Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Katowicach

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 listopada 2024r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił zmiany decyzji z dnia 17 marca 2016r. powołując się na treść art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i podnosząc, iż decyzja z dnia 17 marca 2016r. została wydana w oparciu o obwiązujące wówczas przepisy prawa, których zmiana nastąpiła dopiero w dniu 18 września 2021r., zatem brak podstaw do wypłaty renty za okres od marca 2016r. do maja 2024r.

W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczony domagał się jej zmiany
i przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy od 4 marca 2016r. do 31 maja 2024r. oraz jej wypłacenie w 100% wysokości za okres od 4 marca 2016r. do 28 lutego 2017r. i rentę 75% wysokości od 1 marca 2017r. do 31 maja 2024r.

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, powołując się na okoliczności przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej wyrokiem z dnia 11 marca 2025r. oddalił odwołanie.

Z ustaleń Sądu Okręgowego wynika, iż w dniu 8 października 2015r. odwołujący złożył wniosek o przyznanie prawa do renty tytułu niezdolności do pracy. Decyzją z dnia 17 marca 2016r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił mu prawa do przedmiotowego świadczenia powołując się na brak spełnienia przesłanki w zakresie wymaganego stażu pracy.

Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2017r. w sprawie sygn. VI U 849/16 Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej oddalił L. Z. od powyższej decyzji. Sąd ten ustalił, że jego ostatnim miejscem zatrudnienia była Odlewnia (...) w U., w której był zatrudniony od 1 września 2014r. do 30 listopada 2014r. (faktycznie pracował do 6 września 2014r., od 8 września 2014r.do końca zatrudnienia pobierał wynagrodzenie chorobowe i zasiłek chorobowy). Po wyczerpaniu 182 dni zasiłku chorobowego przyznano mu prawo do świadczenia rehabilitacyjnego od 31 marca 2015r. do 4 marca 2016r. Poprzednio pracował w (...) S.A. w C. na stanowisku ślusarza w okresie od 11 sierpnia 1992r. do 31 stycznia 2008r. Od 1 lutego 2008r. pobierał świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad córką A. Z.. Ostatnie udokumentowane świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane decyzją Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. w dniu 12 sierpnia 2014r. na okres do 31 maja 2017r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w C. nie odprowadzał składek na ubezpieczenie społeczne z uwagi na posiadany przez ubezpieczonego łączny
okres stażu pracy ponad 30 lat (okres składkowy i nieskładkowy). W okresie od 16 marca 1990r. do 10 sierpnia 1992r. odwołujący był zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny.

Orzeczeniem z dnia 15 lutego 2016r. lekarz orzecznik na podstawie badania ogólnego i posiadanej dokumentacji medycznej stwierdził, iż ubezpieczony jest całkowicie niezdolny do pracy od 2 czerwca 2015r. do 28 lutego 2017r. Odwołujący nie złożył sprzeciwu od powyższego orzeczenia. W konsekwencji organ rentowy przyjął, iż w dziesięcioleciu przed dniem powstania niezdolności do pracy wykazał staż pracy w wymiarze 2 lat, 2 miesięcy i 16 dni okresów składkowych i odpowiednio 8 miesięcy i 26 dni okresów nieskładkowych zamiast wymaganych 5 lat. Staż pracy przed dniem złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia odwołujący wykazał w wymiarze 1 roku, 7 miesięcy i 26 dni okresów składkowych i odpowiednio
6 miesięcy i 18 dni okresów nieskładkowych zamiast wymaganych 5 lat.

Z opinii biegłego z zakresu neurologii A. N. z dnia 27 stycznia 2017r. wynikało, że aktualnie ubezpieczony nie jest niezdolny do pracy, a schorzenia neurologiczne powodowały całkowitą niezdolność do pracy od września 2014r. na 1,5 roku, kiedy był leczony w ramach zasiłku chorobowego i świadczeń rehabilitacyjnych. W opinii uzupełniającej z dnia 29 kwietnia 2017r. biegła podtrzymała swoje stanowisko.

Odwołujący w omawianym postępowaniu kwestionował ustalenia organu rentowego w zakresie daty powstania niezdolności do pracy i wyliczonego stażu pracy, podnosił również, iż do stażu pracy należy zaliczyć okres opieki nad córką.

