Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Katowicach

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 listopada 2024 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodnicząca

Sędzia SA Barbara Konińska

po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2024 r. w Katowicach

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa W. Ł.

przeciwko Skarbowi Państwa – Komendzie Miejskiej Policji w(...)

o zapłatę

na skutek apelacji obu stron

od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach

z dnia 14 lipca 2022 r., sygn. akt I C 957/21

1.  zmienia zaskarżony wyrok:

a)  w punkcie 1. o tyle, że zasądzoną tam kwotę 40.000 (czterdzieści tysięcy) złotych podwyższa do kwoty 80.500 (osiemdziesiąt tysięcy pięćset) złotych,

b)  w punkcie 2. o tyle o tyle, że zasądzoną tam kwotę 41.700 (czterdzieści jeden tysięcy siedemset) złotych obniża do kwoty 40.500 (czterdzieści tysięcy pięćset) złotych,

c)  w punkcie 4. w ten sposób, że znosi wzajemnie pomiędzy stronami koszty procesu;

2.  oddala apelację powoda w pozostałym zakresie;

3.  oddala apelację pozwanej w pozostałym zakresie;

4.  zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2502 (dwa tysiące pięćset dwa) złote
z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się postanowienia, którym je zasądzono;

5.  odstępuje od obciążania powoda nieuiszczonymi kosztami sądowymi w postępowaniu apelacyjnym.

SSA Barbara Konińska

Sygn. akt V ACa 741/22

UZASADNIENIE

Powód W. Ł. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Komendy Miejskiej Policji w(...) kwoty 246 900 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 10 kwietnia 2021 r., w tym z tytułu odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie funkcjonariuszy pozwanego w kwocie 66 900 zł oraz
z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w wysokości 180 000 zł. Nadto wniósł
o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wskazał, iż żądanej kwoty dochodzi w związku z przekroczeniem uprawnień przez funkcjonariuszy pozwanego w trakcie przeprowadzania kontroli trzeźwości powoda kierującego samochodem w dniu 5 marca 2017 r. W trakcie tej kontroli funkcjonariusze pobili powoda za co zostali skazani prawomocnymi wyrokami karnymi. Nadto w trakcie zdarzenia doszło do bezprawnego zatrzymania, osadzenia w niehigienicznych warunkach w policyjnej izbie zatrzymań, poddania upokarzającym procedurom kontroli osobistej. Sytuacja ta naraziła powoda na konieczność ponoszenia różnych kosztów
w różnych dziedzinach życia codziennego (leczenie, rehabilitacja, koszty parkingu oraz holowania, poruszanie się taksówkami, niemożność prowadzenia działalności gospodarczej). Odnośnie żądania zadośćuczynienia wskazano, iż zdarzenie znacząco wpłynęło na psychikę powoda zmieniając jego zachowanie, osobowość (stany lękowe, zaburzenia snu) oraz zaufanie do funkcjonariuszy publicznych. Przed wniesieniem pozwu powód bezskutecznie wzywał pozwanego do zapłaty dochodzonego roszczenia.

Pozwany w odpowiedzi wniósł o oddalenie powództwa oraz obciążenie powoda kosztami postępowania. W uzasadnieniu wskazał, iż kwestionuje powództwo co do zasady
i co do wysokości. Podniósł, iż z dokumentacji lekarskiej wynika, iż powód mógł podjąć pracę zawodową najpóźniej w czerwcu 2017 r. a zatem utracone dochody po czerwcu 2017 r. nie pozostają w związku przyczynowo – skutkowym ze zdarzeniem z marca 2017 r. Działalność gospodarcza została przez niego zawieszona pod koniec 2016 r., tj. na kilka miesięcy przed zdarzeniem z 5 marca 2017 r. Odnośnie zadośćuczynienia – jest ono wygórowane. Na rzecz powoda zasądzono środki kompensacyjne w postaci zadośćuczynień w łącznej wysokości 9500 złotych; kwota ta w ocenie powoda całkowicie rekompensuje doznaną przez powoda krzywdę. Twierdzenia o pogorszeniu się stany psychicznego powoda na skutek zdarzenia są niewykazane. Nadto legalność zatrzymania jest badana
w postępowaniu karnym; wszelkie związane z tym zarzuty pozostają poza kognicją sądu cywilnego. Nadto podniesiono zarzut przedawnienia roszczenia, jako ulegającego przedawnieniu w terminie trzyletnim na podstawie art. 442 ¹ k.c.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 14 lipca 2022 r., I C 957/21 Sąd Okręgowy
w Gliwicach zasądził od pozwanego Skarbu Państwa - Komendy Miejskiej Policji w (...) na rzecz powoda W. Ł. kwotę 40 000 zł z tytułu zadośćuczynienia
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 10 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty (punkt 1.); zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 41 700 zł z tytułu odszkodowania
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 10 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty (punkt 2.); oddalił powództwo w pozostałym zakresie (punkt 3.); odstąpił od obciążania powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu (punkt 4.); nieuiszczonymi kosztami sądowymi obciążył Skarb Państwa (punkt 5.).

Sąd Okręgowy ustalił następujące fakty:

W dniu 5 marca 2017 r. około godziny 0:25 powód został zatrzymany do kontroli drogowej przez funkcjonariuszy Komendy Miejskiej Policji w (...). Powód wezwany do współpracy w trakcie kontroli odmówił poddania się badaniu stanu trzeźwości albowiem
w jego odczuciu funkcjonariusze nie mieli podstaw do przeprowadzania kontroli stanu trzeźwości jego osoby. W trakcie kontroli został przez nich poszarpany za ręce oraz odzież, wykręcono mu rękę, został przewrócony na ziemię oraz przyciśnięty do podłoża, kopany
w nogi i tułów, uderzony pięścią w twarz. Po obezwładnieniu powód został zatrzymany oraz osadzony w policyjnej izbie zatrzymań w (...)pod pretekstem utrudniania czynności kontrolnych. Samochód, którym się poruszał został odholowany na jego koszt na parking
w R.. Funkcjonariusze zatrzymujący powoda jednocześnie złożyli przeciwko powodowi zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa (jeden z nich miał złamane dwa palce lewej dłoni, drugi otarcia naskórka obu dłoni oraz bolesności obu rąk). Stan trzeźwości powoda został sprawdzony w K. (...) prawie cztery godziny później; wynik badania był negatywny. Podobnie negatywnym wynikiem zakończyły się badania na obecność środków podobnych do alkoholu.

