Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Katowicach

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 1 sierpnia 2024r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział
w C. odmówił B. M. prawa do rekompensaty w związku z utratą możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, ponieważ do dnia 31 grudnia 2008r. nie został udowodniony wymagany 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale
i w pełnym wymiarze czasu pracy.

W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczony podniósł, iż pracę lekarza stomatologa wykonywał nieprzerwanie od 16 grudnia 1985r. do 31 grudnia 2008r. w pełnym wymiarze czasu pracy, w publicznej jednostce służby zdrowia, wskazując nadto, iż w treści załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w wykazie A, dziale XII, pkt 2 podano, że pracami w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze są prace w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych oraz prace lekarzy stomatologów. W jego ocenie wynika z tego, iż praca którą wykonywał jest podstawą do uzyskania rekompensaty. Dodał także, iż od dnia 10 października 2009r. pracodawca nie miał obowiązku zamieszczania informacji o pracy w warunkach szkodliwych lub w szczególnym charakterze w świadectwie pracy, dlatego brak takiego zapisu w jego świadectwie pracy. Nadmienił również, iż z uwagi na fakt, że spółka (...) zakończyła swoją działalność, nie ma możliwości dokonania korekty świadectwa pracy.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. Wskazał, iż
w rozpatrywanej sprawie brak jest stosownych świadectw wykonywania pracy w warunkach szczególnych, jak również brak jest adnotacji pracodawcy zatrudniającego pracownika wykonującego pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze stwierdzających taką okoliczność w świadectwie lub zaświadczeniu pracy. Dodał, iż ubezpieczony w spornym okresie nie był zatrudniony stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, co wyklucza możliwość uznania wykonywanej przez niego pracy jako pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze. W konsekwencji uznał, iż z uwagi na brak wymaganego ustawowo 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych lub
w szczególnym charakterze, nie ma podstaw prawnych do przyznania prawa do rekompensaty.

Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z dnia 5 listopada 2024r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, iż przyznał B. M. od dnia 1 lipca 2024r. prawo do rekompensaty z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Z ustaleń Sądu Okręgowego wynika, iż B. M. urodził się (...) Odbył studia w (...) Akademii Medycznej im. (...) w K.
na Oddziale (...) Wydziału (...) w latach 1980-1985. Po złożeniu przepisanych egzaminów uzyskał w dniu 26 listopada 1985r. tytuł lekarza dentysty, uprawniający do wykonywania zawodu. W okresie od 16 grudnia 1985r. do 30 kwietnia 2010r. był zatrudniony w (...) Sp. z o.o. na zasadzie umowy w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku lekarza stomatologa, młodszego asystenta. Do zakresu obowiązków ubezpieczonego należało: przestrzeganie dyscypliny pracy, składanie każdego 1-go każdego miesiąca sprawozdania z działalności poradni, sprawdzenie i podpisywanie raz na kwartał rozliczenia materiałowego, codzienne sprawdzanie stanu inwentarza narzędzi i drobnego
sprzętu lekarza dentysty i podpisywanie zgodności, przestrzeganie prawidłowej gospodarki lekami w celu uniknięciu ich przeterminowania, sporządzanie sprawozdań z działalności poradni na obowiązującym formularzu raz w roku, nadzorowanie pracy pomocy dentysty i w razie nieobecności do zgłoszenia w referacie stomatologii oraz wykonywanie poleceń władz nadrzędnych. Ubezpieczony świadczył pracę w następujących godzinach: w poniedziałek, środę i piątek od godziny 7:30 do 15:00, we wtorek i czwartek od godziny 11:30 do 18:00 oraz w każdą drugą sobotę miesiąca od godziny 8:00 do 13:00. W pracy ubezpieczonego obowiązywały tzw. godziny fotelowe (8:00-13:00 oraz 13:00-18:00) i soboty (9:00-l3:00). Był to czas pracy przeznaczony wyłącznie na pracę przy fotelu z pacjentem. Pozostały czas pracy to tzw. godziny kadrowe stanowiące czas np. na uzupełnienie dokumentacji medycznej, wyjazdy do magazynów i aptek, wyjazdy do pracowni bakteriologicznej i protetycznej oraz wizyty domowe u pacjentów, którzy tego wymagali, a także sprawozdawczość.

