Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Katowicach

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 15 lipca 2021 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach punkcie pierwszym oddalił odwołanie (...) Sp. z o.o. Sp.k. w G. od decyzji organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia 8 kwietnia 2020 r. stwierdzającej, że M. R.nie podlega ustawodawstwu polskiemu w okresie od
10 lutego 2020 r. do 4 czerwca 2020 r. oraz odmawiającej wydania zaświadczenia
A1 potwierdzającego, że w okresie od 10 lutego 2020 r. do 4 czerwca 2020 r. zastosowanie będzie znajdować ustawodawstwo polskie, w punkcie drugim zasądził od odwołującej na rzecz organu rentowego kwotę 180 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Okręgowy ustalił, że odwołująca Spółka wystąpiła o wydanie zaświadczenia potwierdzającego zastosowanie polskich przepisów w zakresie ustawodawstwa właściwego na podstawie art. 13 ust. 1 rozporządzenia 883/2004 dla zainteresowanej M. R. wykonującej pracę najemną w dwóch lub więcej państwach członkowskich.

Do wniosku płatnik składek dołączył umowę zlecenia, której przedmiotem było świadczenie usług polegających na zapewnieniu pomocy osobom starszym i/lub chorym przy prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz dodatkowo świadczeniu podstawowej opieki nad osobami starszymi i/lub chorymi na terenie UE (Niemcy) oraz świadczenie usług polegających na pozyskiwaniu do współpracy urzędów i innych podmiotów w celu udostępniania powierzchni ogłoszeniowej dla zleceniodawcy i dostarczenia ww. placówkom oferty zleceniodawcy przez zleceniobiorcę na terenie Polski.

Zarządzeniem z 26 sierpnia 2020r. Sąd Okręgowy, na mocy art. 467 § 4 k.p.c. zarządził zwrot akt sprawy Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. w celu uzupełnienia,
w terminie do 6 miesięcy, materiału sprawy, poprzez przeprowadzenie procedury objętej koordynacją z niemiecką instytucją ubezpieczeniową, na podstawie art. 16 ust. 1 rozporządzenia nr 987/2009 z 16 września 2009r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz.UE.L 284 z 2009r., s. 1, z późn. zm.).

Wykonując to zarządzenie organ rentowy pismem z 7 października 2020r. skierowanym do niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej powiadomił ją o zastosowaniu ustawodawstwa niemieckiego dla zainteresowanej na podstawie art. 16 ust. 2 rozporządzenia WE nr 987/2009 dotyczącego wykonania rozporządzenia WE nr 883/2004 oraz, że ustalenie to ma charakter tymczasowy.

O powyższym zostały poinformowane strony, a odwołująca przedstawiła organowi rentowemu odmienną opinię w tej sprawie.

Niemiecka instytucja w terminie dwóch miesięcy od daty otrzymania pisma nie wniosła sprzeciwu (milcząca zgoda).

Sąd Okręgowy, na podstawie art.235 ² § 1 pkt 2 k.p.c., pominął wnioski dowodowe odwołującej z zeznań świadków i przesłuchania stron, gdyż były one nieistotne w sprawie. Zdaniem tegoż Sądu wobec braku złożenia przez właściwą instytucję niemiecką sprzeciwu do tymczasowo ustalonego ustawodawstwa niemieckiego - milczącej zgody, ustalenie takie stało się ostateczne i brak jest obecnie możliwości, w świetle przepisów unijnych, równoczesnego ustalenia za ten sam okres ustawodawstwa polskiego.

Sąd ten, powołując się na treść art. 11 ust 1 i ust 2 pkt a, art. 13 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE z 30.04.2004r. Nr L 166/1 z
e zm.) oraz art. 16 ust. 1, art. 19 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dotyczącego wykonania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nr (Dz. U. UE z 30.10.2009r.
Nr L 284/1 ze zm.), uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

Według tegoż Sądu przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było ustalenie, czy
w okresie wskazanym w decyzji zaskarżonej w stosunku do M. R. ma zastosowanie ustawodawstwo polskie, bowiem odwołująca Spółka podnosiła, że z uwagi na fakt,
że wymieniona oprócz świadczenia pracy na terenie Niemiec, na podstawie umowy zlecenia wykonywała także pracę w Polsce i stąd powinna podlegać ustawodawstwu polskiemu.

