Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Katowicach

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 lutego 2022 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:	SSA Irena Piotrowska
Protokolant:	Barbara Franielczyk

po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2022 r. w Katowicach

na rozprawie

sprawy z powództwa Prokuratora Okręgowego w Gliwicach

przeciwko J. (1) K., M. K., E. K., (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością wR.

o ustalenie

na skutek apelacji pozwanej (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Republice Cypru

od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach

z dnia 28 maja 2019 r., sygn. akt II C 48/15

zaocznego w stosunku do pozwanych J. (1) K. i M. K.

1.  zmienia zaskarżony wyrok w punktach 1, 2, 3 i 5 w ten sposób, że oddala powództwo;

2.  przyznaje adwokat M. T. od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Rybniku wynagrodzenie w kwocie 3.240 (trzy tysiące dwieście czterdzieści) złotych za pełnienie funkcji kuratora procesowego spółki (...)
z ograniczoną odpowiedzialnością w Republice Cypru oraz kwotę 52 (pięćdziesiąt dwa) złote tytułem zwrotu poniesionych wydatków.

SSA Irena Piotrowska

Sygn. akt V ACa 336/19

UZASADNIENIE

Powód Prokurator Okręgowy w Gliwicach domagał się:

w stosunku do pozwanych spółki (...) Sp. z o.o. w Republice Cypru,J. (1) K., M. K. i E. K. ustalenia, że czynność prawna dokonana w dniu 23 marca 2006 r. pomiędzy J. (1) K., M. K. i E. K. jako poręczycielem oraz spółką (...) w formie „Porozumienia wekslowego” jest nieważną umową pożyczki kwoty 95.000,00 w rozumieniu art. 720 § 1 k.c.;

w stosunku do pozwanych spółki (...) Sp. z o.o. w Republice Cypru, J. (1) K. i M. K.:

a.  ustalenia, że nieważna jest czynność prawna dokonana przez J. (1) K.i M. K. w formie aktu notarialnego, rep. (...)nr (...), sporządzonego w dniu 23 marca 2006r. w B. przed notariuszem R. R. w postaci oświadczenia o ustanowieniu na rzecz spółki (...) hipoteki kaucyjnej do kwoty 180.000,00 złotych na nieruchomości - działkach nr (...), położonej w (...) przy ul. (...), zabudowanej budynkiem mieszkalnym nr (...);

b.  ustalenia, że nieważna jest czynność prawna dokonana przez J. (1) K. i M. K. w formie aktu notarialnego, rep. (...) nr (...), sporządzonego w dniu 23 marca 2006 r. w B. przed notariuszem R. R. w postaci udzielenia spółce (...) pełnomocnictwa do sprzedaży nieruchomości - działki nr (...),(...) i (...), położonej w (...) przy ul. (...), zabudowanej budynkiem mieszkalnym nr (...).;

a nadto domagał się zasądzenia od pozwanej (...) Sp. z o.o. w Republice Cypru kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zarządzeniem z 11 stycznia 2017r. ustanowiono dla pozwanej (...) Sp. z o.o. w Republice Cypru, kuratora procesowego w osobie adwokata M. T.. Kurator procesowy spółki w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na rzecz pozwanego kosztów postępowania a także przyznanie wynagrodzenia za pełnienie funkcji kuratora procesowego dla pozwanej nieznanej z miejsca pobytu oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości ani w części.

Pozwani J. (1) K. i M. K. nie zajęli stanowiska w sprawie.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Gliwicach uwzględnił powództwo w całości.

W motywach tego rozstrzygnięcia wskazano na następujące ustalenia faktyczne oraz ich ocenę prawną. J. (1) K. (80 lat) i M. K. (77 lat) są właścicielami nieruchomości położonej w (...) przy ul. (...), objętej księgą wieczystą nr (...) Sądu Rejonowego w J.

Ustalono, że na początku 2006r. ich córka E. K. posiadła zobowiązania kredytowe na kwotę około 65 000 zł, z których nie była w stanie się wywiązać. Poszukując możliwości zaciągnięcia kredytu konsolidacyjnego w (...) znalazła ogłoszenie firmy (...)’ z W.. A. F. podjęła się pośrednictwa kredytowego i na tę okoliczność została podpisana umowa. Za zlecenie to E. K. zapłaciła 80 złotych. Wkrótce A. F. poinformowała E. K., że żaden bank nie chce jej udzielić kredytu i poleciła jej firmę (...) z R., która miała pomóc w zaistniałej sytuacji. E. K. skontaktowała się z pracownikiem poleconej firmy. Zgodnie ze wstępnymi ustaleniami, w styczniu 2006 roku przyjechali do jej miejsca zamieszkania T. B., J. K. i M. P. z (...). Po zapoznaniu się ze stanem faktycznym nieruchomości rodziców E. K., wyrazili zgodę na udzielenie krótkoterminowej pożyczki pod jej zastaw. E. K. przekonała swych rodziców aby poręczyli przeznaczoną dla niej pożyczkę, do której udzielenia miało dojść po podpisaniu stosownych dokumentów notarialnych.

Podano, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (...) zarejestrowana została w dniu 16 lutego 2005r. w Republice Cypru pod adresem: (...) L., nr (...) P. S.. Jej dyrektorami byli m.in. T. B. i M. P.. Nie posiada ona swojego przedstawicielstwa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Spółka ta udzieliła T. B. pełnomocnictwa do m.in. „prowadzenia i zarządzania sprawami Spółki oraz prowadzenia jej interesów”, „pożyczania pieniędzy”, „nabywania majątku” i „reprezentowania spółki w sądach (...) w tym sądach cywilnych”.

Podniesiono, że notariusz wykonał zlecenie przedstawiciela spółki (...) i przygotował akty notarialne według jego woli oraz na podstawie podanych przez niego informacji. J. (1) i M. K. w ogóle nie uczestniczyli w procesie przygotowania projektu aktów i nie mieli żadnego wpływu na ich treść.

W dniu 23 marca 2006 rokuJ. (1) i M. małżonkowie K. wraz z córką E. K. stawili się w wyznaczonej przez pożyczkodawców kancelarii notarialnej R. R. w B.. Czynności notariusza ograniczyły się do odczytania przygotowanych bez ich udziału dokumentów. Notariusz o niczym ich nie pouczał.