Wyrokiem Sądu Rejonowego w (...) z 12 września 2018 r., II K 465/17 powód został uniewinniony od popełnienia zarzucanego mu czynu z art. 222 § 1 k.k., 224 § 2 k.k., 157 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., tj. zmuszania do zaniechania czynności służbowej, użycia przemocy wobec funkcjonariuszy, spowodowania lekkiego uszczerbku na zdrowiu. Wyrok ten został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Gliwicach z 11 grudnia 2018 r., VI Ka 1003/18. Z kolei wyrokiem Sądu Rejonowego w (...) z 4 lutego 2020 r., II
K 1799/18 dokonujący kontroli funkcjonariusze pozwanego A. M. i A. N. zostali uznani za winnych tego, że w dniu 5 marca 2017 r. jako funkcjonariusze policji przekroczyli swoje uprawnienia podczas przeprowadzania kontroli trzeźwości
u powoda, w ten sposób, iż dokonali pobicia powoda, bezpodstawnie użyli przemocy
w postaci szarpania go za ręce i odzież, następnie A. M. uderzył powoda dłonią
w twarz, A. N. wykręcił pokrzywdzonemu rękę, czym spowodował jego upadek na ziemię, po czym przyciskał go własnym ciałem do podłoża i bezpodstawnie założył kajdanki na ręce powoda, podczas gdy A. M.kopał pokrzywdzonego
w nogi i tułów oraz uderzał pięścią w twarz, czym spowodował takie obrażenia u powoda jak sińce, obrzęki skóry oraz tkanki podskórnej, powierzchowne otarcia naskórka, wielu okolic ciała, tj. w wielu miejscach na głowie, na klatce piersiowej, kończynach górnych, kończyny dolnej lewej, złamanie żeber 8 – 10 po stronie prawej, powodujące naruszenie narządów ciała tj. układu oddechowego oraz układu ruchu oraz rozstrój zdrowia, czyli popełnienia przestępstwa z art. 231 § 1 k.k., w zw. z art. 158 § 1 k.k. oraz 157 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. oraz skazani na kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby trzy (A. M.) oraz dwa (A. N.) lata, grzywny, zakazy wykonywania zawodu funkcjonariusza policji a nadto orzeczono wobec nich środek kompensacyjny w postaci zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na rzecz powoda
w wysokości 6000 zł (A. M.) oraz 3500 zł (A. N.). Na skutek apelacji obrońców oskarżonych Sąd Okręgowy w Gliwicach wyrokiem z 4 grudnia 2020 r., VI Ka 312/20 zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

W chwili zdarzenia z 5 marca 2017 r. powód był w związku małżeńskim. Prowadził działalność gospodarczą związaną z instrumentami muzycznymi oraz polegającą na współpracy przy obsłudze koncertów pod firmą (...) W. Ł.. Był to jego zawód wykonywany i było to jego jedyne źródło utrzymania. Działalność ta była zawieszona w okresie 1 stycznia 2017 – 1 kwietnia 2018 r. Powód zwykle zawieszał działalność w okresie zimowym z uwagi na jej sezonowy charakter. Po zdarzeniu
z 5 marca 2017 r. powód z uwagi na stan zdrowia został zmuszony do zaprzestania współpracy z firmą (...)spółką cywilną w K.. W 2017 r. w planach była współpraca przy 42 koncertach różnego rodzaju - festiwale jazzowe, heavymetalowe
w całym kraju: m.in. w K., G., W. czy Ł.. Z tytułu tej współpracy powód spodziewał się osiągnąć zysk w wysokości 27 300 zł (średnio 650 zł za jedną imprezę). Powód współpracował z tą firmą od 2015 r., ponownie zaczął z nią współpracować od 2018 r. Nadto został zmuszony do zaprzestania współpracy z M. S. prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą (...) (m. in. management zespołu (...)); od dnia zdarzenia do dnia 24 lipca 2020 r. zespół zagrał 66 koncertów zarówno w kraju jak i zagranicą. Podmiot ten był zadowolony ze współpracy
z powodem (trwającej nieprzerwanie od 2012 r.); gdyby współpraca była kontynuowana za obsługę każdego koncertu powód otrzymywałby 600 zł. Z tytułu braku współpracy ze wskazanym podmiotem powód w 2017 r. utracił dochód w wysokości 14 400 zł (24 koncerty x 600 zł). W obu przypadkach praca miała charakter obsługi muzycznej imprez, polegającej na dostarczaniu instrumentów, ich rozładunku, rozłożeniu, przygotowaniu sceny, przeprowadzenia próby dźwięku. Po zdarzeniu z marca 2017 r. powód nie podjął już współpracy firmą (...), gdyż firma ta do obsługi koncertów zaangażowała inną osobę.

Za rok 2016 powód osiągnął przychód w wysokości 29 330 zł (dochód 12 105 zł); za rok 2017 powód osiągnął przychód 440 zł (dochód 220 zł); za rok 2018 powód osiągnął przychód 37 909 zł (dochód 18 166,73 zł); w 2019 r. przychód 3140 zł (dochód 2389,20 zł); w 2020 r. przychód 20 265 zł (dochód 748,65 zł).

Przed zdarzeniem powód był osobą zdrową. Nie korzystał z pomocy lekarskiej. Po zdarzeniu, na skutek doznanych obrażeń powód z uwagi na obrażenia fizyczne oraz złe samopoczucie psychiczne nie był w stanie pracować zawodowo. Poniósł koszty obdukcji, leczenia oraz rehabilitacji, konsultacji (neurologiczna, neurochirurgiczna). Leczenie dolegliwości fizycznych zakończył na jesieni 2017 r. Nie korzystał z pomocy psychiatry. Środki antydepresyjne (Escitalopram – odstawiony po tygodniu) przepisał mu lekarz pierwszego kontaktu. Nadal uskarża się na stany lękowe. Powód leczenie zakończył w 2017 r. Fizyczne skutki zdarzenia odczuwał do końca 2017 r.

Pismem z 29 marca 2021 r. powód wezwał pozwanego do zapłaty kwoty 500 000 zł
z tytułu odszkodowania oraz zadośćuczynienia w terminie 7 dni pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego. Pozwany na wezwanie nie zareagował.