Dokonując rozważań prawnych Sąd Okręgowy wskazał, że w stanie prawnym obowiązującym od 1 maja 2004r., po uchyleniu ustawy z 1 grudnia 1994r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych i wejściu w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z rozporządzeniem Ministra Polityki Społecznej z 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, wsparcie opiekunów dzieci niepełnosprawnych, odrębne od świadczeń z ubezpieczenia społecznego, przejęły organy samorządu gminnego, które wypłacają zasiłki rodzinne, dodatki do zasiłku oraz świadczenia opiekuńcze w formie zasiłku pielęgnacyjnego, świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna oraz realizują obowiązki płatnika składek na ubezpieczenie społeczne osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Kwestie te reguluje rozporządzenie MPiPS w sprawie trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne. Świadczenie pielęgnacyjne - zastępujące zasiłek stały jako świadczenie z pomocy społecznej, przyznawane jest osobie niepodejmującej lub rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1) Świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem pieniężnym, o które mogą ubiegać się osoby, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu podjęcia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b). Przyznanie tego świadczenia nie jest uzależnione od kryterium dochodowego rodziny.

Uprawnionymi do tego świadczenia są:

1)  matka i ojciec, a więc rodzice, także (w związku z art. 3 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych) ojczym, macocha, osoby, które dziecko adoptowały, a także jego opiekunowie prawni, którzy - jak rodzice - są przedstawicielami ustawowymi małoletniego dziecka,

2)  faktyczni opiekunowie dziecka,

3)  osoby stanowiące rodzinę zastępczą spokrewnioną;

4)  inne osoby, na których - zgodnie z przepisami kro - ciąży obowiązek alimentacyjny,

Sąd przypomniał także, że zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zasady podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym osób rezygnujących z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem, za które ośrodek pomocy społecznej opłaca składkę, regulują przepisy o pomocy społecznej. W oparciu o treść art. 6 ust. 2a za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna wójt, burmistrz lub prezydent miasta opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od podstawy odpowiadającej wysokości odpowiednio:

1)  świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługujących na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych,

2)  zasiłku dla opiekuna przysługującego na podstawie przepisów o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przez okres niezbędny do uzyskania 25-letniego okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego), z zastrzeżeniem art. 87 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W konsekwencji Sad Okręgowy powołując się na art. 57 ust. 1 w związku z art. 12 i 13, 57 ust. 3, art. 58 ust 1 pkt 4 i ust. 2 wspomnianej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że odwołujący nie spełnia przesłanki stażowej do przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, gdyż nie udowodnił 5-letniego staży pracy w ostatnim dziesięcioleciu przed dniem złożenia wniosku o przyznanie prawa do renty oraz przed dniem powstania niezdolność do pracy. Nie wykazał także 30-letniego okresu składkowego. Przy obliczaniu wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego należy bowiem pamiętać o regulacjach zawartych w art. 5. Szczególnie problematyczną kwestią była relacja okresów nieskładkowych do okresów składkowych w kontekście art. 58 ust. 1 pkt 5 w związku z ust. 2. Wątpliwości dotyczyły tego, czy do 5-letniego okresu (art. 58 ust. 1 pkt 5) uwzględnia się okresy nieskładkowe w wymiarze 1/3 udowodnionych okresów składkowych przypadających w dziesięcioleciu, o którym mowa w art. 58 ust. 2, czy też przyjętych z całego okresu ubezpieczenia. Ostatecznie kwestię tę przesądził Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 11 stycznia 2012r. (I UZP 5/11, OSNPUSiSP 2012, nr 13-14, poz. 175), w której opowiedział się za tym, że okres nieskładkowy przypadający w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy uwzględnia się w rozmiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej okresów składkowych udowodnionych w tym
dziesięcioleciu.

Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2017r. Sąd Apelacyjny w Katowicach oddalił apelację ubezpieczonego od przedstawionego wyżej wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej.

Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2022r. (SK 88/20) Trybunał Konstytucyjny w przedmiocie skargi konstytucyjnej w sprawie zbadania zgodności art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie, w jakim przewiduje, że za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna wójt, burmistrz lub prezydent miasta opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe przez okres niezbędny do uzyskania okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego) odpowiednio 20-letniego przez kobietę i 25-letniego przez mężczyznę, z art. 67 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, umorzył postępowanie, stwierdzając, że zaskarżony art. 6 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie stanowił podstawy prawnej orzeczenia sądowego, z którym skarżący wiązał naruszenie konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego wynikającego z art. 67 ust. 1 Konstytucji. Trybunał uznał zatem, że niniejsza skarga konstytucyjna nie odpowiadała wymaganiom wynikającym z art. 79 ust. 1 Konstytucji, w związku z czym umorzył postępowanie na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku.

Sąd I instancji podał także, że w dniu 5 czerwca 2024r. odwołujący złożył wniosek o przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Orzeczeniem z dnia 1 sierpnia 2024r. lekarz orzecznik ustalił, iż jest całkowicie niezdolny do pracy od 2 czerwca 2015r. do 28 lutego 2017r. i częściowo niezdolny do pracy od 1 marca 2017r. do 30 listopada 2026r. Komisja lekarska podtrzymała powyższe stanowisko. W dniu 23 września 2024r. organ rentowy wydał decyzję przyznającą mu prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1 czerwca 2024r. do dnia 30 listopada 2026r.