W ocenie Sądu Okręgowego podnoszone przez odwołującą okoliczności dotyczące rzeczywistego wykonywania pracy na terenie Polski, co zakwestionował organ rentowy, nie mają znaczenia w sprawie w sytuacji, gdy wskutek przeprowadzenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych procedury objętej koordynacją z niemiecką instytucją ubezpieczeniową
i uzyskania następnie milczącej zgody tejże instytucji na ustalenie ustawodawstwa niemieckiego, ustalenie ustawodawstwa niemieckiego stało się ostateczne. Tym samym – jak podniósł Sąd Okręgowy - brak jest możliwości przyjęcia w tym czasie ustawodawstwa polskiego, bo zgodnie z przepisami regulującymi kwestie wykonywania pracy na terenie Unii Europejskiej zasadą jest podleganie ustawodawstwu tylko jednego państwa. Regułą jest podleganie przez pracownika ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego. Wynika to wprost z treści art. 11 ust 1 i ust 2 pkt a rozporządzenia WE Nr 883/2004.

Sąd ten wskazał, iż na osobach objętych art. 13 rozporządzeniem nr 883/2004
w związku z treścią jego art. 13 ust. 5, spoczywają obowiązki informacyjne, których wykonanie może mieć znaczenie dla nabycia i realizacji prawa do określonych świadczeń. Procedura dotycząca stosowania art. 13 została określona w art. 16 rozporządzenia wykonawczego. Osoba, która wykonuje pracę w dwóch lub więcej państwach członkowskich, informuje o tym instytucję wyznaczoną przez właściwą władzę państwa członkowskiego,
w którym ma miejsce zamieszkania (ust. 1). Wyznaczona instytucja państwa członkowskiego miejsca zamieszkania niezwłocznie ustala ustawodawstwo mające zastosowanie do zainteresowanego, uwzględniając art. 13 rozporządzenia podstawowego oraz art. 14 rozporządzenia wykonawczego. Takie wstępne określenie mającego zastosowanie ustawodawstwa ma charakter tymczasowy. Instytucja ta informuje wyznaczone instytucje każdego państwa członkowskiego, w którym wykonywana jest praca, o swoim tymczasowym określeniu (ust. 2). Tymczasowe określenie mającego zastosowanie ustawodawstwa, przewidziane w ust. 2, staje się ostateczne w terminie dwóch miesięcy od momentu poinformowania o nim instytucji wyznaczonych przez właściwe władze zainteresowanych państw członkowskich, zgodnie z ust. 2, o ile ustawodawstwo nie zostało już ostatecznie określone na podstawie ust. 4, lub przynajmniej jedna z zainteresowanych instytucji informuje instytucję wyznaczoną przez właściwą władzę państwa członkowskiego miejsca zamieszkania przed upływem tego dwumiesięcznego terminu o niemożności zaakceptowania określenia mającego zastosowanie ustawodawstwa lub o swojej odmiennej opinii w tej kwestii (ust. 3).
W przypadku, gdy z uwagi na brak pewności co do określenia mającego zastosowanie ustawodawstwa niezbędne jest nawiązanie kontaktów przez instytucje lub władze dwóch lub więcej państw członkowskich, na wniosek jednej lub więcej instytucji wyznaczonych przez właściwe władze zainteresowanych państw członkowskich lub na wniosek samych właściwych władz ustawodawstwo mające zastosowanie do zainteresowanego jest określane na mocy wspólnego porozumienia, z uwzględnieniem art. 13 rozporządzenia podstawowego
i odpowiednich przepisów art. 14 rozporządzenia wykonawczego (ust. 4). W przypadku rozbieżności opinii między zainteresowanymi instytucjami lub właściwymi władzami podmioty te starają się dojść do porozumienia, a zastosowanie ma art. 6 rozporządzenia wykonawczego (ust. 4). Instytucja właściwa państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo zostało tymczasowo lub ostatecznie określone jako mające zastosowanie, niezwłocznie informuje
o tym zainteresowanego (ust. 5). Jeżeli natomiast zainteresowany nie dostarczy informacji,
o których mowa w ust. 1, komentowany artykuł stosuje się z inicjatywy instytucji wyznaczonej przez właściwą władzę państwa członkowskiego miejsca zamieszkania, gdy tylko instytucja ta zapozna się z sytuacją tej osoby, np. za pośrednictwem innej instytucji zainteresowanej (ust. 6).

Dokumentem potwierdzającym podleganie ustawodawstwu danego państwa jest „zaświadczenie o ustawodawstwie dotyczącym zabezpieczenia społecznego mającym zastosowanie do osoby uprawnionej” wydane na formularzu A1.