Sąd Okręgowy ocenił, iż pominięciu podlegał wniosek o dopuszczenie
i przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków S. S. oraz R. K.. Ocenił, że teza dowodowa na którą świadkowie zostali zawnioskowani nie dotyczyła zasadniczego przedmiotu sporu (przedmiotem postępowania nie było badanie kwestii związanych z prawidłowością zatrzymania powoda); nie były to zatem okoliczności istotne dla postępowania a przesłuchanie świadków spowodowałoby jedynie zwłokę
w postępowaniu. Sąd Okręgowy pominął również dowód z opinii biegłego psychiatry uznając, że przeprowadzenie dowodu spowodowałoby jedynie zbędną zwłokę
w postępowaniu a dowód nie dotyczył u ustalenia faktów istotnych dla postępowania.

Sąd Okręgowy za nietrafny uznał zarzut przedawnienia zgłoszony przez stronę pozwaną, która twierdziła, iż roszczenie uległo trzyletniemu terminowi przedawnienia zgodnie z art. 442 ¹ § 1 k.c. Wskazał, że funkcjonariusze pozwanej jednostki Policji za zachowanie względem powoda zostali prawomocnie skazani wyrokami karnymi, wiążącymi Sąd z mocy art. 11 k.p.c. Zgodnie z art. 442 ¹ § 2 i 3 k. c. jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się
o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Pozew został wniesiony w dniu 11 października 2021 r. a zatem termin przedawnienia nie upłynął.

Sąd Okręgowy ocenił, że powództwo podlegało częściowemu uwzględnieniu. Wskazał, że zgodnie z art. 415, 417 § 1, 444 § 1 oraz 445 k.c. kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. W razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia za doznana krzywdę.

Przesłankami odpowiedzialności odszkodowawczej jest bezprawne działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy, w tym wypadku przez funkcjonariuszy policji, szkoda (rzeczywista bądź utracone korzyści) związek przyczynowy pomiędzy bezprawnym zachowaniem a szkodą. Wszelkie przesłanki odpowiedzialności pozwanego zostały w sprawie wykazane.

Jak wskazał Sąd Okręgowy, nie ulegało wątpliwości, iż funkcjonariusze pozwanej jednostki Policji zachowywali się bezprawnie, skutkiem czego doprowadzili do powstania
u powoda uszkodzeń ciała oraz rozstroju zdrowia. Fakty te wynikają z prawomocnego wyroku karnego skazującego funkcjonariuszy, którym Sąd jest z mocy art. 11 k.p.c. związany. Nie ulegało również wątpliwości Sądu Okręgowego, iż na skutek zdarzenia
z 5 marca 2017 r. powód doznał krzywdy; naruszono jego dobra w postaci zdrowia oraz dobrostan psychiczny. Powód przebył leczenie, odczuwał znaczne dolegliwości bólowe, nadal odczuwa niektóre dolegliwości, skarży się na stany lękowe. Ciężar naruszenia dóbr powoda wzmacnia fakt, iż nagannego wobec powoda zachowania dopuścili się funkcjonariusze policji a więc osoby od których oczekuje się, iż będą służyć obywatelom. Od funkcjonariuszy policji należy wymagać przestrzegania prawa, profesjonalizmu w wykonywaniu czynności służbowych a więc również w stosowaniu w ich trakcie przymusu bezpośredniego; wskutek zachowania funkcjonariuszy zaufanie powoda do policji zostało ewidentnie nadwyrężone.

Sąd I instancji uznał, że powództwo w zakresie zadośćuczynienia nie zasługiwało na całkowite uwzględnienie. Wskazał, iż podstawę żądania zadośćuczynienia stanowi przede wszystkim konsekwencja uszkodzenia ciała i rozstroju zdrowia w postaci krzywdy, czyli cierpienia fizycznego i psychicznego. Do cierpień fizycznych zalicza się przede wszystkim ból i podobne do niego dolegliwości. Cierpieniem psychicznym będą ujemne uczucia przeżywane w związku z cierpieniami fizycznymi lub następstwami uszkodzenia ciała albo rozstroju zdrowia. Ponieważ celem zadośćuczynienia pieniężnego jest złagodzenie cierpień fizycznych i psychicznych – dlatego zadośćuczynienie obejmuje wszystkie cierpienia fizyczne i psychiczne, zarówno już doznane, jak i te, które wystąpią w przyszłości. Dlatego
w orzecznictwie przyjęto, że zadośćuczynienie winno mieć charakter całościowy i obejmować zarówno cierpienia fizyczne i psychiczne już doznane, czas ich trwania, jak i te, które zapewne wystąpią w przyszłości, a więc prognozy na przyszłość. Przy ocenie więc „odpowiedniej sumy” należy brać pod uwagę wszystkie okoliczności danego wypadku, mające wpływ na rozmiar doznanej krzywdy.

Sąd Okręgowy stwierdził, że przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, iż powód doznał uszkodzeń ciała oraz rozstroju zdrowia na skutek działań spowodowanych przez funkcjonariuszy pozwanej jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa. Uzasadnia to uwzględnienie w części żądania zasądzenia zadośćuczynienia. Biorąc pod uwagę wyżej ustalone okoliczności, w szczególności w zakresie sytuację powoda przed i po wypadku należało uznać, iż zadośćuczynieniem adekwatnym będzie kwota 40 000 zł. W ocenie tego Sądu zadośćuczynienie w takiej wysokości wraz z zadośćuczynieniami wypłaconymi przez skazanych funkcjonariuszy przyczyni się do wyrównania powodowi krzywdy, w postaci zarówno cierpień fizycznych oraz psychicznych i spełnia jednocześnie pozostałe dyrektywy określone w przytoczonym wyżej orzecznictwie. Jednocześnie w pozostałym zakresie powództwo o zadośćuczynienie podlegało oddaleniu jako wygórowane a przez to niezasadne.