Ostatecznie w dniu 23 marca 2006 roku, J. (1) i M. małżonkowie K. oraz E. K., zawarli porozumienie wekslowe z (...) sp. z o.o. z siedzibą w L. na Cyprze, reprezentowaną przez J. K. (2), zgodnie z którym małżonkowie K. wystawili 6 weksli opiewających na łączną kwotę 176.000 zł, które (...) zakupiła za 95.000 zł (weksel nr (...) na kwotę 7 000 zł płatny był do dnia 23 kwietnia 2006 r., weksel nr (...) na kwotę 7 000 zł w dniu 23 maja 2006 r., weksel nr (...) na kwotę 102 000 zł w dniu 23 czerwca 2006 r., weksle (...), (...) i (...) opiewające na kwoty po 20.000 zł nie zawierały daty wykupu). Weksle nr (...)miały zostać opatrzone datą płatności według uznania remitenta w przypadku niewykupienia weksli(...) w oznaczonych terminach. Poręczycielami weksli była E. K.. Zabezpieczeniem wykupu weksli miało być ustanowienie hipoteki kaucyjnej na nieruchomości. W oświadczeniu nie wskazywano, iż zabezpieczeniem takim będzie pełnomocnictwo do zbycia tej nieruchomości.

Konstrukcja umowy polegała na tym, że J. (1) i M. K. po podpisaniu „porozumienia wekslowego” rzekomo sprzedają (...) 3 wystawione weksle (nr (...)) o łącznym nominale 116 000 zł za cenę 95.000,00 zł, a odkupują je za kwotę nominalną, różnica ceny kupna i sprzedaży stanowi wynagrodzenie (...) w formie odsetek. Zysk odsetkowy wyniósł 21 000 zł, osiągnięty przy użyciu kwoty 95.000,00 złotych, płatnej w ciągu 3 miesięcy, miał więc wynosić 88% w stosunku rocznym.

Pożyczka udzielona małżonkom K. wynosiła 95.000,00 zł (suma wystawionych weksli wynosiła 176 000 zł), jej miesięczne oprocentowanie wynosiło 7,36%. Wysokość stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego od 1 marca 2006 roku do 26 kwietnia 2007 roku wynosiła 5.5% rocznie - zatem jej czterokrotność stanowiła 22% w stosunku rocznym - co daje 1,83% miesięcznie. Kara umowna wyrażona w nominałach weksli nr (...), (...) i (...) wynosiła 60.000,00 zł i stanowiła 63,15% wartości pożyczki. W celu zabezpieczenia wykupu weksli, małżonkowie K., zgodnie z opisanym porozumieniem, ustanowili na swojej nieruchomości objętej księgą wieczystą nr (...) Sądu Rejonowego w (...), hipotekę kaucyjną do kwoty 180 000 zł na rzecz (...) sp. z o.o. z siedzibą w L. na Cyprze.

Pozwani J. (1) K. i M. K. udzielili również (...) sp. z o.o. z siedzibą w L. na Cyprze pełnomocnictwa notarialnego upoważniając ją do sprzedaży swojej nieruchomości za cenę nie niższą niż 95.000 zł. Małżonkowie K. oświadczyli także, że z uwagi na łączący ich stosunek z pełnomocnikiem wynikający z oświadczenia wekslowego z dnia 23 marca 2006 roku, iż pełnomocnictwo jest nieodwołalne przed dniem wykupu wystawionych weksli. Pełnomocnictwo było skuteczne od dnia 24 czerwca 2006 roku, a małżonkowie K. oświadczyli, że przed tym dniem nie dokonają zbycia opisanej nieruchomości. Cena sprzedaży nieruchomości określona w pełnomocnictwie, nie zabezpieczała nawet skompensowania ewentualnych roszczeń spółki (...) z tytułu wystawionych przez pożyczkobiorców weksli opiewających na łączną kwotę 176 000 zł.

W porozumieniu wekslowym wskazano, iż w dniu zawarcia umowy wystawcy otrzymają w gotówce 20.000 zł. W rzeczywistości T. B. przekazał E. K. 8.000 zł, dając jej do zrozumienia, że pozostała kwota, to jego koszty. Z kwoty tej opłaciła ona koszty notarialne.

E. K. nie posiadała weksli nr (...) i (...), a pozwana spółka nie domagała się ich wykupienia, co oznacza, iż w dniu 23 marca 2006 roku, z kwoty pożyczki potrącono od razu kwoty z tytułu tych weksli. W późniejszym czasie, z przyznanego E. K. finansowania, dokonano także częściowego wykupu weksla nr (...).

Po dwóch dniach od podpisania umowy, tj. 26 marca 2006 roku do miejsca zamieszkania E. K. przyjechał J. K. (2), który przywiózł umowę zlecenia restrukturyzacji jej zadłużenia. Z umowy zlecenia restrukturyzacji nr (...)z 25 marca 2006 roku, wynika, że E. K. miała zapłacić J. K. (2) kwoty 3.050,00 złotych i 3.660,00 złotych, nadto z umowy wynika także ogólne zobowiązanie J. K. (2) do podjęcia czynności z zakresu konsultingu. E. K. podpisała także J. K. (2) dwie dyspozycje do wypłaty środków na podstawie których miał on samodzielnie dokonywać spłat poszczególnych zobowiązań na wskazane rachunki bankowe jej wierzycieli.

Ostatecznie pozwana E. K. miała do spłaty kwotę 185. 000 zł.

Ustalono, że J. K. (2) przeciągał załatwienie kredytu bankowego. J. (1)i M. K. oraz poręczyciel - E. K. nie byli w stanie spłacić w terminie zobowiązań płynących z „Porozumienia wekslowego”. Rodziło to skutek w postaci obowiązku zapłaty na rzecz spółki (...) sumy weksli nr (...), (...) i (...), czyli kwoty 60.000,00 złotych. Zobowiązanie zatem J. K. (1) i M. K. wzrosło w ten sposób do łącznej kwoty 176.000 zł (7.000,00 złotych + 7.000,00 złotych + 102.000,00 złotych + 3 x 20.000,00 złotych = 176.000,00 złotych). Taka sytuacja zmusiła rodzinę do dalszego zadłużenia się pod rygorem sprzedaży ich domu na podstawie udzielonego pełnomocnictwa.

J. K. (2) skierował ich do znanej mu firmy (...) należącej do Ż.
i G. S., którzy byli przedstawicielami Towarzystwa (...) S.A. w S. i (...)w B.. W dniu 12 września 2006 roku na wniosek J. K. (1) z dnia 30 czerwca 2006 r. doszło do zawarcia umowy kredytowej pomiędzy tymi podmiotami jako „Pożyczkodawcami” i J. K. (1), na mocy której otrzymał on pożyczkę w kwocie łącznej 185.000 zł na którą składała się pożyczka pochodząca od Towarzystwa w kwocie 145.228,39 zł z terminem spłaty do dnia 21 września 2021 r. oraz pożyczka pochodząca od (...) w kwocie 39.771,61 zł z terminem spłaty do dnia 21 września 2011 r. Łączna suma kosztów, opłat i prowizji z tytułu zawarcia umowy wynosiła 134.968,42 zł. Pożyczka zabezpieczona została m.in. dwoma hipotekami kaucyjnymi do łącznej sumy 314.7478,62 zł, do kosztów tej pożyczki należy także zaliczyć sumę 10.000,00 złotych, która tytułem prowizji pobrała firma (...).