Tak więc Sąd Okręgowy wskazał, iż skoro zainteresowana - pracownik odwołującej, której dotyczy decyzja zaskarżona została objęta ustawodawstwem niemieckim i nie podlega ustawodawstwu polskiemu, to należy odmówić wydania w stosunku do niej zaświadczenia A1.

Sąd Okręgowy przywołał stanowisko Sądu Najwyższego zaprezentowane
w uzasadnieniu wyroku z 9 stycznia 2014r. (I UK 275/13), podnosząc, że organ ubezpieczeń społecznych miejsca zamieszkania ubezpieczonego nie ma kompetencji do oceny zaistnienia stosunku ubezpieczenia w sensie prawnym na terenie państwa członkowskiego Unii. Ocena ta może nastąpić wyłącznie na podstawie wskazanych przez normę kolizyjną przepisów miejsca świadczenia pracy i może być dokonana tylko przez organ władny te przepisy stosować. Stanowisko to tut. Sąd w pełni podziela.

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego niniejszej sprawy - wobec milczącej zgody instytucji niemieckiej na ustalenie ustawodawstwa niemieckiego – Sąd Okręgowy stwierdził, że zarówno organ rentowy jak i Sąd nie mają możliwości, aby tak ustalone ustawodawstwo zakwestionować.

Mając na uwadze przedstawione okoliczności, Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477 ¹⁴
§ 1 k.p.c., oddalił odwołanie.

O kosztach Sąd ten orzekł na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat
za czynności radców prawnych ( Dz.U. z 2015r., poz.1804 ze zm. ).

W apelacji od całości zaprezentowanego rozstrzygnięcia Spółka (...) zarzuciła Sądowi pierwszej instancji:

1.naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 13 ust. 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia
29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ( dalej jako: Rozporządzenie podstawowe), poprzez błędne uznanie, iż wobec ubezpieczonej M. R.
w okresie od 10 lutego 2020 r. do 4 czerwca 2020 r. zastosowania nie ma ustawodawstwo polskie, podczas gdy okoliczności sprawy wskazują na jego niewątpliwe zastosowanie w tym okresie;

- art. 16 ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia
16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania Rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (dalej jako: Rozporządzenie wykonawcze) poprzez wydanie decyzji w przedmiocie ustalenia niepodlegania przez ubezpieczoną M. R. ustawodawstwu polskiemu bez uprzedniego ustalenia właściwego ustawodawstwa
w trybie art. 16 ust 1 Rozporządzenia wykonawczego, tj. w drodze decyzji tymczasowej
i następnie doręczenia jej właściwej niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej celem ustalenia ustawodawstwa właściwego dla ubezpieczonej M. R. w okresie od 10 lutego 2020 r.
do 4 czerwca 2020 r., ,

- art. 16 ust. 2 in fine Rozporządzenia wykonawczego poprzez uznanie za prawidłowe dokonanie przez organ rentowy czynności polegających na zwróceniu się do niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej dopiero na skutek zarządzenia Sądu Okręgowego w Gliwicach
z dnia 26 sierpnia 2020 r., podczas gdy obowiązek taki winien zostać spełniony prze organ rentowy z własnej inicjatywy i do ustalonego prawidłowo właściwego organu niemieckiego.

2.naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy, tj.

- art. 224 § 1 k.p.c. poprzez brak doręczenia odwołującej przed wydaniem wyroku postanowienia w przedmiocie pominięcia składanych przez nią wniosków dowodowych,
co skutkowało brakiem możliwości wypowiedzenia się przez odwołującą w przedmiocie wydanego postanowienia;

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnej analizy zebranego materiału dowodowego
w postaci pominięcia dowodu z przesłuchania stron i zeznań świadków, skutkujący dokonaniem nietrafnych ustaleń faktycznych co do przesłanek stosowania właściwego ustawodawstwa wobec ubezpieczonej M. R. w okresie od 10 lutego 2020 r. do 4 czerwca 2020 r. podjęcia przez organ rentowy spóźnionej procedury z art. 16 Rozporządzenia wykonawczego; charakteru pracy świadczonej przez ubezpieczone na terenie Polski; wydawania przez organ rentowy zaświadczeń Al w analogicznych stanach faktycznych;

- art. 148 ¹ § 1 k.p.c. poprzez skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne, podczas gdy uwzględnienie całokształtu przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych prowadzi do konkluzji, iż przeprowadzenie rozprawy było konieczne celem wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie;

- art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. poprzez oddalenie odwołania odwołującej, podczas gdy podniesione
w nim zarzuty przy uwzględnieniu okoliczności sprawy prowadzą do wniosku, iż zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem zarówno przepisów materialnych, jak i procesowych,
w konsekwencji czego wniesione odwołanie było w pełni zasadne i konieczne;