Sąd I instancji ocenił, iż częściowemu uwzględnieniu podlegało również żądanie zasądzenia odszkodowania. Wysokość dochodów powoda na przestrzeni lat, w tym w okresie przed zdarzeniem jak i po zdarzeniu wynika z dołączonych do akt sprawy zeznań podatkowych. Powód domagał się zasądzenia odszkodowania z tytułu utraconych dochodów na skutek utraty możliwości współpracy z dwoma kontrahentami z branży koncertowej.
W ocenie Sądu I instancji, zdarzenie z 5 marca 2017 r. miało wpływ na aktywność zawodową powoda do końca 2017 r. Jak sam powód zeznał, leczenie zakończył on w 2017 r. a fizyczne skutki zdarzenia odczuwał do końca 2017 r. Od dnia 1 kwietnia 2018 r. powód wznowił wykonywanie działalności gospodarczej prowadzonej pod firmą(...) W. Ł.. Z tego względu Sąd Okręgowy uwzględnił żądanie zasądzenia utraconych dochodów z tytułu utraty możliwości współpracy z (...) w wysokości 27 300 zł, tj. za wszystkie 42 koncerty przy których powód nie mógł brać udziału. Kwestia niemożności osiągnięcia dochodu z tego tytułu, w ocenie Sądu I instancji, została przekonująco wykazana pismem (...) z 25 stycznia 2021 r. oraz przekonującymi zeznaniami powoda. Za szkodę uznał Sąd Okręgowy również utracone dochody z tytułu braku współpracy z podmiotem (...) M. S., tj. za okres od 17 marca 2017 r. do końca 2017 r., tj. za 24 koncerty; biorąc pod uwagę stawkę za koncert 600 zł należało uwzględnić w tym zakresie roszczenia do wysokości 14 400 zł (24 x 600 zł). Szkoda w tym zakresie (utracone dochody) wynikały z pisma podmiotu (...) z 25 stycznia 2021 r. oraz z przekonujących zeznań powoda. Z analizy deklaracji podatkowych powoda wynikało, iż w 2017 r. jego dochody były przy tym znacząco niższe niż w innych latach, co uzasadnia przyjęcie, iż wpływ na to miały skutki zdarzenia z 5 marca 2017 r.

Sąd I instancji wskazał, że łączna szkoda powoda z tytułu utraconych dochodów wyniosła 41 700 zł (27 300 zł + 14 400 zł) i w takiej wysokości zasądził odszkodowanie na rzecz powoda. Sąd I instancji ocenił, że powód nie wykazał ażeby w okresach późniejszych, tj. po zakończeniu 2017 r., nie mógł pracować i osiągać dochodów; nie wykazał on zatem ażeby po tym okresie doznał szkody związanej ze zdarzeniem z 5 marca 2017 r. Za utracone dochody można uznać takie dochody, które poszkodowany jest w stanie uzyskać według wysokich reguł prawdopodobieństwa. W pozostałym zakresie żądanie zapłaty odszkodowania Sąd Okręgowy uznał za niewykazane a przez to jako bezzasadne podlegało ono oddaleniu.

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy orzekł jak w punktach 1-3 sentencji po podstawie art. 444 § 1 k.c. i art. 445 § 1 k.c.

O odsetkach Sąd I instancji orzekł zgodnie z żądaniem pozwu na zasadzie art. 481 k.c. Roszczenie stało się wymagalne wskutek wezwania do zapłaty z 29 marca 2017 r., doręczonego pozwanemu w dniu 2 kwietnia 2021 r.

O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł na zasadzie art. 102 k.p.c. uznając, iż zachodzą podstawy do nieobciążania powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu. Wskazał, że dochodzone w niniejszym postępowaniu roszczenia powstały w związku
z bezprawnym, nagannym oraz zawinionym zachowaniem funkcjonariuszy pozwanej Komendy. W tej sytuacji obciążanie powoda kosztami postępowania byłoby sprzeczne
z zasadami współżycia społecznego. Uzasadnia to zastosowanie wobec powoda w niniejszej sprawie regulacji wyjątkowej w postaci odstąpienia od obciążenia powoda kosztami postępowania na zasadzie art. 102 k.p.c.

O nieuiszczonych kosztach sądowych Sąd I instancji orzekł na zasadzie art. 113 ust. 4 uoksc uznając, iż pobieranie od powoda nieuiszczonych kosztów sądowych również byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, społecznym poczuciem sprawiedliwości
a z uwagi na konieczność ich pobrania z zasądzonych roszczeń przekreślałoby ich kompensacyjny charakter.

Powód zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w punkcie 3 w części oddalającej powództwo o zadośćuczynienie ponad kwotę 40 000 zł, do kwoty 100 000 zł oraz
o odszkodowanie ponad kwotę 41 700 zł, do kwoty 66 900 zł.

Powód zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 445 § 1 k.c.; art. 233 § 1 k.p.c. i art. 361 § 2 k.c.;

Podnosząc powyższe zarzuty powód wniósł o zmianę wyroku poprzez zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kwoty 100 000 zł z tytułu zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 10 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty, oraz
kwoty 66 900 zł z tytułu odszkodowania z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 10 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty. Nadto wniósł o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów postępowania przed Sądem II instancji.

W apelacji od powyższego wyroku pozwany zaskarżył go w części w zakresie punktu 1, 2 i 4 i zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: art. 233 § 1 k.p.c.; art. 233 § 1 k.p.c.
w zw. z art. 11 k.p.c.; art. 67 § 2 k.p.c. w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym; art. 100 k.p.c. w zw. z art. 102 k.p.c.; art. 442 ¹ § 2 k.c.; art. 442 ¹ § 3 k.c.; art. 417 k.c. w zw. z art. 444 § 1 k.c. i art. 445 § 1 k.c. w zw. z art. 361 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 k.c.; art. 417 k.c. w zw. z art. 444 § 1 k.c. w zw. z art. 361 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 k.c.; art. 445 § 1 k.c. oraz art. 481 § 1 k.c.

Mając na uwadze powyższe pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części
i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniósł także
o zasądzenie od powoda na rzez pozwanego kosztów postępowania.

Sąd Apelacyjny ustalił i zważył co następuje:

Apelacja obu stron odniosła częściowy skutek.

Sąd Apelacyjny na podstawie dowodów przeprowadzonych w postępowaniu przed Sądem I instancji, odmiennie niż Sąd Okręgowy ustalił, że:

Powód odczuwał fizyczne skutki zdarzenia z 5 marca 2017 r. do jesieni 2017 r.
W okresie zimowym od grudnia do marca powód zwykle zawieszał prowadzenie działalności gospodarczej z uwagi na jej sezonowość.