Sąd I instancji podał także, iż następnie od 10 maja 2010r. do 28 czerwca 2024r. ubezpieczony był zatrudniony w (...) w K. na stanowisku lekarza dentysty – młodszego asystenta, w wymiarze:

- w okresie od 10 maja 2010r. do 30 czerwca 2014r. – 0,80 etatu;

- w okresie od 1 lipca 2014r. do 31 grudnia 2015r. – 0,56 etatu;

- w okresie od 1 stycznia 2016r. do 31 grudnia 2016r. – 0,59 etatu;

- w okresie od 1 stycznia 2017r. do 30 listopada 2017r. – 0,60 etatu;

- w okresie od 1 grudnia 20217r. do 28 czerwca 2024r. – 0,63 etatu.

Z ustaleń Sądu Okręgowego wynika nadto, iż od maja 1993r. do lutego 1995r. ubezpieczony pracował dorywczo na podstawie umowy cywilnoprawnej w (...) w K. przy ulicy (...). Swoje obowiązki wykonywał tam w poniedziałki i piątki od godziny 16:00 oraz we wtorki i czwartki od godziny 8:00. Czas pracy różnił się w zależności od ilości pacjentów, trwał około 2-3 godzin.

Od lipca 1995r. ubezpieczony prowadził własną praktykę stomatologiczną,
w poniedziałki i piątki od 16:00 w C. przy ulicy (...). W 2011r. praktyka została przeniesiona do K. na ulicę (...). W grudniu 2023r. zakończył działalność.

W dniu 16 lipca 2024r. ubezpieczony złożył wniosek o emeryturę. Do nagłówka wniosku dopisał ”+rekompensata”. Decyzją z dnia 1 sierpnia 2024r. organ rentowy przyznał mu prawo do emerytury, począwszy od dnia 1 lipca 2024r., odmawiając jednocześnie prawa do rekompensaty. W treści decyzji wskazał, iż odmówił przyznania ubezpieczonemu prawa do wnioskowanego świadczenia, ponieważ do dnia 31 grudnia 2008r. nie został udowodniony wymagany 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Nadto organ wskazał, iż pracodawca zatrudniający pracownika wykonującego prace w szczególnych warunkach, powinien dokonać stwierdzenia takiej okoliczności w wystawionym pracownikowi świadectwie pracy lub świadectwie pracy w szczególnych warunkach w sposób niebudzący wątpliwości, określając: rodzaj pracy ściśle według wykazu, działu i pozycji rozporządzenia Rady Ministrów, stanowisko pracy wymienione w odpowiednim wykazie, dziale, pozycji i punkcie zarządzenia resortowego lub uchwały oraz okres, w którym praca w szczególnych warunkach wykonywana była stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku.

W oparciu o powyższe ustalenia Sąd I instancji uznał, iż odwołanie jest zasadne
i zasługiwało na uwzględnienie.

Wskazał, iż stosownie do treści art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r.
o emeryturach pomostowych (Dz. U. 2023r. poz. 1696) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wynoszący co najmniej 15 lat. Zgodnie z ust. 2 tego samego przepisu pomostowych rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z treścią art. 2 pkt 5 ustawy rekompensata stanowi odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, iż jak wynika z ukształtowanej w tym zakresie linii orzecznictwa celem rekompensaty jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Jego realizacja polega na zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Jedynie więc nabycie prawa do wcześniejszej emerytury stanowi przesłankę negatywną przyznania prawa do rekompensaty, natomiast nabycie prawa do emerytury
na zasadach ogólnych nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia do rekompensaty (wyroki Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 17 grudnia 2015r., III AUa 717/15 i z dnia 31 marca 2016r., III AUa 1899/15). W ocenie Sądu I instancji w przypadku ubezpieczonego nie wystąpiły negatywne przesłanki nabycia prawa do rekompensaty określone w art. 21 ust. 2 ustawy
o emeryturach pomostowych. Nie nabył prawa do emerytury w obniżonym wieku,
a prawomocnym orzeczeniem odmówiono mu prawa do emerytury pomostowej.

Sąd wskazał również, iż zgodnie z treścią art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r.
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 2023r. poz. 1251)
za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Z mocy art. 32 ust. 4 ustawy emerytalnej rodzaje prac
lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom zatrudnionym w szczególnych warunkach przysługuje prawo do emerytury ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Do przepisów tych należy zaliczyć rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. 1983 nr 8 poz. 43) zawierające wykaz prac wykonywanych w warunkach szczególnych, na których, w myśl § 2 ust. 1 rozporządzenia, praca wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy uzasadnia nabycie prawa do świadczeń. W dziale XII (prace w służbie zdrowia i opiece społecznej) wykazu A załącznika do rozporządzenia, pod pozycją 2 wymieniono prace oznaczone jako ”prace w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych oraz prace lekarzy stomatologów”.