W dniu 29 października 2024r. odwołujący złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia 17 marca 2016r. z uwagi na zmianę art. 58 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z art. 6 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Przechodząc do rozważań Sąd Okręgowy w pierwszej kolejności wskazał, że wobec faktu, iż decyzja z dnia 17 marca 2016r. w przedmiocie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy uprawomocniła się, ponowne ustalenie prawa do tego świadczenia mogło nastąpić jedynie w trybie art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli:

1)  po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość;

2)  decyzja została wydana w wyniku przestępstwa;

3)  dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;

4)  decyzja została wydana na skutek świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenie;

5)  decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone, zmienione albo stwierdzono jego nieważność;

6)  przyznanie świadczeń lub nieprawidłowe obliczenie ich wysokości nastąpiło na skutek błędu organu rentowego.

Powołując się nadto na treść ust. 1e i 1f tego samego przepisu, Sąd I instancji zaznaczył, że organ rentowy odmawiając ponownego ustalenia wysokości świadczenia podnosił, iż w czasie wydania decyzji z dnia 17 marca 2016r, nie obwiązywały przepisy, na które powołuje się odwołujący, zatem brak możliwości stwierdzenia błędu organu rentowego w zakresie odmowy przyznania prawa do świadczenia, zaś mając na względzie ustalony stan faktyczny rozważaną podstawą do wznowienia postepowania może stanowić jedynie cytowany art. 114 ust. 1 pkt 6.

Sąd przypomniał, iż w stanie prawnym obowiązującym od 18 kwietnia 2017r., błąd organu rentowego stanowi samodzielną podstawę ponownego ustalenia prawa w sprawie zakończonej prawomocną decyzją (art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej). Za taki błąd uznaje się zaś każdą obiektywną wadliwość decyzji (teoria tzw. obiektywnej błędności decyzji), niezależnie od tego czy jest ona skutkiem zaniedbania, pomyłki czy też np. wadliwej legislacji (wyrok Sądu Najwyższego z 4 października 2018r., III UK 153/17).

Wymieniony przepis judykatura traktuje jako podstawę prawną dla weryfikacji
i wzruszalności decyzji organów rentowych, w których zawarto ustalenia pozostające
w obiektywnej sprzeczności z ukształtowanym ex lege stanem uprawnień emerytalno-rentowych zainteresowanych (wyroki Sądu Najwyższego: z 25 lutego 2008r., I UK 249/07;
z 22 lutego 2010r., I UK 247/09; z 9 grudnia 2015r., I UK 533/14 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 20 września 2011r., I BU 4/11). Taka niezgodność może powstać w sytuacji, gdy decyzja o wysokości, czy prawie do świadczenia jest wydana na podstawie niekonstytucyjnego przepisu.

Sąd Okręgowy zwrócił również uwagę, że w uchwale z dnia 19 października 2017r. (III UZP 6/17, OSNP 2018 nr 3, poz. 34), Sąd Najwyższy przyjął, iż rozpoznanie wniosku
o ustalenie prawa do świadczenia wymaga - o ile przepisy prawa nie stanowią inaczej - potwierdzenia tego prawa oraz jego wysokości według stanu prawnego obowiązującego w dniu złożenia wniosku. Oznacza to, że wniosek rozpatrywany jest na podstawie obowiązujących w chwili jego złożenia przepisów, dotyczących sposobu ustalenia prawa do świadczenia, czy jego wysokości.

Podstawą odmowy prawa do renty w decyzji z dnia 17 marca 2016r. był art. 58 ust. 1 pkt 5, ust. 2 i 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ponieważ odwołujący spełniający warunek niezdolności do pracy, nie spełnił tzw. warunku stażowego. Zgodnie bowiem z art. 58 ust. 2 i 4 - obwiązującym w dniu 17 marca 2016r. - okres, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, powinien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy; do tego dziesięcioletniego okresu nie wlicza się okresów pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej lub renty rodzinnej. Przepisu ust. 2 nie stosuje się do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy, o którym mowa w art. 6, wynoszący co najmniej 25 lat dla kobiety i 30 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy.

Sąd I instancji podniósł nadto, że w oparciu o ustawę z dnia 24 czerwca 2021r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021r. poz. 1621) przepis art. 58 ust. 2 otrzymał brzmienie: okres, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, powinien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy; do tego dziesięcioletniego okresu nie wlicza się okresów pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty rodzinnej oraz okresów pobierania świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego określonych w przepisach o świadczeniach rodzinnych lub zasiłku dla opiekuna określonego w przepisach o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, za które nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe i w tej formule wszedł w życie z dniem 18 września 2021r.