/zeznania powoda – protokół rozprawy z dnia 5 lipca 2022 r. – 00:30:31-01:31:11/

Z tytułu braku współpracy z M. S. prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą (...) (m. in. management zespołu (...)) powód w 2017 r. utracił dochód w wysokości 13 200 zł (22 koncerty x 600 zł).

/zeznania powoda – protokół rozprawy z dnia 5 lipca 2022 r. – 00:30:31-01:31:11, oświadczenie z dnia 25 stycznia 2021 r. – k. 126 akt/

W pozostałym zakresie Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia dokonane przez Sąd Okręgowy, ustalenia te bowiem w tym zakresie są zbieżne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym oraz zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Czyni to zbędnym powielanie tych ustaleń zgodnie z art. 387 § 2 ¹ pkt 1 k.p.c.

Niezasadnym okazał się zarzut pozwanego dotyczący naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. mający polegać na uczynieniu podstawą ustaleń oświadczeń z dnia 25 stycznia 2021 r. co do korzyści utraconych przez powoda w 2017 r. O ile bowiem za rok 2017 powód osiągnął przychód 440 zł, o tyle za rok 2016 przychód ten wyniósł 29 330 zł i za rok 2018 wyniósł 37 909 zł, co czyni porównywalnymi dochody jakie zgodnie z kwestionowanymi oświadczeniami powód mógłby uzyskać w 2017 r. Nie można także zarzucić Sądowi Okręgowemu błędów co do skutków zdrowotnych zdarzenia z dnia 5 marca 2017 r. dla powoda. O ile jak zarzuca pozwany zrastanie żeber może trwać około 7-8 tygodni o tyle, jak wskazują to zasady doświadczenia życiowego dolegliwości bólowe z tym związane oraz uraz psychiczny związany z pobiciem, jakiego doznał powód może być długotrwały i to niezależnie, czy pokrzywdzony korzysta z dalszej pomocy. Powód został pobity przez funkcjonariuszy Policji, którzy przy tym naruszyli jego dobra osobiste w postaci zdrowia, wolności i godności, co zostało potwierdzone wyrokiem karnym skazującym. W tych warunkach odczuwanie bólu i lęku przez powoda wbrew zarzutom apelacji nie musi być potwierdzane dokumentami. W ich braku, Sąd I instancji mógł dokonać oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego i zeznań powoda, z czego skorzystał zgodnie z art. 304 k.p.c.

Odpowiedzialność pozwanego wynika z art. 417 § 1 k.c. Zgodnie z tym przepisem za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Odpowiedzialność Skarbu Państwa wywodzona z art. 417 k.c. zachodzi wówczas, gdy spełnione są łącznie jej trzy ustawowe przesłanki, tj. bezprawność działania lub zaniechania sprawcy, szkoda oraz normalny związek przyczynowy między bezprawnym zachowaniem sprawcy a szkodą.

Nie ulega wątpliwości, że w dniu 5 marca 2017 r. powód został ofiarą bezprawnego działania funkcjonariuszy Policji zatrudnionych w Komendzie Miejskiej Policji w(...) przy wykonywaniu powierzonych im czynności służbowych. Funkcjonariusze ci przy wykonywaniu czynności służbowych przekraczając swoje uprawnienia wspólnie pobili powoda, czym narazili go na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienie skutku określonego w art. 156 § 1 k.k. lub w art. 157 § 1 k.k. i przy tym spowodowali u niego naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia, inny niż określony w art. 156 § 1 k.k. – na okres powyżej siedmiu dni. Za popełnione przestępstwo z art. 231 § 1 k.k. w zw.
z art. 158 § 1 k.k. i art. 157 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. zostali prawomocnie skazani.

Odpowiedzialność odszkodowawcza Skarbu Państwa przewidziana w art. 417 k.c. biorąc pod uwagę konstytucyjny model tej odpowiedzialności przewidziany w art. 77 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), łączy obowiązek naprawienia szkody jedynie z działaniem obiektywnie niezgodnym
z prawem, eliminując znaczenie czynnika subiektywnego w postaci winy sprawcy szkody.

Zgodnie z art. 77 Konstytucji każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej, a ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw.

Przepis art. 442 ¹ § 2 k.c., który określa termin przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym wynikłej ze zbrodni lub występku uzależniając bieg jego terminu od dnia popełnienia tego przestępstwa, bez względu na to kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia, nawiązuje do art. 442 ¹ § 1 k.c. Przy tym przepis ten w żadnej mierze, wbrew zarzutom apelacji pozwanego, nie odnosi się wyłącznie do przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody wywołanej przez bezpośredniego jej sprawcę.

W przypadku odpowiedzialności Skarbu Państwa ponosi on odpowiedzialność za bezprawne działanie funkcjonariuszy, których działanie może być a nie musi być zawinione. Jeżeli jednak działanie funkcjonariuszy nosiło znamiona kwalifikowanego deliktu w postaci zbrodni lub występku, nie można uznać by w świetle art. 77 Konstytucji przedawnienie roszczenia o naprawienie szkody oparte o art. 417 k.c. miało nie podlegać terminowi przedawnienia określonego art. 442 ¹ § 2 k.c. Jeżeli bowiem Skarb Państwa zgodnie z art. 417 k.c. w zw. z art. 77 Konstytucji odpowiada za bezprawne choć niezawinione działania swoich funkcjonariuszy, tym bardziej winien ponosić odpowiedzialność za bezprawne i zawinione przez nich działania, które przy tym noszą znamiona zbrodni lub występku. Działanie obu funkcjonariuszy niewątpliwie wynikało z nadużycia możliwości, jakie dawały im stanowiska służbowe. Pomiędzy wyrządzeniem szkody na osobie powoda a wykonywaniem władzy publicznej zachodził związek przy uwzględnieniu celu działania Policji.