- art. 477 ¹⁴ § 2 ¹ k.p.c. polegający na braku uchylenia zaskarżonych decyzji organu rentowego, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, iż zostały one wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, jak i procesowego;

- sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z treścią zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego przejawiającą się w ustaleniu, iż milcząca zgoda niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej uzyskana w rezultacie wadliwej i spóźnionej przez organ rentowy procedury z art. 16 Rozporządzenia wykonawczego stanowiąca przesłankę do ustalenia, iż wobec ubezpieczanej M. R. w okresie od 10 lutego 2020 r. do 4 czerwca 2020r. zastosowania nie ma ustawodawstwo polskie, przy jednoczesnym całkowitym braku uwzględnienia charakteru pracy ubezpieczonych świadczonej na terenie Polski oraz faktu, iż organ rentowy
w analogicznych stanach faktycznych wydawał zaświadczenia Al wobec ubezpieczonych współpracujących z odwołującą.

Powołując się na przedstawione zarzuty odwołująca Spółka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie wniesionego odwołania; zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w obydwu instancjach według norm przepisanych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującej zwrotu kosztów postępowania drugoinstancyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych oraz pozostawienie Sądowi pierwszej instancji rozstrzygnięcia
o kosztach instancji odwoławczej.

W pisemnych motywach uzasadnienia odwołująca podała, że Sąd pierwszej instancji niesłusznie uznał, iż uzyskanie milczącej zgody niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej, wskutek zwrócenia się do niej przez organ rentowy celem ustalenia ustawodawstwa właściwego dla ubezpieczonej M. R., stanowi podstawę oddalenia wniesionego w spawie odwołania. Skarżąca podniosła, że z treści umów zawartych przez odwołującą z ubezpieczoną wynika, że usługi nawiązywania współpracy świadczone na terenie Polski są czynnościami
o charakterze podstawowym, nie mają charakteru pomocniczego w stosunku do usług pomocy domowej i opieki. Podstawą wypłaty wynagrodzenia było zaś przedstawienie przez zleceniobiorców minimum dwóch oświadczeń o fakcie wykonania usługi miesięcznie. Wynagrodzenie to było jednak uniezależnione od ilości rozdanych ulotek, zaś sam przedmiot umowy nie sprowadzał się jedynie to tejże czynności. Sąd pierwszej instancji, pomijając wnioskowane przez odwołującą dowody w postaci przesłuchania stron oraz zeznań świadków, dopuścił się również naruszenia art. 233 § 2 k.p.c., polegającego na braku wszechstronnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, skutkującego dokonaniem nietrafnych ustaleń faktycznych co do przesłanek stosowania właściwego ustawodawstwa wobec ubezpieczonej w okresie od 26 lutego 2020 r. do 1 października 2020 r. Sąd bowiem ograniczył się do wydania rozstrzygnięcia w oparciu o uzyskanie przez organ rentowy milczącej zgody niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej, podczas gdy dokonanie procedury wynikającej
z art. 16 ust 2 rozporządzenia wykonawczego było spóźnione. Tym samym, Sąd winien przeprowadzić postępowanie dowodowe pod kątem badania przesłanek warunkujących ustalenie ustawodawstwa właściwego dla ubezpieczonej, przejawiającego się w szczególności na analizie charakteru pracy ubezpieczonej wykonywanej na terenie Polski.

Według apelującej zaskarżony wyrok charakteryzuje również sprzeczności istotnych ustaleń ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Mianowicie Sąd pierwszej instancji dał wiarę uzyskaniu przez organ rentowy milczącej zgody niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej, podczas gdy procedura z art. 16 ust. 2 Rozporządzenia wykonawczego
w momencie jej wszczęcia była już spóźniona.

Ponadto, Sąd ten przy wydawaniu zaskarżonego orzeczenia całkowicie pominął podnoszone przez odwołującą fakty, których analiza pozwala stwierdzić, iż wykonywana przez ubezpieczoną praca na terenie Polski nie miała charakteru marginalnego, co w konsekwencji stanowi przesłankę do orzeczenia, iż wobec ubezpieczonych w sporny okresie zastosowanie ma ustawodawstwo polskie. Nadto, wydawanie przez organ rentowy decyzji w przedmiocie zaświadczeń Al wobec innych ubezpieczonych w analogicznych stanach faktycznych, winno być również brane przez Sąd pod uwagę, gdyż świadczy ono o braku jednolitej metodyki organu rentowego w wydawaniu przedmiotowych zaświadczeń, którym odwołująca oraz ubezpieczone nie powinny być negatywnie obciążane.