W przekonaniu Sądu I instancji wobec zakwestionowania przez organ rentowy treści świadectw pracy ubezpieczonego, to charakter faktycznie wykonywanej przez niego pracy, bez względu na jej oznaczenie, przesądza o tym, czy dane zatrudnienie należy uznać za prace w warunkach szczególnych, które wymienione są w załączniku do rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. Zdaniem Sądu, nie sposób przyjąć koncepcji, zgodnie z którą tylko wystawione poprawnie, pozbawione jakichkolwiek nieścisłości i błędów świadectwo pracy w szczególnych warunkach jest pewnym dowodem na wykonywanie prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Miał przy tym na uwadze, iż świadectwa pracy były częstokroć wystawiane nieprawidłowo, w związku z panującym w państwowych zakładach pracy chaosem nazewniczym w zakresie oznaczania stanowisk pracy. Dowodem potwierdzającym zatrudnienie ubezpieczonego w warunkach szczególnych jest zatem nie tylko świadectwo wykonywania prac w tych warunkach, czy zaświadczenie pracodawcy.
W postępowaniu sądowym okoliczność tę można wykazać przy pomocy wszelkich dowodów,
w tym także osobowych, mających wpływ na prawo ubezpieczonego do świadczenia. Jak wynika z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2004r. (II UK 337/03) decydujące w tym przypadku jest wykonywanie przez pracownika określonej pracy, a nie nazwa zajmowanego stanowiska, która nie odgrywa tu żadnej roli. Tym samym odnosząc się do wskazanej okoliczności braku świadectwa pracy w szczególnych warunkach, na jaką powołał się organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie, należy podnieść, iż wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze powinno być, co do zasady, stwierdzone przez pracodawcę w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze lub w świadectwie pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1997r., II UKN 417/97 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2001r., II UKN 598/00). Świadectwo pracy w warunkach szczególnych jest jednak dokumentem prywatnym w rozumieniu art. 245 k.p.c. i nie stanowi dowodu tego co zostało w nim odnotowane. Taki walor mają wyłącznie dokumenty urzędowe, do których w myśl stosowanego a contrario art. 244 § 1 k.p.c. nie zalicza się świadectwa pracy, skoro nie zostało sporządzone przez organy władzy publicznej ani inne organy państwowe (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 17 grudnia 2013r., III AUa 783/13). Poza tym w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych nie ma takich ograniczeń dowodowych jak w postępowaniu przed organem rentowym i wnioskodawca nie tylko świadectwem pracy w warunkach szczególnych może wykazać, iż faktycznie pracował w warunkach szczególnych. W tym celu może przedstawić również i inne dowody. Sąd Okręgowy wyjaśnił, iż jak słusznie zauważył Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 4 listopada 2008r. (III AUa 3113/08) świadectwo pracy w warunkach szczególnych wydane pracownikowi przez pracodawcę stanowi domniemanie i podstawę do przyjęcia, że okres pracy w nim podany jest okresem pracy w warunkach szczególnych, o którym mowa w art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej. W sytuacji, kiedy brak wymaganego świadectwa pracy w warunkach szczególnych wystawionego przez pracodawcę, Sąd może prowadzić postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia, czy praca wykonywana przez stronę, była wykonywana w warunkach wymaganych przepisami rozporządzenia, czy ubezpieczony zajmował któreś ze stanowisk pracy wymienionych w załącznikach nr 1 lub 2 do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Takie też postępowanie należy prowadzić, kiedy organ rentowy zakwestionuje fakty wskazane w tego rodzaju świadectwie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 sierpnia 2009r., I UK 77/09).

Sąd Okręgowy podkreślił, iż w niniejszej sprawie, jak jednoznacznie wynika z całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym zwłaszcza świadectw pracy ubezpieczonego i jego dokumentacji osobowej, w spornym okresie zatrudnienia tj. od 16 grudnia 1985r. do 30 kwietnia 2010r. był zatrudniony w (...) Sp. z o.o. w K. i stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał obowiązki lekarza stomatologa, młodszego asystenta. Jak wynika z ustalonego stanu faktycznego w okresach spornych stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał obowiązki stomatologa, do czego posiadał stosowne uprawnienia. Sąd I instancji dał wiarę nie tylko twierdzeniom/zeznaniom odwołującego, lecz również przesłuchanym w sprawie świadkom C. H. oraz T. M., które są zgodne z treścią dokumentów w aktach osobowych odwołującego związanych z jego pracą w spornym okresie przekazanych przez przechowawcę akt za pismem z dnia 8 października 2024r. Zdaniem Sądu są podstawy do przyjęcia,
iż odwołujący świadczył pracę w warunkach szczególnych w rozumieniu przepisów powołanego rozporządzenia. Taki charakter jego pracy potwierdza zachowana dokumentacja osobowa. Po zaliczeniu spornych okresów zatrudnienia przed 2009r., tj. okresów od 16 grudnia 1985r. ubezpieczony legitymuje się wynoszącym co najmniej 15 lat okresem pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej. Tym samym przysługuje mu prawo do rekompensaty.