Policja zgodnie z art. 1 ust.1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j. Dz.U.
z 2024 r. poz. 145) jest umundurowaną i uzbrojoną formacją służącą społeczeństwu
i przeznaczoną do ochrony bezpieczeństwa ludzi oraz do utrzymywania bezpieczeństwa
i porządku publicznego. Do podstawowych zadań Policji należy miedzy innymi ochrona bezpieczeństwa i porządku publicznego, w tym zapewnienie spokoju w miejscach publicznych oraz w środkach publicznego transportu i komunikacji publicznej, w ruchu drogowym i na wodach przeznaczonych do powszechnego korzystania (art. 1 ust. 2 pkt. 2 ustawy o Policji). W granicach swych zadań Policja ma prawo do legitymowania osób w celu ustalenia ich tożsamości (art. 15 ust. 1 pkt. 1 ustawy o Policji) i ich zatrzymywania w trybie
i przypadkach określonych w przepisach Kodeksu postępowania karnego i innych ustaw (art. 15 ust. 1 pkt. 2 ustawy o Policji).

Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 15 lutego 1971 r., III CZP 33/70 dotyczącej stosowania art. 417 § 1 k.c.
w dawnym brzmieniu o tym, czy szkoda została wyrządzona przez funkcjonariusza przy wykonywaniu powierzonej mu czynności, czy tylko przy sposobności jej wykonywania, decyduje cel działania sprawcy. Zgodnie z tym Skarb Państwa odpowiada tylko wówczas, gdy zawinione działanie lub zaniechanie funkcjonariusza było związane z realizacją celu wynikającego z powierzonej mu czynności, chociażby było ono nawet wynikiem nieudolności lub przekroczenia instrukcji służbowej. Skarb Państwa nie ponosi natomiast odpowiedzialności wtedy, gdy funkcjonariusz, wykorzystując fakt powierzenia mu czynności, dąży do osiągnięcia innego celu niż ten, który wynika z powierzonej mu funkcji (np. czynność należącą do powierzonego mu zakresu działania wykorzystuje do osiągnięcia celu osobistego). W uchwale tej przy tym Sąd Najwyższy przewidział wyjątek od tak wskazanej zasady, który ma zastosowanie, gdy wprawdzie funkcjonariusz działał w celu osobistym, ale wyrządzenie szkody nastąpiło tylko dlatego, że wykonywanie czynności służbowej umożliwiło mu wyrządzenie tej szkody, w tym mianowicie znaczeniu, że ze względu na przymusowy charakter wykonywanej czynności poszkodowany obywatel nie mógł przeciwstawić się nadużyciu i w ten sposób zapobiec szkodzie. Wówczas zdaniem Sadu Najwyższego przyjąć należy, że w wypadku takim szkoda została wyrządzona przy wykonywaniu, a nie przy sposobności wykonywania powierzonej funkcjonariuszowi państwowemu czynności. Jako przykład takiej sytuacji wskazano wypadek kradzieży przedmiotu należącego do dłużnika przez funkcjonariusza przeprowadzającego egzekucję.

W ocenie Sądu Apelacyjnego powyższe wskazania zachowują aktualność w obecnym stanie prawnym. Funkcjonariusze Policji A. M. i A. N. wykonywali wobec powoda uprawnienia władcze, w które Państwo wyposażyło ich jako funkcjonariuszy Policji, i którym powód nie mógł się przeciwstawić. Zasadne jest zatem by Skarb Państwa ponosił odpowiedzialność za bezprawne wykorzystanie tych uprawnień w sytuacji kiedy szkoda nawet powstała przy okazji (sposobności) wykonywania władzy publicznej.
W okolicznościach niniejszej sprawy uznać zaś należy, że powód został pokrzywdzonym przestępstwem popełnionym przy wykonywaniu władzy publicznej.

Pojęcie „władzy publicznej” w rozumieniu art. 77 ust. 1 Konstytucji obejmuje przy tym wszystkie władze w sensie konstytucyjnym - ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Należy podkreślić, że pojęcia organu państwa oraz organu władzy publicznej nie są tożsame. W pojęciu „władzy publicznej” mieszczą się bowiem także inne instytucje niż państwowe lub samorządowe, o ile wykonują funkcje władzy publicznej w wyniku powierzenia czy przekazania im tych funkcji przez organ władzy państwowej lub samorządowej. Wykonywanie władzy publicznej dotyczy wszelkich form działalności państwa, samorządu terytorialnego i innych instytucji publicznych, które obejmują bardzo zróżnicowane formy aktywności. Wykonywanie takich funkcji łączy się z reguły, chociaż nie zawsze,
z możliwością władczego kształtowania sytuacji jednostki. Dotyczy to obszaru, na którym może dojść do naruszenia praw i wolności jednostki ze strony władzy publicznej. Nazwa „organ” władzy publicznej użyta w art. 77 ust. 1 Konstytucji oznacza instytucję, strukturę organizacyjną, jednostkę władzy publicznej, z której działalnością wiąże się wyrządzenie szkody, nie zaś organ osoby prawnej w kategoriach prawa cywilnego. Odpowiedzialność oparta na tym przepisie obciąża strukturę (instytucję), a nie osoby z nią związane (jej funkcjonariuszy). Podstawowe znaczenie ma ustalenie, czy działanie organu władzy publicznej związane jest z realizacją jego prerogatyw. Formalny charakter powiązań pomiędzy bezpośrednim sprawcą szkody a władzą publiczną jest mniej istotny. Ustalenie statusu osoby, która jest bezpośrednim sprawcą szkody ułatwia jednak przypisanie danego działania organowi władzy publicznej (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 grudnia 2001 r., SK 18/00, OTK 2001, nr 8, poz. 256).

Skoro zaś szkoda wynika z przestępstwa, bez znaczenia dla stosowania art. 442 ^{( 1)} § 2 k.c. jest przywoływana przez pozwanego okoliczność, że przestępstwa tego, co oczywiste, nie mogła dopuścić się jednostka organizacyjna Skarbu Państwa jaką jest Komenda Miejska Policji w (...) a tylko jej poszczególni funkcjonariusze, jako osoby fizyczne. Odpowiedzialność Skarbu Państwa określona art. 417 k.c. została ukształtowana jako odpowiedzialność za czyn własny. Nie zmienia to faktu, że Skarb Państwa jako specyficzna osoba prawna działa zawsze przez swoich funkcjonariuszy i w konsekwencji odpowiedzialność określona art. 417 k.c. wynikać musi z bezprawnego działania jego funkcjonariuszy. W tej sytuacji za kwalifikowane bezprawne działanie tych funkcjonariuszy stanowiące przestępstwo w okolicznościach niniejszej sprawy Skarb Państwa również winien ponosić odpowiedzialność także przy uwzględnieniu terminu przedawnienia określonego art. 442 ^{( 1)} § 2 k.c. Przeciwne rozumowanie prowadziłoby przy tym do skutków sprzecznych
z zasadami współżycia społecznego. W konsekwencji podniesiony przez pozwanego zarzut przedawniania nie mógł zostać uwzględniony.