W odpowiedzi na apelację organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji w całości oraz zasądzenie od odwołującej na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego
w postępowaniu apelacyjnym, według norm przepisanych.

W ocenie organu rentowego postępowanie z instytucją niemiecką zostało zakończone poprzez ustalenie dla osób zatrudnionych w firmie odwołującej ustawodawstwa niemieckiego, o czym wymieniona instytucja zostały powiadomiona.

Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:

Przyjmując ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej instancji jako własne, uznał,
że apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.

W okolicznościach niniejszej sprawy bezsporne było, że ubezpieczona (obywatelka Ukrainy) zatrudniona była przez polskiego pracodawcę i pracę wykonywała na terenie dwóch państw Unii Europejskiej.

W odniesieniu do ubezpieczonej obywatelki Ukrainy przypomnieć wypada, że umowa
z dnia 18 maja 2012 r. między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o zabezpieczeniu społecznym (Dz.U. z 2013 r., poz. 1373) przewiduje w art. 6 jako zasadę ogólną, że osoba, do której stosuje się Umowa, podlega ustawodawstwu tej Umawiającej się Strony, na której terytorium wykonuje pracę. Przewidziane w art. 7 ust. 1-6 tej umowy wyjątki od zasady lex loci laboris obejmują delegowanie, prowadzenie działalności na własny rachunek, zatrudnienie
w charakterze podróżującego personelu przedsiębiorstwa transportowego lub na statku morskim, odnoszą się także do urzędników i osób z nimi zrównanych, a także członków personelu misji dyplomatycznych oraz urzędów konsularnych i nie znajdują w analizowanej sprawie zastosowania. Ze stanu faktycznego nie wynika także, aby w sprawie zastosowanie znajdował art. 8 Umowy, zgodnie z którym władze właściwe obu Umawiających się Stron lub wyznaczone przez nie instytucje mogą, za obopólną zgodą ustalić wyjątki od postanowień artykułów 6 i 7 ustępy od 1 do 5 w odniesieniu do jakiejkolwiek osoby lub grupy osób. Konkludując należy stwierdzić, że wykonywanie przez obywatela Ukrainy aktywności zarobkowej stanowiącej tytuł ubezpieczeń społecznych (w tym umowy zlecenia) na terenie RP oznacza jego podleganie polskim ubezpieczeniom społecznym bez względu na charakter pobytu, gdyż wyjątek z art. 5 ust. 2 ustawy systemowej nie znajduje zastosowania.

Dodać należy, iż zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym określa ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021r.,
poz. 423 ze zm. – dalej jako ustawa systemowa), która w art. 2a ust. 1 stoi na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, stan cywilny oraz stan rodzinny. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 2 w związku z art. 6 ust.1 pkt 1 ustawy systemowej, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na terenie Rzeczypospolitej Polskiej podlegają obywatele państw obcych zatrudnieni na podstawie umów o pracę, o ile ich pobyt na terenie Polski ma charakter stały. W ocenie Sądu Apelacyjnego decydujące znaczenie w ocenie charakteru pobytu cudzoziemca na obszarze rzeczypospolitej Polskiej mają okoliczności faktyczne sprawy: charakter aktywności zarobkowej cudzoziemca stanowiącej tytuł ubezpieczeniowy i sposób jej realizacji, a nie zamiar cudzoziemca co do okresu przebywania w Polsce, rodzaj dokumentu pobytowego, kwestie formalno-meldunkowe itp.

W realiach niniejszego sporu należy powtórzyć za Sądem Najwyższym (por. wyrok
z dnia 1 października 2019 r., I UK 194/18), iż z wykładni art. 5 ust. 2 ustawy systemowej wynika, iż zarówno w przypadku pracowniczego tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym, jak i tytułu wynikającego z wykonywania umowy zlecenia sam zamiar czasowego przebywania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej czy też legitymowanie się jedynie zezwoleniem na pobyt czasowy, nie mają rozstrzygającego znaczenia. Istotne jest jedynie, czy podczas wykonywania wyżej wymienionych działalności można mówić o stałym przebywaniu danej osoby na terytorium Polski. Pogląd ten został podtrzymany w szeregu późniejszych postanowień, w których Sąd Najwyższy stał na stanowisku, że uzyskanie przez cudzoziemca zezwolenia na pobyt na czas oznaczony wcale nie przeczy stałemu pobytowi w rozumieniu
art. 5 ust. 2 ustawy systemowej, jako że nawet taki pobyt jest również stały w sensie „niezmienny w danym okresie” (postanowienia Sądu Najwyższego: z 3 czerwca 2020 r.,
II UK 280/19 i z 18 czerwca 2020 r., II UK 272/19), gdyż formalny status pobytu cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest nieistotny (postanowienie Sądu Najwyższego
z 19 stycznia 2022 r., III USK 181/21).