Z uzasadnienia projektu ustawy wynikało, że celem ustawodawcy było zwiększenie zakresu ochrony rentowej osób, które stały się całkowicie niezdolne do pracy w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, bądź po ustaniu prawa do tych świadczeń. Za osoby pobierające powyższe świadczenia opiekuńcze wójt, burmistrz lub prezydent miasta opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od podstawy odpowiadającej wysokości danego świadczenia, przez okres niezbędny do spełnienia przez te osoby warunków do uzyskania najniższej emerytury. Warunkiem uzyskania prawa do tej emerytury jest posiadanie okresu ubezpieczenia wynoszącego 25 lat składkowych i nieskładkowych w przypadku mężczyzn oraz 20 lat w przypadku kobiet. Po uzyskaniu przez osoby pobierające świadczenia opiekuńcze wymaganego stażu ubezpieczeniowego obowiązek ich ubezpieczenia ustaje. Oznacza to, że osoby te wraz ze spełnieniem warunków do uzyskania najniższej emerytury zostają pozbawione ochrony ubezpieczeniowej, co negatywnie rzutuje na sytuację osób pobierających świadczenia opiekuńcze w przypadku, gdy w okresie poza ochroną staną się one niezdolne do pracy. Ustawodawca przewidział bowiem, że nabycie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy jest ściśle powiązane z faktem pozostawania w ubezpieczeniu - ubiegający się o to świadczenie muszą wykazać, że w ostatnim dziesięcioleciu przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy posiadają określony staż ubezpieczeniowy oraz że niezdolność do pracy powstała, co do zasady, w okresie ubezpieczenia lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tego okresu. Projektowana zmiana przewidywała uzupełnienie katalogu okresów, w których może powstać niezdolność do pracy o okresy pobierania świadczeń opiekuńczych także w sytuacji, gdy nie było obowiązku opłacania za nie składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Miało to umożliwić osobom uprawnionym o ubieganie się o rentę z tytułu niezdolności do pracy w przypadku, gdy niezdolność do pracy powstała w okresach pobierania świadczeń opiekuńczych, za które nie było obowiązku opłacania składek ubezpieczeniowych, albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Ustawodawca nie przewidział jednak, że przepis ten w nowej formule będzie miał zastosowanie do spraw wszczętych i zakończonych przed jego wejściem w życie .

Usprawiedliwione oczekiwania realizacji praw nabytych powstają w przypadkach spełnienia wszystkich warunków nabycia tego prawa przed datą wprowadzenia nowości legislacyjnych. Tylko zatem osoby, które przed wejściem w życie nowych przepisów spełniły warunki nabycia prawa do świadczeń emerytalnych mogą zasadnie układać swoje plany życiowe w zaufaniu do obowiązującego prawa, zakładając, że będą mogły skorzystać z przysługujących im uprawnień nabytych. Norma nie działa wstecz, jeżeli na jej podstawie należy dokonywać kwalifikacji zdarzeń, które wystąpiły po jej wejściu w życie (orzeczenie z 28 maja 1986r., U 1/86, OTK w 1986r., s. 46).

Zasada niedziałania prawa wstecz jako dyrektywa skierowana pod adresem organów stanowiących prawo polega na tym, że nie należy stanowić norm prawnych, które nakazywałyby stosować nowo ustanowione normy prawne do zdarzeń (rozumianych sensu largo), które miały miejsce przed wejściem w życie nowo ustanowionych norm prawnych. W przypadku, gdy ustawodawca nakazuje kwalifikować według norm nowych zdarzenia zaistniałe przed wejściem tych nowych norm w życie, mamy do czynienia z ustanowieniem norm z mocą wsteczną (z nadaniem nowym normom mocy wstecznej). Przepisy ustawy z dnia 24 czerwca 2021r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw nie zawierały regulacji dotyczącej wstecznego stosowania art. 58 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych mimo, iż ustawodawca taką formę przewidział dla stanów objętych art. 2 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 22 maja 2009r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz. U. z 2018r. poz. 128).

Przepis art. 58 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w brzemieniu nadanym ustawą z dnia 24 czerwca 2021r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw wszedł w życie z dniem 18 września 2021r. zgodnie z art. 23 tej ustawy.

Sąd Okręgowy podkreślił, że z art. 67 ust. 1 Konstytucji nie da się wyprowadzić konstytucyjnego prawa do konkretnej postaci świadczenia społecznego. Podstawą ewentualnych roszczeń osób ubiegających się o rentę, emeryturę czy inną formę zabezpieczenia społecznego mogą być przepisy ustaw regulujące szczegółowo te kwestie, a nie art. 67 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który upoważnia ustawodawcę do określenia zakresu i form zabezpieczenia społecznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2015r., I UK 371/14, LEX nr 1771087).