J. (1)i M. K. w dniu 4 lipca 2007 roku pozwali spółkę (...) do Sądu Okręgowego w Gliwicach Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku o: złożenie oświadczenia woli o wyrażeniu zgody na wykreślenie hipoteki ustanowionej aktem notarialnym z dnia 23 marca 2006 r., rep. (...) nr (...); wydanie pozwanym trzech weksli in blanco (nr (...), (...),(...)) wystawionych na kwotę łączną 20 000 zł każdy w związku z zawarciem „Porozumienia wekslowego” z dnia 23 marca 2006 r.; zobowiązanie do wydania oryginału pełnomocnictwa z dnia 23 marca 2006 r. objętego aktem notarialnym, rep. (...) nr (...).

W toku tego postępowania strony w dniu 22 września 2008r. zawarły ugodę na skutek której pozew został cofnięty. Postanowieniem z dnia 14 października 2008 r. Sąd umorzył postępowanie w sprawie 18 lutego 2008 roku (I C 101/07).

Zgodnie z ugodą spółka (...) wyraziła zgodę na wykreślenie z księgi wieczystej hipoteki kaucyjnej ustanowionej w dniu 23 marca 2006 roku i wydała trzy żądane weksle. Ponadto powodowie cofnęli pozwanej spółce pełnomocnictwo z dnia 23 marca 2006 r. i zobowiązali się do zapłacenia na jej rzecz kwoty 7.500,00 zł w terminie 30 dni od daty zawarcia ugody. Pismem z dnia 29 września 2008 roku T. B. reprezentujący spółkę (...) wyraził zgodę na wykreślenie z księgi wieczystej ustanowionej w dniu 23 marca 2006 r.

Wskazano, że Prokuratura Okręgowa w Gliwicach pod sygnaturą akt V Ds. 158/11 prowadziła postępowanie przygotowawcze, które zakończyła skierowaniem w dniu 29 grudnia 2011 roku przeciwko M. P., J. K. (2) i T. B. aktu oskarżenia w którym, zostali oni oskarżeni o to, że w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wprowadzili w błąd E. K. oraz J. (1)i M. małżonków K. co do przedmiotu prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej rzekomo ukierunkowanej na restrukturyzację zadłużenia, rzeczywistego celu zawieranej umowy, jej charakteru, w tym wysokości faktycznie udzielnego wsparcia finansowego, a także wyzyskali ich niezdolność do należytego pojmowania znaczenia przedsiębranego działania w zakresie wystawienia weksli własnych oraz udzielenia pełnomocnictwa do zbycia należącej do nich nieruchomości, prze co doprowadzili ich do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie nie mniejszej niż 180.000 zł, przy czym z popełnienia przestępstw uczynił sobie stałe źródło dochodów. Zarzucono, że swoim zachowaniem wyczerpali więc znamiona przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. Notariusz R. R. pomagał w popełnieniu przestępstwa w ten sposób, że w dniu 23 marca 2006 roku, działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, jako notariusz przekroczył swoje uprawnienia i nie dopełnił obowiązków służbowych określonych w art. 79 pkt 1, art. 91 i art. i art. 80 § 2 i 3, art. 81 i art. 94 § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie i mimo obowiązku czuwania nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron, nie udzielił pokrzywdzonym niezbędnych wyjaśnień dotyczących dokonywanych czynności notarialnych, nie upewnił się, czy osoby biorące udział w czynnościach dokładnie rozumieją treść oraz znaczenie aktów notarialnych, a akty te są zgodne z ich wolą oraz pomimo obowiązku odmowy dokonania czynności notarialnych sprzecznych z prawem sporządził oświadczenie o ustanowieniu hipoteki kaucyjnej na nieruchomości położonej w (...) przy ul. (...), o wartości rynkowej nie mniejszej niż 180.000,00 zł, zabezpieczającej - zawartą w celu obejścia przepisów prawa w postaci porozumienia wekslowego - umowę pożyczki, oprocentowaną odsetkami sprzecznymi z art. 359 § 2 ^{( 1)} k.c. oraz zawierającą wbrew art. 483 § 1 k.c. karę umowną w postaci trzech weksli karnych - za opóźnienie w realizacji zobowiązania pieniężnego, opiewających na łączną kwotę stanowiącą 63,15% wartości pożyczki, a także nieodwołalne pełnomocnictwo do sprzedaży opisanej nieruchomości za cenę drastycznie odbiegającą od jej wartości rynkowej, tj. nie niższą niż 95.000,00 zł, nieuzgodnioną ze stronami, pomimo nieważności opisanego wyżej stosunku prawnego pomiędzy pełnomocnikiem a mocodawcą, upoważniające nadto pełnomocnika do składania oświadczeń o poddaniu mocodawcy egzekucji z art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c., w zakresie wykonania obowiązków wynikających z jego treści, która to czynność prawna ze względu na swoją funkcję naruszała bezwzględnie obowiązujący zakaz umowy o przepadek przedmiotu zabezpieczenia oraz interes ogólny związany z wyłącznością kompetencji organów państwowych w zakresie egzekucji zobowiązań, czym działał na szkodę interesu społecznego oraz prywatnego, a z popełnienia przestępstw uczynił sobie stałe źródło dochodów. Swoim zachowaniem wyczerpał znamiona przestępstwa z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 12 k.k.

Ponadto wskazano, że przed Sądem Okręgowym w Gliwicach – Ośrodkiem Zamiejscowym w Rybniku toczy się pod sygnaturą akt V K 40/12 postępowanie dotyczące podobnych przestępstw zarzucanych powyższym osobom.

W ocenie Sądu Okręgowego powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości.

Odwołując się do dorobku orzeczniczego Sądu Najwyższego stwierdzono, że uprawnienie prokuratora do wszczęcia postępowania cywilnego na podstawie art. 7 k.p.c. uprawnia go również do zgłaszania na podstawie art. 57 k.p.c. powództwa o ustalenie nieważności czynności prawnej (art. 189 k.p.c.).

Wskazując na brzmienie art. 65 k.c. podniesiono, że dla prawidłowej oceny charakteru prawnego łączącego strony stosunku prawnego decydujące znaczenie mają ustalenia faktyczne dotyczące okoliczności zawarcia umowy, jej celu i zamiaru stron.

Podano, że zgodnie z brzmieniem 83 § 1 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności.