Obywatele państw trzecich niebędących członkami Unii Europejskiej, z którymi to państwami nie podpisano stosownych umów międzynarodowych, podlegają ubezpieczeniom społecznym w Polsce, gdy podczas wykonywania umowy o pracę lub umowy zlecenia przebywają stale na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nawet gdy legitymują się jedynie zezwoleniem na pobyt czasowy (art. 5 ust. 2 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz pkt 4 ustawy
z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jednolity tekst: Dz.U.
z 2020 r., poz. 266 z późn. zm.).

Dodać również należy, iż skoro ubezpieczona zatrudniona przez polskie przedsiębiorstwo i wykonująca pracę na terytorium Polski równocześnie wykonywała pracę najemną na terytorium innego z krajów członkowskich Unii Europejskiej, to rozważenia wymagało zastosowanie w sprawie przepisów wspólnotowej koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - rozporządzenia z Parlamentu Europejskiego i Rady (WE)
Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz.UE Nr L.04.166/1) zwane rozporządzeniem podstawowym, a także rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z dnia 16 września 2009r. dotyczące wykonania rozporządzenia (WE) Nr 883/2004 (Dz.Urz.UE Nr L.09.284/1) zwane rozporządzeniem wykonawczym.

W realiach niniejszego sporu bez znaczenia pozostaje, iż procedura koordynacyjna wszczęta została przez organ rentowy już po wydaniu zaskarżonej decyzji, skoro jej efekt (będący następstwem zasady podlegania systemowi ubezpieczeniowemu jednego państwa) ma charakter deklaratoryjny, a nie prawnokształtujący i opisuje stan rzeczy odnoszący się do okresów, których dotyczą zaskarżone decyzję. Tak więc, bezpodstawny okazał się zarzut przedwczesności zaskarżonej decyzji

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich Unii Europejskiej opiera się na zasadzie, że osoby przemieszczające się na terytorium Unii podlegają systemowi zabezpieczenia społecznego tylko jednego państwa członkowskiego (art. 11 rozporządzenia podstawowego) i zasadą jest stosowanie jako właściwego miejsca wykonywania pracy, zaś wyjątki objęte zostały dyspozycją m.in. art. 13 ust. 1 rozporządzenia podstawowego i zgodnie z tym przepisem osoba, która normalnie wykonuje pracę najemną w dwóch lub więcej państwach członkowskich, podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, jeżeli wykonuje znaczną część pracy w tym państwie członkowskim lub jeżeli nie wykonuje znacznej części pracy w państwie członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania - ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym znajduje się siedziba lub miejsce wykonywania działalności przedsiębiorstwa lub pracodawcy, jeżeli jest zatrudniona przez jedno przedsiębiorstwo lub jednego pracodawcę.

Przepisy art. 13 ust. 2 i 3 rozporządzenia podstawowego mają na celu wyeliminowanie podwójnego (lub wielokrotnego) ubezpieczenia w różnych państwach członkowskich albo zapobieżenie sytuacji, w której dana osoba nie będzie podlegała żadnemu ustawodawstwu,
a więc z punktu widzenia ustalenia ustawodawstwa istotne jest, aby w jego wyniku zainteresowany został objęty ubezpieczeniem tylko w jednym państwie członkowskim i aby mógł zrealizować ustanowione w art. 19 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego uprawnienie do wystąpienia do instytucji danego państwa członkowskiego z wnioskiem o wydanie poświadczenia na formularzu A1. Ocena takiego żądania należy do organów i instytucji właściwych tego państwa członkowskiego, zaś poświadczenie ustawodawstwa na formularzu A1 jest ogólnoeuropejskim dokumentem służącym do potwierdzenia podlegania ubezpieczeniom społecznym na terenie innych krajów członkowskich Unii Europejskiej niż kraj, którego dana osoba jest obywatelem.