Co prawda, sądy powszechne oraz Sąd Najwyższy mają obowiązek zapewnienia przy stosowaniu przepisów ustawy i rozporządzeń poszanowania standardu unijnego, konwencyjnego oraz konstytucyjnego czy to przez odmową zastosowania przepisów krajowych sprzecznych z prawem, czy to przez interpretacyjne zastosowanie Konstytucji przy rozstrzygnięciu konkretnej sprawy cywilnej, co już dawno uznano za dopuszczalne w piśmiennictwie (zob. A. Mączyński: Bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez sądy, Państwo i Prawo 2000 nr 5, s. 3-14; S. Wronkowska: W sprawie bezpośredniego stosowania Konstytucji, Państwo i Prawo 2001 nr 9, s. 3 - 23; B. Nita: Bezpośrednie stosowanie Konstytucji a rola sądów w ochronie konstytucyjności prawa, Państwo i Prawo 2002 nr 9, s. 36 - 46; R. Balicki: Bezpośrednie stosowanie Konstytucji, Krajowa Rada Sądownictwa 2016 nr 4, s. 13 - 19; W. Sanetra: Bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez Sąd Najwyższy, Przegląd Sądowy 2017 nr 2, s. 5-29). Wykorzystanie to polega na zastosowaniu obok normy ustawowej normy konstytucyjnej zawierającej dyrektywę interpretacyjną. W wyniku tego zabiegu zrekonstruowana zostanie norma prawna zgodna z Konstytucją (M. Haczkowska: Zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji w działalności orzeczniczej sądów, Przegląd Sejmowy 2005 nr 1, s. 57-63). W ten sposób urzeczywistnia się zasadę nadrzędności Konstytucji, która służy ochronie wolności i praw człowieka. Jednakże stosowanie tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjnej przez sądy powszechne jest ograniczone.

W wyroku z dnia 18 lutego 2015r. (I UK 242/14) Sąd Najwyższy wskazał, że co do zasady zabezpieczenie emerytalne to domena ustawy zwykłej (art. 67 ust. 1 Konstytucji). Prawo do emerytury jest unormowane w ustawie i tylko spełnienie przesłanek w niej określonych uprawnia do świadczenia. Z kolei w wyroku z dnia 20 października 2016r. (I UK 197/16) Sąd Najwyższy podnosił, że obywatelskie prawo do zabezpieczenia społecznego na wypadek niezdolności do pracy i osiągnięcia wieku emerytalnego nie ma charakteru bezwzględnego. W Konstytucji zastrzeżono bowiem, że zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa. Kompetencja ta jest równoznaczna z upoważnieniem ustawodawcy do dokonywania zmian w obowiązującym stanie prawnym. O ile można twierdzić, że spełnienie przez ubezpieczonego przesłanek do świadczenia przed jego zmianą utrudnia, czy też wręcz uniemożliwia, pozbawienie go uprawnienia, o tyle, trudno uznać prawo do świadczenia, którego przesłanki w czasie obowiązywania ustawy szczegółowej nie zostały zrealizowane. Wsparciem dla tego założenia jest zapatrywanie, zgodnie z którym z art. 67 ust. 1 Konstytucji nie da się wyprowadzić konstytucyjnego prawa do konkretnej postaci świadczenia z zabezpieczenia społecznego. Podstawą ewentualnych roszczeń osób ubiegających się o rentę, emeryturę czy inną formę zabezpieczenia społecznego mogą być przepisy ustaw regulujące szczegółowo te kwestie, a nie art. 67 ust. 1 Konstytucji, który upoważnia ustawodawcę do określenia zakresu i form zabezpieczenia społecznego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2010r., III UK 5/10, OSNP 2012 nr 3-4, poz. 43). System emerytalny obowiązujący w Polsce nie został skonstruowany przez ustawodawcę w taki sposób, aby miał uwzględniać każdorazowo indywidualne cechy ubezpieczonych i sytuację, w jakiej się znaleźli. Przepis ten zawiera treść normatywną, która nie nadaje się do zbudowania podstawy prawnej rozstrzygnięcia sporu o prawo podmiotowe, ani nie umożliwia oparcia na niej orzeczenia zasądzającego (uwzględniającego) roszczenie, jest więc raczej źródłem gwarancji, aniżeli praw, a tym samym spełnia rolę wzorca konstytucyjnego, określającego w sposób ogólny zakres i formy zabezpieczenia społecznego. Wzorzec ten materializuje się w uchwalanych ustawach - wyraźnie zresztą zapowiedzianych w art. 67 ust. 2 Konstytucji - w których ustawodawca zwykły konkretyzuje deklarację konstytucyjną, konstruując poszczególne prawa podmiotowe (roszczenia) oraz zapewniając ich egzekucję (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2015r., I UK 371/14, LEX nr 1771087).