Niezasadnym okazał się też stawiany przez pozwanego zaskarżonemu wyrokowi zarzut naruszenia art. 67 § 2 k.p.c. w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r.
o zasadach zarządzania mieniem państwowym (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 125 ze zm.).

Skarb Państwa jest jedynym podmiotem, któremu osobowość prawna została przyznana bezpośrednio w Kodeksie cywilnym co wynika wprost z art. 33 k.c. Tym samym Skarb Państwa jest szczególną osobą prawną. Składa się z wielu państwowych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej ( stationes fisci).

Skarb Państwa jest w stosunkach cywilnoprawnych podmiotem praw i obowiązków, które dotyczą mienia państwowego nienależącego do innych państwowych osób prawnych (art. 34 k.c.). Jest osobą prawną o szczególnym charakterze czerpiąc osobowość prawną bezpośrednio z Konstytucji i kodeksu cywilnego, nie podlegając wpisowi w jakimkolwiek rejestrze oraz nie mając statutu i odrębnych organów, działa w obrocie cywilnoprawnym przez jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej określone w ustawie albo przez te, z których działalnością wiąże się określony stosunek prawny (uchwała Sądu Najwyższego z 23 września 2010 r., III CZP 62/10, OSNC 2011, nr 2, poz. 15).

Okoliczność, że poszczególne stationes fisci Skarbu Państwa reprezentowane są przez organy poszczególnych jednostek organizacyjnych państwowych jednostek nieposiadających osobowości prawnej, a także w inne sposoby określone w art. 6 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym nie oznacza, że stroną pozwaną jest organ reprezentujący daną jednostkę organizacyjną. W konsekwencji prawidłowym oznaczeniem pozwanego Skarbu Państwa jest wskazanie jednostki organizacyjnej, z którą wiąże się dochodzone roszczenie (statio fisci), a nie jak wskazuje to skarżący organu reprezentującego ową jednostkę.

Zgodnie z kolei z art. 361 § 1 k.p.c., zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono (§ 2 art. 361 k.p.c.). Przez szkodę w rozumieniu art. 417 k.c. należy rozumieć także szkodę niemajątkową, a więc również krzywdę, o której mowa w art. 448 k.c. Chodzi tu zatem, jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2001 r. (SK 18/00, OTK 2001, nr 8, poz. 256) o każdy uszczerbek w prawnie chronionych dobrach danego podmiotu, zarówno o charakterze majątkowym, jak
i niemajątkowym.

Zaskarżony wyrok podlegał zmianie na skutek apelacji powoda w zakresie, a jakim zasądzono na rzecz powoda zadośćuczynienie. O ile Sąd Okręgowy co do zasady prawidłowo wskazał przesłanki, jakimi należy kierować się przy orzekaniu o wysokości zadośćuczynienia zgodnie z art. 445 k.c., o tyle w ocenie Sądu Apelacyjnego zasądzona z tego tytułu kwota jest niewspółmierna do krzywdy doznanej przez powoda. Nie uwzględnia bowiem wystarczająco obrażeń doznanych przez powoda jak i okoliczności samego zdarzenia pogłębiających rozmiar krzywdy. Krzywda zaś w rozumieniu art. 445 oraz art. 448 k.c. w zw. z art. 23 i 24
§ 1 k.c. obejmuje cierpienia fizyczne i psychiczne. Przyjmuje się, że zadośćuczynienie ma charakter kompensacyjny, a zatem ma ono wynagrodzić doznane przez poszkodowanego cierpienia fizyczne i psychiczne oraz utratę radości życia. Ma także ułatwić pokrzywdzonemu przezwyciężenie ujemnych przeżyć. Reasumując zadośćuczynienie ma stanowić swego rodzaju ekwiwalent za poniesioną przez pokrzywdzonego szkodę niemajątkową. Oczywiście ścisłe udowodnienie rozmiaru tego rodzaju szkody nie jest możliwe. W literaturze
i orzecznictwie wskazuje się, że na rozmiar krzywdy, o której mowa w tychże przepisach, mają wpływ charakter obrażeń długotrwałość cierpień, trwałość następstw zdarzenia
i konsekwencje uszczerbku w życiu osobistym i społecznym (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 999 r. II UKN 681/98, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2001r., III CKN 427/00, zob. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2000 r., I CKN 969/98). Powód w wyniku przestępstwa popełnionego przez funkcjonariuszy publicznych został pobity w trakcie rutynowej kontroli drogowej przez osoby, które jako funkcjonariusze policji winni być stróżami prawa. Tymczasem powód został przez nich skopany i uderzony pięścią w twarz. Pobicie skutkowało nie tylko licznymi zasinieniami ale złamaniem trzech żeber. Powód przy uwzględnieniu stosowania środków przymusu nie miał możliwości ucieczki, czy zastosowania obrony koniecznej przy uwzględnieniu zwłaszcza, że miał do czynienia z funkcjonariuszami służby wyposażonymi w broń służbową. Funkcjonariusze policji naruszyli jedno z najcenniejszych dóbr osobistych człowieka, jakim jest jego zdrowie. Rozmiar cierpień fizycznych i psychicznych związanych z samym pobiciem, dolegliwości bólowe powstałe w następstwie urazu, długotrwałe leczenie, z jakim związany był stres, stanowią że w ocenie Sądu Apelacyjnego adekwatną w tej sytuacji przy uwzględnieniu okoliczności sprawy kwotą zadośćuczynienia jest kwota 90 000 zł. Przy uwzględnieniu, że na rzecz powoda w toku postępowania karnego orzeczono środek kompensacyjny w postaci zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w wysokości 6000 zł oraz 3500 zł, należało zmienić zaskarżony wyrok w punkcie 1. i na podstawie art. 445 k.c. i art. 448 k.c. zasądzić brakującą, w ocenie Sądu Odwoławczego, kwotę zadośćuczynienia. W pozostałym zakresie zaś roszczenie o zadośćuczynienie należało uznać za wygórowane.