Stosownie do art. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)
nr 1231/2010 z dnia 24 listopada 2010r. rozszerzającego rozporządzenie (WE)
nr 883/2004 i rozporządzenie (WE) nr 987/2009 na obywateli państw trzecich, którzy
nie są jeszcze objęci tymi rozporządzeniami jedynie ze względu na swoje obywatelstwo
(Dz.U. UE.L.2010.344.1) w/w rozporządzenia (WE) nr 883/2004 i nr 987/2009 mają zastosowanie do obywateli państw trzecich, którzy nie są objęci tymi rozporządzeniami jedynie ze względu na swoje obywatelstwo, jak również do członków ich rodzin i osób pozostałych przy życiu po ich śmierci, pod warunkiem, że zamieszkują oni legalnie na terytorium państwa członkowskiego i znajdują się w sytuacji, która pod każdym względem dotyczy więcej niż jednego państwa członkowskiego.

Wobec powyższego podkreślić należy, iż Sąd Okręgowy orzekł zgodnie z wyżej zaprezentowaną linią orzeczniczą i przyjętą jednolitą wykładnią powołanych przepisów.

Dodać jeszcze należy, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 11 ust. 1 rozporządzenia 987/2009, gdyż w okolicznościach sprawy nie zachodzi sytuacja sporu
czy rozbieżności opinii instytucji państw członkowskich.

Jednocześnie trzeba pamiętać, że gdy - tak jak w niniejszej sprawie - instytucje państw członkowskich dojdą do wspólnego porozumienia, to ma ono decydujące znaczenie dla ustalenia ustawodawstwa właściwego, gdyż przepisy art. 13 ust. 2 i 3 rozporządzenia podstawowego mają na celu wyeliminowanie podwójnego (lub wielokrotnego) ubezpieczenia w różnych państwach członkowskich (ewentualnie uniknięcia sytuacji, w której dana osoba nie będzie podlegała żadnemu ustawodawstwu), a nie ustalenie ubezpieczenia korzystnego dla zainteresowanego ze względu na wysokość składek. Konkludując powyższy wywód wskazać należy, że wniosek o ustalenie ustawodawstwa właściwego oznacza poddanie tej kwestii procedurze przewidzianej w art. 16 rozporządzenia wykonawczego, której efektem jest wspólne porozumienie państw członkowskich, zapobiegające podwójnemu (lub wielokrotnemu) podleganiu ubezpieczeniu społecznemu albo nieobjęciu ubezpieczeniem
w żadnym państwie członkowskim. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27 września 2016 r. (I UZ 14/16), trafnie wskazał, iż wyznaczone zakresem art. 16 ust. 4 rozporządzenia wykonawczego obowiązki instytucji właściwej miejsca świadczenia pracy (w tym przypadku słowackiej) sprowadzają się do udzielenia (także z własnej inicjatywy) stosownych wyjaśnień
i przedstawienia swojego stanowiska (opinii) odnośnie do ustawodawstwa właściwego. Ani przepisy rozporządzenia wykonawczego, ani też decyzja Nr (...) Komisji Administracyjnej nie stawiają bowiem w tym zakresie żadnych wymagań formalnych, w szczególności nie wymaga się wydania przez instytucję właściwą miejsca wykonywania pracy najemnej formalnej decyzji w indywidualnej sprawie. Ponadto podkreślić należy, iż również wspólnemu porozumieniu,
o którym mowa w art. 16 ust. 4 rozporządzenia wykonawczego, ustawodawca unijny nie nadał jakiejś instytucjonalnej formy. Natomiast gdy obie instytucje właściwe dojdą do wspólnego porozumienia, to ono ma decydujące znaczenie dla ustalenia ustawodawstwa właściwego.

W realiach niniejszego sporu zaświadczenie miało dotyczyć pracownika wykonującego pracę najemną w dwóch państwach członkowskich, w związku z zawartą przez ubezpieczoną
z płatnikiem składek umową zlecenia wykonywaną na terenie Niemiec
i Polski. W sprawie ustalono, że organ rentowy przeprowadził procedurę określoną
w art. 16 rozporządzenia nr 987/2009. Ustalone przez organ rentowy tymczasowe ustawodawstwo niemieckie dla pracowników odwołującej stało się ostateczne. Zatem,
za prawidłowe należy uznać zaskarżoną decyzję odmawiającą wydania zaświadczenia A1
i stwierdzająca, że ubezpieczona nie podlega ustawodawstwu polskiemu ze względu
na podleganie ustawodawstwu niemieckiemu.