Stwierdzono, że pozwana E. K. poszukiwała pomocy w przyznaniu kredytu konsolidacyjnego, nie zamierzała dokonywać obrotu wekslami, ani też sprzedawać nieruchomości swych rodziców, zaś oświadczenie wystawcy weksli podpisała wraz z rodzicami, gdyż chciała uzyskać pożyczkę na spłatę kredytów bankowych a rodzicie chcieli jej pomóc. Uznano, że oświadczenie wekslowe stanowi jedynie upozorowane nabycie weksli przez spółkę (...), dla ukrycia odpłatnego charakteru pożyczki przejawiającego się faktycznie zastrzeżeniem odsetek. Różnica pomiędzy ceną rzekomego nabycia weksli i ceną ich wykupu stanowi odsetki kapitałowe będące wynagrodzeniem za skorzystanie z cudzych pieniędzy.

Podkreślono, że zasada swobody umów wynikająca z art. 353 ¹ k.c. nie oznacza dowolności w kreowaniu stosunków prawnych bowiem powyższy przepis przewiduje granice tej zasady, wśród których obok właściwości (natury) stosunku prawnego oraz przepisów prawa ustawa wymienia zasady współżycia społecznego.

Podano, że klauzula zasad współżycia społecznego użyta w art. 353 ¹ k.c. wyznacza ustawowe granice kontraktowania, zaś w art. 58 § 2 k.c.- granice treści czynności prawnej. Zaznaczono, że norma art. 353 ¹ k.c. należy do kategorii iuris cogentis, a naruszenie któregokolwiek z wymienionych w nim kryteriów swobody kontraktowej wywołuje sankcję nieważności na podstawie art. 58 k.c. (por. np. wyrok SN z dnia 8 stycznia 2003 r. II CKN 1097/2000 OSNC 2004/4 poz. 55).

Uznano, że pozwana (...) Sp. z o.o. w Republice Cypru wykorzystując przymusowe położenie pozwanej E. K. oraz chcących jej pomóc rodziców J. K. (1) i M. K., wynikające z jej trudnej sytuacji finansowej i życiowej, łatwowierności, poziomu wykształcenia i braku rozeznania w sprawach prawnych doprowadziła do zawarcia umowy pożyczki, której zabezpieczenia (hipoteka, pełnomocnictwo do sprzedaży nieruchomości) pozwalały jej na przejęcie własności nieruchomości należącej do J. (1) i M. K., a której wartość znacznie przekraczała kwotę udzielonej pożyczki. Przedstawiciele (...) Sp. z o.o. w Republice Cypru musieli mieć świadomość tego, że skoro pozwana E. K. ze względu na swoją sytuację finansową nie jest w stanie spłacić kredytów bankowych w wysokości około 65 000 zł to tym bardziej nie będzie miała środków na wykupienie weksli.

Stwierdzono, że umowa w postaci oświadczenia wystawcy weksli z dnia 23 marca 2006 r. została skonstruowana w taki sposób, że dłużnik został obciążony niewspółmiernie do zobowiązania, a wierzyciel zagwarantował sobie szeroki wachlarz możliwości zaspokojenia się. Braku równowagi wskazano w warunkach przedstawienia do zapłaty weksli, ustanowieniu na nieruchomości hipoteki kaucyjnej do kwoty 180.000 zł, która przewyższała wartość pożyczki, udzieleniu pełnomocnictwa do sprzedaży nieruchomości, w tym również pełnomocnikowi i to na warunkach przez niego ustalonych.

Podniesiono, że spółka (...) wykorzystując z jednej strony przymusowe położenie E. K. związane z jej sytuacją finansową i koniecznością spłaty kredytów, a jednocześnie brak jej rozeznania w sprawach prawnych oraz chęć pomocy córce ze strony jej rodziców, zaś z drugiej strony swoją przewagę jako przedsiębiorcy dokonującego zawodowo operacji finansowych doprowadziła do zawarcia umowy pożyczki, która z uwagi na jej warunki oraz prawne zabezpieczenia skutkować miała utratą przez dłużniczkę majątku, którego wartość jest zdecydowanie wyższa aniżeli kwota udzielonej pożyczki.

Umowa zgodnie, z którą spółka (...) rzekomo kupuje wystawione od pozwanej E. K. sześć weksli o nominalnej wartości 176 000 zł za kwotę 95 000 zł, a które wystawca zobowiązuje się wykupić za kwotę nominalną dowodzi, że różnica ceny kupna i sprzedaży stanowi ukryte wynagrodzenie w formie odsetek.

Zaznaczono, że udzielona pożyczka małżonkom K. wynosiła 95.000,00 zł (suma wystawionych weksli wynosiła 176 000 zł), jej miesięczne oprocentowanie wynosiło 7,36%. Wysokość stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego od 1 marca 2006 roku do dnia 26 kwietnia 2007 roku wynosiła 5.5% rocznie - zatem jej czterokrotność stanowiła 22% w stosunku rocznym - co daje 1,83% miesięcznie. Nie może więc budzić wątpliwości, że oprocentowanie pożyczki ustalone zostało w sposób sprzeczny z prawem, wbrew treści art. 359§2 ^{1 i 2} k.c.

Uznano, że zawarcie umowy pożyczki, której treść stanowi obejście prawa i narusza zasady współżycia społecznego powoduje, że umowa ta zgodnie z art. 58 § 1 i 2 k.c. jest nieważna.

Odnośnie do czynności prawnej dokonana przez J. K. (1) i M. K. w formie aktu notarialnego, rep. (...) nr (...), sporządzonego w dniu 23 marca 2006 r. w B. przed notariuszem R. R. w postaci oświadczenia o ustanowieniu na rzecz spółki (...) hipoteki kaucyjnej do kwoty 180.000,00 złotych na nieruchomości - działkach nr (...), (...) i (...), położonej w (...) przy ul. (...), zabudowanej budynkiem mieszkalnym nr (...) podano, że konsekwencją ustalenia nieważności umowy pożyczki musiało być ustalenie nieważności czynności mających stanowić jej zabezpieczenie.

Przyjęto, że porozumienie wekslowe z dnia 23 marca 2006 roku zawarte pomiędzy J. (1) i M. małżonkami K. oraz E. K., a (...) sp. z o.o. z siedzibą w L. na Cyprze, reprezentowaną przez J. K. (2), stanowiło w istocie umowę pożyczki, której zabezpieczeniem była hipoteka kaucyjna do kwoty 180.000,00 złotych na nieruchomości - działkach nr (...), (...) i (...), położonej w (...) przy ul. (...), zabudowanej budynkiem mieszkalnym nr (...), objętej księgą wieczystą nr (...) Sądu Rejonowego w (...).