Sąd I instancji wskazał, iż stosownie do art. 23 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę.
Z mocy art. 23 ust. 2 wskazanej ustawy rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy emerytalnej. Ubezpieczony prawo do emerytury nabył od dnia 1 lipca 2024r. Od tego czasu przysługuje mu zatem rekompensata.

Mając powyższe na względzie na mocy powołanych powyżej przepisów oraz
art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję przyznając ubezpieczonemu prawo do obliczenia emerytury z uwzględnieniem prawa do rekompensaty, począwszy od dnia 1 lipca 2023r.

Apelację od powyższego orzeczenia wywiódł organ rentowy, zaskarżając wyrok
w całości.

Powołując się na zarzut:

1. naruszenia przepisów postępowania, tj.:

- art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c. w postaci przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, poprzez naruszenie zasady wszechstronnego rozważenia całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym nieuzasadnione przyjęcie, iż ubezpieczony legitymuje się stażem pracy
w szczególnych warunkach, który uprawniałby go do rekompensaty;

- art. 271 k.p.c., art. 271 ¹ k.p.c. w związku z art. 304 k.p.c. poprzez dopuszczenie,
a następnie przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków i strony postępowania na piśmie, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy;

2. naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.:

- przepisu § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze poprzez błędne przyjęcie, iż praca w szczególnych warunkach, o której mowa w wykazie A, dział XII poz. 2 była wykonywana stale
i w pełnym wymiarze czasu pracy;

- przepisu art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych poprzez błędne przyjęcie, iż ubezpieczony wykazał wymagane przepisami 15 lat pracy w warunkach szczególnych i spełnia warunki do nabycia prawa do rekompensaty;

- skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania, względnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Ubezpieczony wniósł o oddalenie apelacji.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jest zasadna i jej uwzględnienie skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku
i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, gdyż nie została rozpoznana istota sprawy.

Nierozpoznanie istoty sprawy jest zaniechaniem zbadania materialnej podstawy żądania pozwu albo pominięciem merytorycznych zarzutów pozwanego. Oznacza to niewyjaśnienie i pozostawienie poza oceną okoliczności faktycznych, stanowiących przesłanki zastosowania normy prawa materialnego, będącej podstawą roszczenia (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998r., II CKN 897/97; z dnia 9 stycznia 2001r., I PKN 642/00; z dnia 5 lutego 2002r., I UK 15/11).

Nadto nierozpoznanie istoty sprawy następuje także w sytuacji dokonania przez sąd pierwszej instancji oceny prawnej bez oparcia jej o właściwie ustaloną podstawę faktyczną
i konieczności czynienia przez sąd odwoławczy po raz pierwszy lub ponownie wszystkich ustaleń faktycznych. Czyni to zasadnym uchylenie wyroku Sądu I instancji z uwagi na obowiązek respektowania konstytucyjnej zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 sierpnia 2020r., IV CZ 47/20 i z dnia 25 września 2020r., IV CZ 52/20).

W ocenie Sądu Apelacyjnego sytuacja taka zachodzi w sprawie. Sąd I instancji
nie przeprowadził bowiem postępowania dowodowego co do faktów mających istotne
znaczenie dla rozstrzygnięcia, a tym samym nie dokonał pełnego ustalenia stanu faktycznego
w sprawie.

Stosownie do treści art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. 2024, poz. 1696) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 2024, poz. 1631), wynoszący co najmniej 15 lat.

Z mocy art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz
o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej
ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia, zaś na podstawie ust. 4 tego samego przepisu rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom
zatrudnionym w szczególnych warunkach przysługuje prawo do emerytury ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Do przepisów tych należy zaliczyć rozporządzenie
Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. 1983
nr 8, poz. 43) zawierające wykaz prac wykonywanych w warunkach szczególnych,
na których w myśl § 2 ust. 1 rozporządzenia praca wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy uzasadnia nabycie prawa
do świadczeń.