Otóż bowiem, chybiony okazał się zarzut apelującego zmierzający do uznania procedury koncyliacyjnej przeprowadzonej przez organ rentowy z niemiecką instytucją ubezpieczeniową za wadliwą, gdyż przepisy dotyczące koordynacji europejskich systemów zabezpieczenia społecznego nie różnicują instytucji ubezpieczeniowych z punktu widzenia ich właściwości miejscowej. Tak więc, wystosowanie przez organ rentowy pisma wszczynającego procedurę dialogu do oddziału niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej, a nie do jej centrali uznać należy za wystarczające do stwierdzenia, iż procedura ta została dopełniona. Ewentualne przekazanie pisma organu rentowego w ramach poszczególnych jednostek niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej powinno nastąpić zgodnie z wiążącymi tę instytucję przepisami wewnętrznymi (art. 1 rozporządzenia podstawowego). Zgodnie z art. 16 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego wyznaczona instytucja państwa członkowskiego miejsca zamieszkania niezwłocznie ustala ustawodawstwo mające zastosowanie do zainteresowanego, uwzględniając art. 13 rozporządzenia podstawowego oraz art. 14 rozporządzenia wykonawczego.
Takie wstępne określenie mającego zastosowanie ustawodawstwa ma charakter tymczasowy. Instytucja ta informuje wyznaczone instytucje każdego państwa członkowskiego, w którym wykonywana jest praca, o swoim tymczasowym określeniu. Przepis ten posługuje się pojęciem „instytucji wyznaczonej”, a nie instytucji właściwej miejscowo. Organ rentowy o ustaleniu ustawodawstwa tymczasowego poinformował Deutsche Rentenversicherung Bund z siedzibą
w W.. Nie ma zaś sporu pomiędzy stronami, że Deutsche Rentenversicherung Bund jest niemiecką instytucją ubezpieczeniową emerytalno-rentową.

Jednocześnie należy podnieść, że zgodnie z art. 1 rozporządzenia nr 1 z dnia
6 października 1958r. w sprawie określenia systemu językowego Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (Dz.Urz. UE. L 1958r., nr 17, poz. 385) jednym z języków urzędowych instytucji Unii jest język polski. Apelujący powołał się na Verwaltungsverfahrensgesetz (niemiecki Kodeks Postępowania Administracyjnego). Zgodnie z jego § 8b ust. 2 wnioski organów innych Państw Członkowskich UE mogą być rozpatrywane tylko wtedy gdy w aktach można zaleźć ich treść w języku niemieckim. W razie potrzeby należy zwrócić się do organu składającego wniosek o tłumaczenie w przypadku wniosków w innym języku. Zatem nie jest tak,
że powiadomienie przez organ rentowy o ustawodawstwie tymczasowym niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej w języku polskim skutkowało pozostawieniem pisma bez biegu.

Wypada także stwierdzić, że ani polska, ani niemiecka instytucja ubezpieczeniowa nie miały wątpliwości co do ważności dokumentu, ani nie istniała rozbieżność opinii pomiędzy państwami członkowskimi w zakresie ustalenia ustawodawstwa właściwego.

Tak więc, bezpodstawne okazały się zarzuty apelacji dotyczące naruszenia prawa materialnego nie były zasadne.

Dodać również trzeba, iż Sąd pierwszej instancji nie naruszył przywołanych przez skarżącego przepisów prawa procesowego.

Sąd ten nie uchybił normie art. 233 § 1 k.p.c., słusznie zakładając, że wynik procedury koncyliacyjnej jest dla sądu wiążący i niecelowe byłoby przesłuchiwanie świadków i stron. Skoro niecelowe było przesłuchiwanie świadków i stron sprawa mogła zostać rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. Z uwagi na powyższe chybiony był również zarzut sprzeczności istotnych ustaleń faktycznych z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Zaznaczyć należy, że Sąd pierwszej instancji skorzystał z możliwości, którą daje mu przepis art. 467 § 4 k.p.c. Przeprowadzenie procedury uzgodnieniowej było konieczne w niniejszej sprawie. Do jej przeprowadzenia był uprawniony jedynie organ rentowy. Zgodnie z art. 477 ¹⁴ k.p.c. w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych sąd oddala odwołanie, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia (§ 1) lub w przypadku uwzględnienia odwołania sąd zmienia w całości lub w części zaskarżoną decyzję organu rentowego i orzeka co do istoty sprawy
(§ 2). Bez przeprowadzenia procedury uzgodnieniowej wydanie powyższych rozstrzygnięć
nie było możliwe.

Mając na względzie przedstawione okoliczności, Sąd drugiej instancji, na mocy art. 385 k.p.c., apelację oddalił.

O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym orzeczono na podstawie art. art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 i przy zastosowaniu § 10 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz.265).

/-/ SSA Marek Procek