Uznano, że skoro umowa pożyczki była nieważna to hipoteka, która jest prawem akcesoryjnym do wierzytelności i która miała ją zabezpieczać jest także nieważna

Ustalono, że całość działań podejmowanych przez przedstawicieli spółki (...) w stosunku do pozwanych małżonków K. oraz jej córki E. D. miała na celu wyłudzenie od niej własności nieruchomości za rażąco niską cenę.

Za faktyczną pomoc finansową o wartości 95 000 zł (...) Sp. z o.o. w Republice Cypru, uzyskała weksle o wartości nominalnej 176 000 zł, 3 wykupione za kwotę 116 000 zł. odnotowano, że ostatecznie nie doszło do przejęcia przez pozwaną spółkę własności nieruchomości o wartości około 200 000 zł.

Co do czynność prawnej dokonanej przez J. K. (1) i M. K. w formie aktu notarialnego, rep. (...) nr (...), sporządzonego w dniu 23 marca 2006 r. w B. przed notariuszem R. R. w postaci udzielenia spółce (...) pełnomocnictwa do sprzedaży nieruchomości - działki nr (...), (...) i (...), położonej w (...) przy ul. (...), zabudowanej budynkiem mieszkalnym nr (...) przyjęto, że pełnomocnictwo było nieważne, gdyż pozwani nie rozumieli jego znaczenia, pozostawali pod wpływem błędu, za który odpowiada (...) Sp. z o.o. w Republice Cypru. Treść pełnomocnictwa była niekorzystna dla mocodawców, gdyż pozwalała za udzielone środki finansowe o wartości kilkudziesięciu tysięcy złotych otrzymać nieruchomość o wartości zdecydowanie wyższej. Uznano, że przedstawiciele (...) Sp. z o.o. w Republice Cypru musieli mieć świadomość, iż pozwani K. nie rozumieją treści i znaczenia tego dokumentu, zaś wprowadzając ich w błąd lub celowo wyzyskując błąd doprowadzili ich do niekorzystnego rozporządzenia majątkiem.

Podano, że w toku postępowania w sprawie I C 101/07 przed Sądem Okręgowym w Gliwicach Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku pozwani w dniu 22 września 2008 roku zawarli ugodę, która zakończyła postępowanie sądowe. Zgodnie z ugodą spółka (...) wyraziła 29 września 2008 roku zgodę na wykreślenie z księgi wieczystej hipoteki kaucyjnej ustanowionej w dniu 23 marca 2006 r. i wydała trzy żądane weksle. Ponadto powodowie cofnęli pozwanej spółce pełnomocnictwo z dnia 23 marca 2006 r. i zobowiązali się do zapłacenia na jej rzecz kwoty 7.500,00 zł w terminie 30 dni od daty zawarcia ugody.

Wynagrodzenie dla kuratora pozwanej (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Republice Cypru przyznano na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. poz. 1476) określając wysokość stawki wynagrodzenia zgodnie z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013r. poz. 461)

O kosztach procesu orzeczono na podstawie art.102 k.p.c. wskazując, że wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek pozwalający na odstąpienie od obciążenia pozwanych kosztami sądowymi

Apelację od tego wyroku wniosła pozwana spółka (...) zaskarżając go w części tj. w punktach 1-3 oraz 4 zarzucając mu:

1.  naruszenie art. 233 k.p.c. mające wpływ na treść zaskarżonego wyroku poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego polegającą na:

- bezkrytycznym przyjęciu, że przedstawiciele pozwanej spółki (...) zawierając umowę pożyczki z małżonkami K. musieli mieć świadomość tego, że skoro pozwana E. K. ze względu na swoją sytuację finansową nie jest w stanie spłacić kredytów bankowych w wysokości ok. 65 000 zł to tym bardziej nie będzie miała środków na wykupienie weksli, podczas gdy prawidłowa analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie pozwala, na formułowanie takich twierdzeń,

- przyjęciu, że cena minimalna ustalona w notarialnym pełnomocnictwie do sprzedaży znacząco odbiegała od rzeczywistej wartości nieruchomości, podczas gdy okoliczność ta nie była w ogóle przedmiotem badania Sądu, a małżonkowie K. w trakcie podpisywania pełnomocnictwa nie kwestionowali wskazanej wartości, uznając tym samym ją za wartość adekwatną do faktycznego stanu nieruchomości,

- pominięciu przy ferowaniu zaskarżonego wyroku okoliczności braku dochowania przez małżonków K. nie tylko należytej i wymaganej, ale wręcz elementarnej staranności w pozyskaniu środków finansowych na zaciągnięcie u pozwanej spółki pożyczki, gdzie od daty zawarcia umowy pożyczki oraz podpisania pełnomocnictwa do sprzedaży nieruchomości do czasu pozyskania przez J. K. (1) pożyczki za pośrednictwem firmy (...) upłynął okres wielu miesięcy, w czasie którego pozwani państwo K. mieli możliwość skorzystania z doradztwa prawnego, czego pozwani zupełnie zaniechali, a E. K. ponadto podpisywała dalsze niekorzystne zobowiązania takie jak np. zlecenie restrukturyzacji, za którą miała zapłacić J. K. (2) kwoty 3 050,00 zł i 3 660,00 zł oraz wydawała dyspozycje dotyczące sposobu spłaty jej zobowiązań,

- uznaniu że czynności prawne w postaci porozumienia wekslowego (które de facto było pożyczką), oświadczenia o ustanowieniu pełnomocnictwa do sprzedaży nieruchomości na rzecz spółki (...) oraz ustanowienia hipoteki kaucyjnej na nieruchomości pozostają czynnościami nieważnymi z uwagi na ich sprzeczność z zasadami współżycia społecznego.

2. sprzeczność istotnych ustaleń sądu ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym polegającą na przyjęciu, że:

- pozwana spółka wykorzystując przymusowe położenie E. K. i brak rozeznania w sprawach prawnych doprowadziła do zawarcia umowy pożyczki, która z uwagi na jej warunki oraz prawne zabezpieczenia skutkować miała utratą przez dłużniczkę majątku, którego wartość jest zdecydowanie wyższa aniżeli kwota udzielonej pożyczki, co stroi w sprzeczności ze zgromadzonym materiałem dowodowym z którego wynika że pozwani wykazując się całkowitą ignorancją przyznali wprost, że nawet nie czytali podpisywanych dokumentów, a taka postawa nie zasługuję na ochronę prawną na postawie art. 5 k.c., a świadczy o rażącym niedbalstwie pozwanych,

- spółka (...) doprowadziła do zawarcia umowy pożyczki w zamiarze przejęcia nieruchomości pozwanych za niewielką cenę odbiegającą od wartości rynkowej, aby, podczas gdy rzeczywista wartość nieruchomości nie była w ogóle przedmiotem badania Sądu,

-działania podejmowane przez spółkę (...), a w szczególności jej przedstawicieli M. P. i T. B. w stosunku do pozwanych małżonków K. oraz ich córki jak i same oświadczenia pozwanych są sprzeczne z zasadami współżycia i były podejmowane w celu obejścia ustawy, podczas gdy prawidłowa analiza dowodów powinna prowadzić do przekonania, że wszelkie warunki zawieranych umów oraz oświadczeń były zgodne z obowiązującym w dacie ich zawarcia przepisami prawa, a podpisując je małżonkowie K. czynili to świadomie i dobrowolnie, nie przejawiając jakichkolwiek wątpliwości zarówno co do ich treści jak i skutków.