Ważnym jest także, iż dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden
z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do wspomnianego
wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. (por. wyroki Sądu Najwyższego
z dnia 14 września 2007r., III UK 27/07; z dnia 19 września 2007r., III UK 38/07; z dnia
6 grudnia 2007r., III UK 66/07; z dnia 22 stycznia 2008r., I UK 210/07 i z dnia 24 marca 2009r., I PK 194/08).

Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie było ustalenie, czy B. M.
w spornym okresie wykonywał prace w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

W pierwszej kolejności Sąd Apelacyjny wskazuje, iż zeznania pisemne świadków,
które Sąd Okręgowy wziął za podstawę ustaleń faktycznych nie mogą zostać uznane za wyczerpujące. Zeznania C. H. i T. M. w istocie ograniczają się do wymienienia godzin, w jakich ubezpieczony miał pracować w spornym okresie. Przy czym wskazane przez świadków godziny różnią się w pewnym zakresie zarówno od siebie,
jak i od tych wskazanych przez samego ubezpieczonego. Sąd I instancji nie wyjaśnił
tych sprzeczności. Nie sposób również nie zauważyć, iż złożone w sprawie zeznania charakteryzują się lakonicznością, nie wskazują gdzie pracował ubezpieczony, w jakich warunkach, czy świadkowie w pracy mieli bezpośrednią styczność z ubezpieczonym,
jakie czynności wykonywał ubezpieczony, ile czasu zajmowały mu poszczególne czynności,
w tym czynności administracyjne. Ponadto zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy nie wyjaśnił okoliczności wynikających z akt osobowych ubezpieczonego, a niekorelujących
z jego twierdzeniem, że w spornym okresie w sposób nieprzerwany świadczył pracę w pełnym wymiarze czasu pracy. W aktach osobowych znajduje się bowiem szereg oświadczeń ubezpieczonego wskazujących na zmiany godzin jego pracy w spornym okresie, jak również znajduje się wniosek ubezpieczonego i decyzja pracodawcy w przedmiocie udzielenia ubezpieczonemu urlopu bezpłatnego w okresie od 2 listopada 1994r. do 10 listopada 1994r. Sąd Okręgowy nie zbadał również okoliczności złożenia przez ubezpieczonego w dniu 3 czerwca 1997r. wniosku o zmniejszenie godzin etatowych, który to wniosek został pozytywnie rozpatrzony przez pracodawcę. Nadto nie zostały poddane analizie dokumenty
z dnia 12 grudnia 2002r. i 2 stycznia 2003r. dotyczące zmniejszenia czasu pracy
ubezpieczonego w związku ze zmniejszeniem zapotrzebowania na pracę lekarzy stomatologów oraz zapewnienie właściwej organizacji pracy w gabinetach dentystycznych w związku ze zmianą kontraktu przez (...) Kasę Chorych.

Przy ustaleniu prawa do rekompensaty, podstawowym warunkiem jest wykonywanie pracy w szczególnych warunkach rozumianej jako praca wykonywana stale (codziennie)
i w pełnym wymiarze czasu pracy. Z tych względów ocenę, czy ubezpieczony wykonywał
w spornym okresie prace w warunkach szczególnych muszą poprzedzać stanowcze ustalenia faktyczne, które pozwolą na stwierdzenie czy wnioskodawca te przesłanki spełnił.

Rozpoznając ponownie sprawę Sąd Okręgowy powinien przeprowadzić dowód z
zeznań świadków i przesłuchania ubezpieczonego (któremu - zdaniem Sądu Apelacyjnego -
nie w żaden sposób nie odpowiadają nader lakoniczne wyjaśnienia złożone na piśmie) celem szczegółowego ustalenia godzin jego pracy, warunków świadczenia tej pracy, rodzaju i charakteru czynności przez niego wykonywanych, przerw w zatrudnieniu, zmniejszania
wymiaru czasu pracy. Dopiero ustalenie tych okoliczności umożliwi stwierdzenie, czy ubezpieczony wykonywał pracę określoną w dziale XII (prace w służbie zdrowia i opiece społecznej) wykazu A załącznika do wyżej wymienionego rozporządzenia, pod pozycją 2, tj. ”prace w zespołach operacyjnych dyscyplin zabiegowych oraz prace lekarzy stomatologów” stale i w pełnym wymiarze czasu pracy i tym samym spełnia warunki niezbędne do przyznania dochodzonego świadczenia.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 386 § 4 k.p.c.

/-/SSA Antonina Grymel