W ocenie Sądu Okręgowego, z powyższymi poglądami koresponduje stanowisko wyrażane w orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego. Ugruntowany jest pogląd, że swoboda ustawodawcy kształtowania zakresu i form oraz konkretyzowania treści praw socjalnych jest daleko idąca. Przesądza o tym sama natura praw socjalnych sprowadzających się do obowiązku świadczenia, która wymaga zharmonizowania potrzeb i oczekiwań oraz możliwości ich zaspokojenia. W praktyce zakres realizacji prawa do zabezpieczenia społecznego jest uzależniony od sytuacji gospodarczej państwa, relacji liczby osób pracujących i płacących składki, liczby świadczeniobiorców oraz ich zamożności, utrwalonych w danym społeczeństwie schematów zabezpieczania sobie egzystencji w okresie starości lub osłabienia sił witalnych, a także przewidywanych trendów gospodarczych i społecznych, zwłaszcza demograficznych (wyrok pełnego składu Trybunału Konstytucyjnego z 19 grudnia 2012r., K 9/12, OTK ZU nr 11/A/2012, poz. 136; wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 czerwca 2014r., P 6/12, OTK-A 2014, nr 6, poz. 62; orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 lutego 1992r., K 14/91, OTK 1992, cz. I, str. 128, wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 23 listopada 1998r., SK 7/98, OTK ZU 1998 nr 7, poz. 114; z dnia 22 czerwca 1999r., K 5/99, OTK ZU 1999 nr 5, poz. 100 i z dnia 4 stycznia 2000r., K 18/99, OTK ZU 2000 nr 1, poz. 1). Dlatego z konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego nie wynikają uprawnienia dla obywatela o określonej treści. Konstytucja nie determinuje ani form zabezpieczenia społecznego, ani jego zakresu. Z jej art. 67 ust. 1 nie da się więc wyprowadzić konstytucyjnego prawa do jakiejkolwiek konkretnej postaci świadczenia. Wprawdzie przepisy ustaw regulujące szczegółowo te kwestie znajdują swą podstawę prawną w normie konstytucyjnej, jednak to one, a nie - art. 67 ust. 1 Konstytucji - stanowią podstawę ewentualnych roszczeń osób ubiegających się o rentę, emeryturę, zasiłek chorobowy, czy inną formę zabezpieczenia społecznego (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 lutego 2002r., SK 11/01, OTK ZU nr 1/A/2002, poz. 2).

Analogiczne stanowisko zajął Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 30 sierpnia 2012r. (III AUa 311/12), w którym wskazał, że obowiązujące prawo nie nakłada na państwo obowiązku zapewnienia każdemu obywatelowi - także niezdolnemu do pracy ze względu na stan zdrowia lub wiek albo pozostającemu bez pracy nie z własnej woli, świadczenia z ubezpieczenia społecznego zapewniającego zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Renta z tytułu niezdolności do pracy nie jest świadczeniem socjalnym, a jej przyznanie jest możliwe dopiero po spełnieniu wszystkich, a nie tylko niektórych ustawowych przesłanek (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 25 lutego 2021r. III AUa 11/21).

W dalszej kolejności Sąd I instancji stwierdził, iż zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Związanie wskazanych podmiotów prawomocnym orzeczeniem sądowym oznacza, że muszą one liczyć się z wydanym orzeczeniem, tj. nie mogą go ani zmieniać, ani podejmować jakichkolwiek innych działań nie uwzględniających jego wydania. Tę cechę prawomocnego orzeczenia określa się mianem mocy wiążącej. Z kolei zgodnie z art. 366 k.p.c. wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Obydwa te skutki prawomocnego formalnie orzeczenia (moc wiążącą oraz powagę rzeczy osądzonej) określa się łącznie mianem prawomocności materialnej. Rodzi ona dwojakiego rodzaju skutki: pozytywny i negatywny. Skutek pozytywny (materialny) rzeczy osądzonej przejawia się w tym, że rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu (rzecz osądzona) stwarza stan prawny taki, jaki z niego wynika. Sądy rozpoznające między tymi samymi stronami nowy spór muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak przyjęto to w prawomocnym, wcześniejszym wyroku, a więc w ostatecznym rezultacie procesu uwzględniającym stan rzeczy na datę zamknięcia rozprawy. Negatywną konsekwencją procesową tego, że prawomocny wyrok korzysta z powagi rzeczy osądzonej, jest natomiast wyłączenie możliwości skutecznego wszczęcia postępowania w tym samym przedmiocie i między tymi samymi stronami, tj. zasada ne bis in idem.

Co prawda w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych art. 365 §1 k.p.c. ma ograniczone zastosowanie, a wydanie przez organ rentowy nowej decyzji rodzi po stronie sądu orzekającego obowiązek zajęcia merytorycznego stanowiska, to jednak sądy wydające rozstrzygnięcie w sprawie VI U 849/16 oraz III AUa 1910/17 i uprawnione do kontroli konstytucyjnej stosowanych przepisów, nie dopatrzyły się naruszeń w tym przedmiocie.