3. obrazę przepisu art. 6 oraz art. 232 k.p.c. poprzez:

- uznanie, że cena minimalna sprzedaży nieruchomości pozwanych małżonków K. ustalona w pełnomocnictwie znacząco odbiega od jej wartości rynkowej - podczas gdy strona powodowa, na której spoczywał ciężar dowodowy w zakresie wykazania opisanych w pozwie czynności prawnych za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, nie przedstawiła żadnego dowodu na potwierdzenie tej okoliczności, w szczególności nie wniosła o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w celu oszacowania wartości nieruchomości,

- stwierdzenie iż celem T. B. i M. P. działających w imieniu (...) było przejęcie nieruchomości małżonków K. za cenę odbiegającą od jej wartości - podczas gdy strona powodowa, na której spoczywa ciężar dowodowy, nie wykazała w żaden sposób iż osoby te musiały mieć świadomość rażącego pokrzywdzenia, zwłaszcza wiedziały że E. K. nie będzie w stanie spłacić pożyczki oraz co do rzekomej dysproporcji zastrzeżonej ceny minimalnej i to zarówno w chwili udzielania pełnomocnictwa jak i w okresie późniejszym.

Powołując się na powyższe zarzuty pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości względnie uchylenie zaskarżonego wyroku w punktach 1,2,3 i 5 oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji; zasądzenie wynagrodzenia za pełnienie funkcji kuratora pozwanej spółki z urzędu w postępowaniu apelacyjnym, albowiem nie zostało ono opłacone w całości ani w części

Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:

Apelacja jest zasadna i dlatego musiała odnieść skutek.

Na uwzględnienie zasługuje podniesiony w apelacji zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. polegający na nieuzasadnionym przyjęciu, że przedstawiciele pozwanej spółki (...) zawierając umowę pożyczki z małżonkami K. musieli mieć świadomość tego, że skoro pozwana E. K. ze względu na swoją sytuację finansową nie jest w stanie spłacić kredytów bankowych w wysokości ok. 65 000 zł to tym bardziej nie będzie miała środków na wykupienie weksli. A nadto na pominięciu przez Sąd pierwszej instancji braku dochowania przez małżonków J. (1) i M. K. elementarnej staranności w pozyskaniu środków finansowych na zaciągnięcie u pozwanej spółki pożyczki oraz braku jakichkolwiek działań z ich strony aby zapoznać się z treścią oferty pozwanej i ewentualnie skorzystać z doradztwa prawnego. Rację ma strona skarżąca podnosząc, że w rozpoznawanej sprawie nie przeprowadzono żadnego dowodu, na podstawie którego można uznać, że cena minimalna ustalona w notarialnym pełnomocnictwie do sprzedaży znacząco odbiegała od rzeczywistej wartości nieruchomości. Rynkowa wartość nieruchomości stanowiącej własność J. (1)i M. K. nie była w ogóle przedmiotem badania Sądu, natomiast małżonkowie K. w trakcie podpisywania pełnomocnictwa do sprzedaży opisanej nieruchomości za cenę nie niższą niż 95.000,00 zł - nie kwestionowali wskazanej w nim wartości.

Jak wynika, że zgromadzonego materiału dowodowego E. K. zabiegała o uzyskanie finansowania. Zgodnie ze wstępnymi ustaleniami, w styczniu 2006r. przyjechali do jej miejsca zamieszkania T. B., J. K. (2) i M. P. z (...). Po zapoznaniu się ze stanem faktycznym nieruchomości rodziców E. K., wyrazili zgodę na udzielenie krótkoterminowej pożyczki informując, iż zabezpieczeniem spłaty będzie ta nieruchomość. E. K. przekonała swych rodziców aby poręczyli przeznaczoną dla niej pożyczkę, do której udzielenia miało dojść po podpisaniu stosownych dokumentów notarialnych. Ostatecznie w dniu 23 marca 2006 roku, J. (1) i M. małżonkowie K. oraz E. K., zawarli porozumienie wekslowe z (...) sp. z o.o. z siedzibą w L. na Cyprze, reprezentowaną przez J. K. (2), zgodnie z którym małżonkowie K. wystawili 6 weksli opiewających na łączną kwotę 176.000 zł, które (...) zakupiła za 95.000 zł.

Zabezpieczeniem wykupu weksli miało być ustanowienie hipoteki kaucyjnej na nieruchomości. Pożyczka udzielona małżonkom K. wynosiła 95.000,00 zł (suma wystawionych weksli wynosiła 176 000 zł), jej miesięczne oprocentowanie wynosiło 7,36%. Wysokość stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego od 1 marca 2006 roku do 26 kwietnia 2007 r. wynosiła 5.5% rocznie - zatem jej czterokrotność stanowiła 22% w stosunku rocznym - co daje 1,83% miesięcznie.

W celu zabezpieczenia wykupu weksli, małżonkowie K., zgodnie z opisanym porozumieniem, ustanowili na swojej nieruchomości objętej księgą wieczystą nr (...) Sądu Rejonowego w (...), hipotekę kaucyjną do kwoty 180 000 zł na rzecz (...) sp. z o.o. z siedzibą w L. na Cyprze.

Pozwani J. K. (1) i M. K. udzielili również (...) sp. z o.o. pełnomocnictwa notarialnego upoważniając ją do sprzedaży swojej nieruchomości za cenę nie niższą niż 95.000 zł. Małżonkowie K. oświadczyli także, że z uwagi na łączący ich stosunek z pełnomocnikiem wynikający z oświadczenia wekslowego z dnia 23 marca 2006r., iż pełnomocnictwo jest nieodwołalne przed dniem wykupu wystawionych weksli. Pełnomocnictwo było skuteczne od dnia 24 czerwca 2006r., a małżonkowie K. oświadczyli, że przed tym dniem nie dokonają zbycia opisanej nieruchomości.

