedy te świadczenia uboczne uległy przedawnieniu, jak w niniejszym przypadku, to stwierdzić należało, że co do zasady pozwana nie mogła ponosić za nie odpowiedzialności.

Niezależnie, czy w sprawie znajdą zastosowanie przepisy sprzed, czy po nowelizacji ustawy o księgach wieczystych wprowadzonych na podstawie ustawy nowelizującej (Dz. U. Nr 131, poz. 1075), dłużnik rzeczowy może domagać się przedawniania roszczeń o świadczenia uboczne zgodnie z art. 77 u.k.w.h.. W tym kontekście art. 77 u.k.w.h. reguluje wyłącznie skutki przedawnienia wierzytelności zabezpieczonej hipoteką dla odpowiedzialności właściciela przedmiotu hipoteki wobec wierzyciela przedawnionej wierzytelności. Skutki te polegają na tym, że właściciel przedmiotu hipoteki nie może podnieść wobec wierzyciela hipotecznego zarzutu przedawnienia wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, z wyjątkiem sytuacji, w której wierzyciel dochodzi roszczeń o świadczenia uboczne (np. odsetek, por. art. 69 u.k.w.h.). W świetle art. 77 u.k.w.h. dla odpowiedzialności właściciela przedmiotu hipoteki względem wierzyciela hipotecznego decydujące jest to, czy wierzytelność zabezpieczona hipoteką uległa przedawnieniu w relacji między tym wierzycielem a jego dłużnikiem osobistym.

Tym samym Sąd Apelacyjny, nie podzielił stanowiska Sądu Najwyższego, na który powoływał się powód w pozwie (por., k. 5), które stanowi, że przedawnienie roszczenia w stosunku do dłużnika osobistego o odsetki ustawowe za opóźnienie, zabezpieczone przez hipotekę kaucyjną, nie narusza uprawnienia wierzyciela hipotecznego do uzyskania zaspokojenia z nieruchomości obciążonej. Jak długo hipoteka kaucyjna figuruje w księdze wieczystej, wierzyciel może liczyć na ich zaspokojenie z nieruchomości. Artykuł 104 u.k.w.h., sprzed uchylenia, jako przepis szczególny odnoszący się do hipoteki kaucyjnej, wyłączał w tym zakresie zastosowanie art. 77 zd. 2 u.k.w.h., w wersji sprzed nowelizacji, odnoszącego się do hipoteki w ogólności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2012 r. II CSK 282/11). Powód powoływał się na to stanowisko Sądu Najwyższego, aby uzasadnić w odniesieniu do pozwanej odpowiedzialność za odsetki umowne w wysokości 35 099,02zł oraz odsetki karne w wysokości 154000zł, jednak Sąd Apelacyjny nie aprobuje tego poglądu, jako odosobnionego, co wynikało z powyżej zaprezentowanych wypowiedzi orzecznictwa Sądu Najwyższego.

W konsekwencji, wprawdzie co do zasady sąd II instancji podziela stanowisko Sądu Okręgowego, że według dominującego ujęcia wierzyciel hipoteczny, tj. powodowy bank może domagać się zapłaty tytułem zaspokojenia swej wierzytelności od dłużnika osobistego lub od właściciela przedmiotu hipoteki (dłużnika rzeczowego), tj. obowiązek właściciela tego przedmiotu odpowiadający uprawnieniu wierzyciela do zaspokojenia się z przedmiotu hipoteki polega na zapłacie, a nie na znoszeniu egzekucji kierowanej do tego przedmiotu (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 września 1999 r., III CKN 331/98, OSNC 2000, Nr 3, poz. 57, i z dnia 25 sierpnia 2004 r., IV CK 606/03, nie publ.), lecz wyłącznie w zakresie należności głównej, która wynosiła w świetle twierdzeń pozwu i dowodów zaprezentowanych przez powoda 602734,37zł. Roszczenie w tym zakresie ponadto nie było kwestionowane przez pozwaną.

W związku z tym w nowszym orzecznictwie, co aprobuje sąd orzekający, dominuje trafne stanowisko, zgodnie z którym rozszerzenie zakresu zabezpieczenia nie było równoznaczne z wprowadzeniem dalej idącego wyłączenia skutków przedawnienia niż przewidziane w art. 77 zd. 1 u.k.w.h. (zob. wyroki SN: z 10 stycznia 2017 r., V CSK 233/16; z 18 maja 2017 r., III CSK 215/16; z 7 lutego 2018 r., V CSK 180/17, i z 15 stycznia 2021 r., I CSKP 5/21, z dnia 18 października 2023 r., II CSKP 1527/22). Ochronie właściciela przedmiotu hipoteki służy w takiej sytuacji to, że zaspokojenie z przedmiotu hipoteki nie obejmie roszczeń o świadczenia uboczne (np. odsetki), jeżeli właściciel podniesie co do nich zarzut przedawnienia. Wprawdzie w niniejszym przypadku, Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się, aby pozwana osobiście lub działając za pośrednictwem pełnomocnika z urzędu podniosła taki zarzut w sposób wyraźny w odniesieniu do należności ubocznych, jednak należało mieć na względzie, że pozwanej przysługuje status konsumenta w rozumieniu art. 22 ^{( 1)}k.c.. Wskazywała na to treść §2 ust.1 umowy kredytu z 11.12.2006r., który stanowił, że udzielony kredyt miał służyć sfinansowaniu remontu i modernizacji nieruchomości mieszkalno-użytkowej w (...) przy ul. (...) na potrzeby własne oraz na wynajem. Tym samym w sprawie, znajdywał zastosowanie przepis art. 117 § 2 ^{( 1)} k.c., który stanowi, że po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi. Zgodnie bowiem z art. 5 ust.4.ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, roszczenia przedawnione przysługujące przeciwko konsumentowi, co do których do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy nie podniesiono zarzutu przedawnienia, podlegają z tym dniem skutkom przedawnienia określonym w ustawie zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Zatem w analizowanym przypadku obowiązkiem sądu odwoławczego było uwzględnienie z urzędu przedawnienia w zakresie należności ubocznych zabezpieczonych hipoteką umowną łączną kaucyjną do kwoty 154000zł.