Zmiana w części zaskarżonego wyroku nastąpiła także na skutek apelacji pozwanego. Z tytułu braku współpracy z M. S. prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą (...) (m. in. management zespołu (...)) powód w 2017 r. utracił dochód w wysokości 13 200 zł (22 koncerty x 600 zł). Owo ustalenie skutkować zatem musiało obniżeniem zasądzonego na rzecz powoda na podstawie art. 444 § 1 k.c. odszkodowania z kwoty 41 700 zł do kwoty 40 500 zł. Niezasadna zaś okazała się w zakresie żądania odszkodowania w wyższej wysokości apelacja powoda. Powód nie wykazał bowiem jak słusznie stwierdził to Sąd Okręgowy by nie miał w tym czasie możliwości osiągania dochodów w inny sposób.

Niezasadnym okazał się zarzut apelacji pozwanego dotyczący naruszenia art. 481 § 1 k.c. mający polegać na błędnej wykładni tego przepisu skutkującej zasądzeniem odsetek ustawowych za opóźnienie począwszy od 10 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty, podczas gdy prawidłową początkową datą zasądzenia odsetek był zdaniem pozwanego dzień wyrokowania, tj. 14 lipca 2022 r.

Dłużnik popada w opóźnienie, jeżeli nie spełnia świadczenia w terminie, w którym stało się ono wymagalne. Termin spełnienia świadczenia wyznacza przede wszystkim treść zobowiązania, może on też wynikać z właściwości zobowiązania. Jeżeli nie można go oznaczyć, zobowiązanie ma charakter bezterminowy. Zgodnie z treścią art. 455 k.c. w zw.
z art. 120 k.c., o przekształceniu zobowiązania z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę, odszkodowania i renty w zobowiązanie terminowe decyduje poszkodowany (wierzyciel), wzywając sprawcę (dłużnika) do jego wykonania. Wezwanie do zapłaty przez wierzyciela nie wymaga przy tym żadnej formy, może więc być ustne albo pisemne. Wezwaniem takim jest także wytoczenie powództwa, przy czym dniem, w którym dochodzi wówczas do wezwania, jest dzień doręczenia odpisu pozwu.

Wymagalność roszczenia o zadośćuczynienie za krzywdę, odszkodowania i o rentę,
a tym samym i początkowy termin naliczania odsetek za opóźnienie w zapłacie należnego
z tego tytułu świadczenia, może się różnie kształtować w zależności od okoliczności sprawy. Zatem terminem, od którego należą się odsetki za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia za krzywdę, może być zarówno dzień poprzedzający wyrokowanie o wysokości tychże świadczeń, jak i dzień tego wyrokowania (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2013r., III CSK 192/12; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2013r., II PK 53/13)

Jeżeli powód żąda od pozwanego zapłaty określonej kwoty z tytułu zadośćuczynienia lub odszkodowania z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od danego dnia, poprzedzającego dzień wyrokowania, odsetki te powinny być, zasądzone zgodnie z żądaniem pozwu, o ile tylko w toku postępowania zostanie wykazane, że dochodzona suma rzeczywiście się powodowi należała z danego tytułu od wskazanego przez niego dnia. Jeśli natomiast Sąd ustali, że zadośćuczynienie lub odszkodowanie w rozmiarze odpowiadającym sumie dochodzonej przez powoda należy się dopiero od innego dnia lub od dnia wyrokowania, odsetki od zasądzonego w takim przypadku zadośćuczynienia mogą się należeć dopiero od tegoż dnia lub nawet od dnia wyrokowania.

W niniejszej sprawie powód jeszcze przed wytoczeniem powództwa wzywał pozwanego do zapłaty, co jest bezsporne. Stąd też Sąd I instancji zasadnie przyjął, że powód miał prawo dochodzić odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia doręczenia zgłoszenia pozwanemu sowich roszczeń. W ocenie Sądu Apelacyjnego ani rozmiar szkody ani rozmiar cierpień powoda nie zwiększył się po dniu sporządzenia wezwania do zapłaty, co uzasadnia zasądzenie odsetek od daty doręczenia go pozwanemu, jak trafnie stwierdził to Sąd Okręgowy.

Zmiana zaskarżonego wyroku skutkować musiała zmianą rozstrzygnięcia
o kosztach procesu. Powód utrzymał się bowiem w swoim żądaniu zgłoszonym przed Sądem I Instancji w 49% co skutkować musiało wzajemnym zniesieniem kosztów postępowania przed tym Sądem na podstawie art. 100 k.p.c.

O zmianie zaskarżonego wyroku Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 386
§ 1 k.p.c. zaś o oddaleniu apelacji powoda i pozwanej w pozostałym zakresie na podstawie art. 385 k.p.c.

W postępowaniu apelacyjnym powód uzyskał natomiast wygraną w 72%. Wartością przedmiotu postępowania apelacyjnego przy uwzględnieniu rozbieżnych żądań stron była bowiem suma wartości przedmiotu zaskarżenia obu apelacji, czyli kwota 166 900 zł. W takim więc zakresie przy uwzględnieniu, że 72% kosztów powinien ponieść pozwany Sąd Apelacyjny rozliczył koszty postępowania apelacyjnego na podstawie art. 100 k.p.c. na zasadzie stosunkowego rozdzielenia kosztów. Na koszty te złożyła się poniesiona przez powoda opłata od apelacji w kwocie 1000 zł oraz wynagrodzenie pełnomocników stron
w kwotach 4050 zł i 4050 zł obliczone na podstawie § 2 pkt. 6 w zw. z § 10 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).

O odsetkach od kosztów postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98
§ 1 ¹ zd. 2 k.p.c. biorąc pod uwagę, że rozstrzygnięcie w tym zakresie nie jest prawomocne
z chwilą wydania wyroku Sądu Apelacyjnego.

Na podstawie art. 113 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych
w sprawach cywilnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 959 ze zm.) Sąd Apelacyjny na zasadach słuszności odstąpił od obciążania powoda nieuiszczonymi kosztami sądowymi, gdyż jak słusznie stwierdził to Sąd Okręgowy konieczność ich pobrania z zasądzonych roszczeń przekreślałoby ich kompensacyjny charakter.

SSA Barbara Konińska