Wskazać należy, że przyjęcie wygórowanej wysokości odsetek na które umówiły się strony umowy pożyczki nie możne skutkować wnioskiem o nieważności tej umowy. Brak jest podstaw do podzielenia poglądu, że umowa ta z uwagi na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego oraz z uwagi na, że godziła w naturę tego stosunku prawnego, była nieważna. Ocena, iż wysokość odsetek była wygórowana może jedynie prowadzić do wniosku o sprzeczności postanowień dotyczących wysokości odsetek z zasadami współżycia społecznego, co rodziłoby konsekwencje uznania tych postanowień umowy za nieważne, ale nie niweczyłoby ważności samej umowy. Nie można przyjąć, że zostało wykazane w sprawie, iż sytuacja materialna małżonków J. (1)i M. K. determinowała wzięcie pożyczki. Zaufali oni swojej córce E. K., znali warunki pożyczki i wyrazili na nie zgodę. E. K. wiedziała jakie będą wymagane zabezpieczenia udzielonej pożyczki i przekonała do przedmiotowej transakcji swoich rodziców .Działali oni nie tyle w zaufaniu do pozwanej spółki co w zaufaniu do własnej córki i kierowali się chęcią udzielania jej pomocy. Sytuacja majątkowa małżonków K. nie była przedmiotem badania w toku procesu Procedura udzielenia pożyczki nie uzasadnia wniosku, że zostały naruszone zasady współżycia społecznego.

W ocenie Sądu Apelacyjnego warunki umowy pożyczki zawartej pomiędzy (...), a J. (1) i M. K., jak i sposób kontraktowania między nimi nie dawały podstaw do uznania, iż sama umowa pożyczki naruszała zasady współżycia społecznego i tym samym była nieważna.

Warto wskazać, że na mocy ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2005 r., nr 157, poz. 1316), z dniem 20 lutego 2006 r., do art. 359 k.c. dodano § 2 ¹ oraz § 2 ², przewidujące odsetki maksymalne w wysokości czterokrotności stopy lombardowej. Przed datą dokonania tej nowelizacji, brak było przepisów regulujących maksymalną stopę odsetek umownych, a sam fakt wejścia w życie tychże przepisów przez orzecznictwo sądowe nie zostało uznane za podstawę do unieważnienia wcześniejszych czynności prawnych przewidujących odsetki wyższe niż maksymalne w całości lub w części, a co najwyżej traktowało taką przesłankę jako podstawę powództwa przeciwegzekucyjnego w zakresie przewyższającym normatywne odsetki maksymalne (szerzej co do tej kwestii Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 grudnia 2007 r., sygn. akt V CSK 320/07).

W przekonaniu Sądu Apelacyjnego nie jest uprawnione stwierdzenie, że celem T. B. i M. P. działających w imieniu (...) było przejęcie nieruchomości małżonków K. za cenę odbiegającą od jej wartości. Strona powodowa, na której spoczywał ciężar dowodowy, nie wykazała aby osoby te miały świadomość rażącego ich pokrzywdzenia, a zwłaszcza wiedziały że E. K. nie będzie w stanie spłacić pożyczki.

Odmiennie, niż to przyjął Sąd Okręgowy czynności prawne dotyczące zawarcia umowy pożyczki oraz zabezpieczającej jej spłatę hipoteki kaucyjnej ustanowionej przez J. K. (1) i M. K. w formie aktu notarialnego, rep. (...) nr (...), sporządzonego w dniu 23 marca 2006 r. w B. przed notariuszem R. R. na rzecz spółki (...) hipoteki kaucyjnej do kwoty 180.000,00 złotych na nieruchomości - działkach nr (...), (...)i (...), położonej w (...) przy ul. (...), zabudowanej budynkiem mieszkalnym nr (...) zostały dokonane w granicach wyznaczonych przepisami ustawy, zasadami współżycia społecznego, natury stosunku prawnego. Podkreślenia wymaga, że przy dokonywaniu takiej oceny istotna jest wola stron kontraktu, ich zachowanie się, dbałość o własne interesy. Przyjąć należy, że prawidłowa ocena stanu faktycznego ustalonego w sprawie prowadzi do wniosku, że zachowanie stron opisanych czynności co mieściło się w zakresie treści normy prawnej zawartej w przepisie art. 353 ^{( 1)}k.c. i nie godziło w normę prawną objętą treścią art. 58 § 1 k.c. Wobec braku podstaw do ustalenia nieważności umowy pożyczki nie zachodziła także przesłanka do ustalenia nieważności czynności mających stanowić jej zabezpieczenie, tzn. ustanowienia hipoteki kaucyjnej.

Co do czynność prawnej dokonanej przez J. K. (1) i M. K. w formie aktu notarialnego, rep. (...) nr (...), sporządzonego w dniu 23 marca 2006 r. w B. przed notariuszem R. R. w postaci udzielenia spółce (...) pełnomocnictwa do sprzedaży nieruchomości - działki nr (...),(...) i (...), położonej w (...) przy ul. (...), zabudowanej budynkiem mieszkalnym nr (...) przyjęto, że nie jest uprawniony wniosek aby było ono nieważne. Ewentualne działanie pod wpływem błędu art.84 k.c. umożliwia jedynie uchylenia się od skutków takiej czynności – nie pociąga za sobą nieważności tej czynności. Powołując się na błąd małżonkowie J. i M. K. nie mogą skutecznie domagać się ustalenia nieważności umowy, bez względu na to, czy uchylili się w terminie od skutków prawnych swego oświadczenia woli, czy tez nie uczynili tego. Pozwani nie złożyli oświadczeń o jakich mowa w art. 84 k.c.