W doktrynie oraz judykaturze, przyjmuje się, że postępowanie w sprawie ponownego ustalenia prawa do świadczeń lub ich wysokości stanowi nadzwyczajną kontynuację postępowania przed organem rentowym w tej samej sprawie wskutek przedłożenia nowych dowodów lub ujawnienia nowych okoliczności istniejących przed wydaniem tej decyzji, które miały wpływ na prawo do określonego świadczenia (R. Babińska: Wzruszalność prawomocnych decyzji rentowych, Warszawa 2007; K. Antonów: Ponownie ustalanie prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, Przegląd Sądowy 2009 nr 1, s. 59 oraz K. Antonów, M. Bartnicki, B. Suchacki: Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz, Warszawa 2019, a nadto uchwała Sądu Najwyższego z dnia 3 października 1996r., II UZP 18/96, OSNAPiUS 1997 nr 7, poz. 117 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 15 listopada 2000r., , Prokuratura i Prawo 2001 nr 6 - dodatek, poz. 39; z dnia 21 września 2010r., III UK 94/09, LEX nr 621346; z dnia 24 marca 2011r., I UK 317/10, LEX nr 811823; z dnia 21 lutego 2017r., II UK 740/15, LEX nr 2255425). Wobec tego w postępowaniu o wznowienie postępowania w sprawie o prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, zarówno organ rentowy, jak i sąd odwoławczy powinien odnieść przesłanki wznowieniowe i dokonać ich oceny w zakresie decyzji, której dotyczą te przesłanki.

Natomiast terminy wypłaty świadczeń rentowych (emerytalnych) w razie ponownego ustalenia prawa do nich lub ich wysokości określa art. 133 ust. 1 ustawy emerytalnej, który stanowi, że w razie ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do świadczeń lub ich wysokości, przyznane lub podwyższone świadczenia wypłaca się, poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do tych świadczeń lub do ich podwyższenia, jednak nie wcześniej niż:

1)  od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu, z zastrzeżeniem art. 107a ust. 3;

2)  za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc, o którym mowa w pkt 1, jeżeli odmowa lub przyznanie niższych świadczeń były następstwem błędu organu rentowego lub odwoławczego.

Powyższe oznacza, iż ewentualne wyrównanie świadczenia rentowego mogłoby nastąpić za okres trzech lat licząc wstecz od dnia 29 października 2024r. czyli od września 2021r., kiedy odwołujący mógł już bez przeszkód złożyć wniosek o przyznania prawa do renty z uwagi na wejście w życie omawianego przepisu, co mając na względzie Sąd I instancji na mocy art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. orzekł o oddaleniu odwołania.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł ubezpieczony.

Nie formułując zarzutów, wniósł o zmianę wyroków sądowych pozbawiających go możliwości zwrotu ”skradzionych” przez ZUS należnych świadczeń finansowych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja ubezpieczonego nie zasłużyła na uwzględnienie.

Spór w rozpatrywanym przypadku dotyczył ponownego ustalenia uprawnień L. Z. do renty z tytułu niezdolności do pracy w okresie przed 1 czerwca 2024r.

Podejmując rozważania podkreślić należy, iż w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oceniając legalność decyzji organu rentowego sąd bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie jej wydania (por. wyrok Sądu Najwyższego m.in. z dnia 3 grudnia 1998r., II UKN 341/98, OSNAPiUS 2000, nr 2, poz. 72 oraz z dnia 13 września 2005, I UK 354/04, OSNAPiUS 2006 nr 13-14, poz. 223).

Poza sporem pozostaje, że na wniosek ubezpieczonego z dnia 19 stycznia 2016r., mimo uznania go przez lekarza orzecznika za całkowicie niezdolnego do pracy od 2 czerwca 2015r. do 28 lutego 2017r., organ rentowy odmówił mu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, albowiem w dziesięcioleciu przed powstaniem niezdolności do pracy oraz złożeniem wniosku o renty nie udowodnił wymaganego 5-letniego okresu składkowego i nieskładkowego (art. 58 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity: Dz. U. z 2024r. poz. 1631).

Wypada przypomnieć, iż w ówczesnym brzmieniu art. 58 ust. 2 powyższej ustawy przewidywał, że do wymienionego w jego ust. 1 pkt 5 dziesięcioletniego okresu nie wlicza się okresów pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej lub renty rodzinnej.

Odwołujący tymczasem w okresie od 1 lutego 2008r. pobierał świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad córką A. Z., od którego nie odprowadzano składek na ubezpieczenie społeczne z uwagi na posiadany przez niego łączny okres składkowy i nieskładkowy wynoszący ponad 25 lat - art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2025r. poz. 350), a zatem okres ten nie stanowił zarówno okresu składkowego, o którym mowa w art. 6 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jak i okresu nieskładkowego, o którym mowa w art. 7 tej samej ustawy.