Jednocześnie, analiza sprawy nie wskazywała na to, że pomiędzy umorzeniem na mocy postanowienia z dnia 19.02.2016r. poprzedniego postępowania sądowego toczącego się przed Sądem Okręgowym w Katowicach pod sygn.. akt II C 152/14 (por. strona 2 uzasadnienia pozwu, k. 4/v.), a wytoczeniem w dniu 3.11.2020r. (k. 72) niniejszego powództwa, nastąpiła przerwa biegu przedawnienia wierzytelności odsetkowych zabezpieczonej hipoteką kaucyjną. Gdyby taka sytuacja zaistniała to z pewnością powód by się na nią powołał i dochodził zapłaty na podstawie stosunku obligacyjnego, a nie odpowiedzialności rzeczowej wynikającej z istnienia hipotek na nieruchomości J. Ż. i pozwanej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2017 r., III CSK 215/160).

W konsekwencji, apelacja podlegała częściowemu uwzględnieniu na mocy art. 386§1k.p.c., o czym orzeczono w pkt.1) a), co wymagało ponownego zredagowania treści rozstrzygnięcia, dla jego pełnej jasności. Tym samym powództwo w odniesieniu do pozwanej w pozostałej części podlegało oddaleniu.

Sąd Apelacyjny uznał również, że zmianie powinno ulec rozstrzygniecie zawarte w pkt.3 wyroku (pkt. 1) b)). Sąd II instancji uznał bowiem, że od pozwanej można zasądzić jedynie część kosztów procesu w myśl art. 102k.p.c., a mianowicie opłatę od pozwu. Za takim stanowiskiem przemawiały względy podmiotowe leżące po stronie pozwanej, w szczególności jej trudna sytuacji finansowa i osobista, a także postawa jej męża, z której wynika, że to on przede wszystkim zajmował się obsługą umowy kredytowej i to na nim przede wszystkim spoczywał obowiązek dopilnowania jej realizacji. Z kolei pozwana z uwagi na swoje wykształcenie oraz obowiązki rodzicielskie, które przypadały w okresie zawierania i wykonywania umowy, nie była w stanie w sposób należyty kontrolować działań męża, do którego ostatecznie straciła zaufanie, co z pewnością było jednym z powodów orzeczenia pomiędzy nimi rozwodu.

Sąd Apelacyjny uznał, że skoro pozwana może odpowiadać jedynie do kwoty 602 734,37zł, tym samym zakres jej odpowiedzialności solidarnej z pozwanym J. Ż., powinna być ograniczona do wskazanej kwoty, o czym orzeczono w pkt.1) c), dokonując zmiany pkt.4 zaskarżonego wyroku. Ponad tą kwotę pozwany J. Ż. będzie odpowiadał samodzielnie, co wynika z prawomocnego nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 27.04.2021r..

W konsekwencji apelacja w pozostałej części podlegała oddaleniu na podstawie art. 385k.p.c, o czym orzeczono w pkt. 2) wyroku.

W pkt.3) Sąd Apelacyjny postanowił na podstawie art. 102k.p.c., nie obciążać pozwanej kosztami postępowania apelacyjnego. Za takim rozstrzygnięciem przemawiały przede wszystkim względy podmiotowe leżące po stronie pozwanej, w szczególności jej trudna sytuacji finansowa i osobista, a także postawa jej męża, z której wynikało, że to on przede wszystkim zajmował się obsługą umowy kredytowej i to na nim przede wszystkim spoczywał obowiązek dopilnowania jej realizacji. Z kolei pozwana z uwagi na swoje wykształcenie oraz obowiązki rodzicielskie, które przypadały w okresie zawierania i wykonywania umowy, nie była w stanie w sposób należyty kontrolować działań męża, do którego ostatecznie straciła zaufanie, co z pewnością było jednym z powodów orzeczenia pomiędzy nimi rozwodu.

W zakresie, w którym apelacja została uwzględniona, należało zastosować art. 113 ust.1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych i nakazać pobrać od powódki na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach kwotę 12691zł, tytułem zwrotu części kosztów sądowych (opłaty od apelacji) od uiszczenia której pozwana została zwolniona na mocy postanowienia z dnia 19.04.2022r. (k. 163).

Z kolei w pkt.5) wyroku o kosztach pełnomocnika z urzędu orzeczono na podstawie §4 ust.3 w zw. z §8 pkt.7 w zw. z §24 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu.

SSA Piotr Łakomiak