W wyroku z dnia 28 maja 2015 r. wydanym w sprawie III CSK 330/14 Sąd Najwyższy stwierdził, iż: „Instytucja pełnomocnictwa do zabezpieczenia, której znaczenie praktyczne jest coraz większe, wywołuje wątpliwości, bowiem przy ustanowieniu takiego pełnomocnictwa może dojść do konfliktu interesów: powinności pełnomocnika działania w interesie mocodawcy i woli pełnomocnika działania we własnym interesie. W piśmiennictwie wskazuje się, że pełnienie przez pełnomocnictwo funkcji zabezpieczenia roszczenia jest jedną z jego atypowych funkcji. Takie pełnomocnictwo jest wykorzystywane przede wszystkim w praktyce bankowej. Podkreśla się, że jego cechą jest nieodwołalność i niewygasanie w razie śmierci mocodawcy - istnieje ono tak długo, jak długo istnieje zabezpieczona w ten sposób wierzytelność. Poza sferą stosunków bankowych pełnomocnictwo do zabezpieczenia jest stosowane m.in. jako instrument zmierzający do zabezpieczenia wykonania umowy przedwstępnej. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 lipca 1998 r., II CKN 832/97 (OSNC 1999/3/50) przyjął, że takie pełnomocnictwo może zabezpieczać wyłącznie zawarcie umowy przedwstępnej o silniejszym skutku, bo wtedy pełnomocnik i tak mógłby osiągnąć swój cel, występując do sądu o wydanie orzeczenia zastępującego oświadczenie woli drugiej strony stosunku prawnego, natomiast brak podstaw do uznania dopuszczalności zrzeczenia się prawa do odwołania pełnomocnictwa dla drugiej strony umowy przedwstępnej o słabszym skutku. Za dopuszczalnością pełnomocnictwa do zabezpieczenia przemawia w szczególności argument, że nie ma w tym zakresie wyraźnego zakazu ustawowego. Co więcej, istnienie pełnomocnictw nieodwołalnych i niegasnących mimo śmierci mocodawcy zostało wprost przewidziane w art. 101 k.c. Należy zatem uznać udzielenie takiego pełnomocnictwa za dopuszczalne, ważne i skuteczne. Zagadnienie prawne istniejące na jej tle dotyczy tego, jakimi zasadami ma się w swoim działaniu kierować pełnomocnik tego rodzaju: czy dokonując w imieniu mocodawcy czynności prawnej ma działać w jego maksymalnym interesie i uwzględniać jego hipotetyczną wolę. Trzeba w związku z tym zauważyć, że pełnomocnictwo do zabezpieczenia stanowi odmianę czynności fiducjarnej, łączy się z nią zatem więź zaufania istniejąca między mocodawcą a pełnomocnikiem. Wspomniana więź dotyczy jednak tego, że pełnomocnictwo nie zostanie naruszone. Pełnomocnik może przede wszystkim realizować swój interes, starając się przy tym realizować w miarę możliwości interes mocodawcy. Jeżeli działa zgodnie z własnym interesem, a w sposób wyraźnie sprzeczny z interesem mocodawcy, to można rozważać, czy nie nadużywa on prawa. W każdym natomiast wypadku dokonane przez niego czynności prawne w zakresie umocowania, choćby dokonane na szkodę mocodawcy, są ważne i skuteczne. Pełnomocnictwo do zabezpieczenia tym się zatem charakteryzuje, że wprawdzie interes pełnomocnika ma pierwszeństwo przed interesem mocodawcy, co jednak nie oznacza, że pełnomocnik nie ma obowiązku uwzględniania interesu mocodawcy.”

Sąd Apelacyjny przedstawione wyżej stanowisko Sądu Najwyższego podziela co prowadzi do uznania, że pełnomocnictwo udzielone pozwanej spółce było ważne i skuteczne

Pełnomocnictwo to było pełnomocnictwem notarialnym przed podpisaniem zostało odczytane. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że małżonkowie J. (1) i M. K. nie wiedzieli co podpisują.

Nadto treść art. 101 § 1 k.c. nie przesądza wcale o tym, że zrzeczenie się uprawnienia odwołania pełnomocnictwa wcale nie musi znajdować podstawy w treści stosunku prawnego łączącego mocodawcę. Sam fakt zastrzeżenia nieodwołalności pełnomocnictwa, a także takie jego skonstruowanie, aby stanowiło zabezpieczenie roszczeń z udzielonej pożyczki nie wywołuje negatywnych konsekwencji w zakresie regulacji art. 58 § 1 k.c. lub art. 58 § 2 k.c.

Dla pełnego obrazu wszystkich okoliczności związanych z rozpoznawaną sprawą nie jest bez znaczenia także ustalona przez Sąd pierwszej instancji okoliczność ,że w toku postępowania w sprawie I C 101/07 przed Sądem Okręgowym w Gliwicach w dniu 22 września 2008 r. zawarli małżonkowie J. (1) i M. K. ugodę, która zakończyła to postępowanie sądowe. Zgodnie z ugodą spółka (...) wyraziła zgodę na wykreślenie z księgi wieczystej hipoteki kaucyjnej ustanowionej w dniu 23 marca 2006 r. i wydała trzy żądane weksle. Ponadto powodowie cofnęli pozwanej spółce pełnomocnictwo z dnia 23 marca 2006 r. i zobowiązali się do zapłacenia na jej rzecz kwoty 7.500,00 zł w terminie 30 dni od daty zawarcia ugody. Oczywistym jest, że uznając za dopuszczalne zawarcie takiej ugody i w rezultacie umorzenie postępowania koniecznym było dokonanie oceny w czy okoliczności sprawy wskazują, że zawarcie ugody nie jest sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa (art. 203 § 4 k.p.c.).

Powód nie wykazał także aby zachowanie pozwanej wobec E. K. oraz J. (1) i M. małżonków K. stanowiło przestępstwo przewidziane w art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. Sprawa karna stanowiły przestępstwo Do czasu zakończenia niniejszej sprawy oskarżeni M. P., J. K. (2) i T. B. o to, że w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wprowadzili w błąd E. K. oraz J. (1)i M. małżonków K. co do przedmiotu prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej rzekomo ukierunkowanej na restrukturyzację zadłużenia, rzeczywistego celu zawieranej umowy, jej charakteru, w tym wysokości faktycznie udzielnego wsparcia finansowego, a także wyzyskali ich niezdolność do należytego pojmowania znaczenia przedsiębranego działania w zakresie wystawienia weksli własnych oraz udzielenia pełnomocnictwa do zbycia należącej do nich nieruchomości, prze co doprowadzili ich do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie nie mniejszej niż 180.000 zł, przy czym z popełnienia przestępstw uczynił sobie stałe źródło dochodów – nie zostali skazani.

Wszystko to prowadzi do wniosku, że w rozpoznawanej sprawie powództwo winno zostać oddalone. Granice swobody cywilnoprawnego kontraktowania wyznaczają przepisy ustawy, zasady współżycia społecznego, natura stosunku prawnego. W tej przestrzeni istotna jest wola stron kontraktu, ich zachowanie i dbałość o własne interesy. Zdaniem Sądu Apelacyjnego opisana wyżej umowa pożyczki oraz sporne pełnomocnictwo mieściły się w zakresie treści normy prawnej art. 353 ¹k.c. i nie wymagały zastosowania regulacji określonej w art. 58 § 1 i § 2 k.c.

Mając to wszystko na uwadze apelacja pozwanej spółki (...) musiała odnieść skutek doprowadzając do zmiany zaskarżonego wyroku.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. orzeczono, jak na wstępie.

Wysokość wynagrodzenia dla kuratora procesowego pozwanej spółki (...) określono zgodnie z zasadami wynikającymi z § 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2019r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych w sprawie cywilnej (Dz.U z 2018 poz. 536). Podstawę ustalenia wynagrodzenia stanowiła stawka określona w określono na podstawie § 2 pkt. 7 w związku z § 10 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015r. poz. 1800 ze zm.) uwzględniono także poniesione przez kuratora wydatki w kwocie 52 zł.

SSA Irena Piotrowska