Faktem jest także, iż wyrokiem z dnia 30 czerwca 2017r. w sprawie sygn. akt VI U 849/16 Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej oddalił odwołanie L. Z. od wspomnianej decyzji z dnia 17 marca 2016r., natomiast Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 21 grudnia 2017r. w sprawie sygn. akt III AUa 1910/17 oddalił jego apelację od wyroku Sądu Okręgowego.

Nie budzi również wątpliwości, że postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2022r. w sprawie sygn. SK 88/20 Trybunał Konstytucyjny w przedmiocie skargi konstytucyjnej apelującego dotyczącej zbadania zgodności art. 6 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie, w jakim przewiduje, że za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna wójt, burmistrz lub prezydent miasta opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe przez okres niezbędny do uzyskania okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego) odpowiednio 20-letniego przez kobietę i 25-letniego przez mężczyznę, z art. 67 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej, umorzył postępowanie, albowiem zaskarżony art. 6 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie stanowił podstawy prawnej orzeczenia sądowego, z którym skarżący wiązał naruszenie konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego wynikającego z art. 67 ust. 1 Konstytucji.

Bezspornym jest nadto, że w dniu 5 czerwca 2024r. ubezpieczony złożył kolejny wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Orzeczeniem z dnia 1 sierpnia 2024r. lekarz orzecznik uznał, że był całkowicie niezdolny do pracy od 2 czerwca 2015r. do 28 lutego 2017r. oraz jest częściowo niezdolny do pracy od 1 marca 2017r. do 30 listopada 2016r. Stanowisko to podtrzymała komisja lekarska, w związku z czym decyzją z dnia 23 września 2024r. organ rentowy przyznał mu rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1 czerwca 2024r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek (art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych), do 30 listopada 2026r.

Zgodnie bowiem z obecnym - obowiązującym od 18 września 2021r. - brzmieniem wspomnianego art. 58 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń, nadanym ustawą z dnia 24 czerwca 2021r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021r., poz. 1621), do dziesięcioletniego okresu, w którym winien przypadać przewidziany w ust. 1 pkt 5 tejże ustawy 5-letni okres składkowy i nieskładkowy, nie wlicza się okresów pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty rodzinnej oraz okresów pobierania świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego określonych w przepisach o świadczeniach rodzinnych lub zasiłku dla opiekuna określonego w przepisach o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, za które nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Mimo jednak zmiany treści przepisu art. 58 ust. 2 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, także zdaniem Sądu Apelacyjnego, brak jakichkolwiek podstaw do ponownego ustalenia uprawnień L. Z. do renty z tytułu niezdolności do pracy w okresie przed 1 czerwca 2024r., w tym zwłaszcza w oparciu o art. 114 ust. 1 tej samej ustawy.

Podobnie jak organ rentowy i Sąd I instancji, również Sąd Apelacyjny stoi na
stanowisku, że zmiana treści przepisu ustawy, nie mieści się w wymienionych w pkt 1-6 powyższego przepisu przyczynach uzasadniających ponowne ustalenia prawa do świadczenia
w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organu rentowego, w szczególności zaś nie może być rozpatrywana w kategorii błędu organu rentowego, którego obowiązkiem jest działanie w oparciu o aktualnie obowiązujące przepisy prawa. Te zaś w dacie wydania decyzji z dnia 17 marca 2016r. nie pozwalały na uwzględnienie okresu pobierania świadczenia pielęgnacyjnego
za który nie opłacono składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Tym bardziej, iż wbrew twierdzeniom apelującego, regulujący ową kwestię przepis art. 6 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie został uznany za niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.

Dodać jednocześnie wypada, że przepis art. 67 ust. 1 Konstytucji wyraża jedno z praw socjalnych - prawo do zabezpieczenia społecznego, stanowiąc, że obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa. Zdanie drugie powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości,
że ustrojodawca uznaje ustawodawcę zwykłego za legitymowanego do wytyczania podstaw systemu zabezpieczenia społecznego, w tym emerytalnego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, z art. 67 ust. 1 Konstytucji nie da się wyprowadzić konstytucyjnego prawa do konkretnej postaci świadczenia społecznego. Podstawą
ewentualnych roszczeń osób ubiegających się o rentę, emeryturę czy inną formę zabezpieczenia społecznego mogą być przepisy ustaw regulujące szczegółowo te kwestie, a nie art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, który upoważnia ustawodawcę do określenia zakresu i form zabezpieczenia społecznego (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2010r., III UK 5/10, OSNP 2012 nr 3-4, poz. 43). System emerytalny obowiązujący w Polsce nie został skonstruowany przez ustawodawcę w taki sposób, aby miał uwzględniać każdorazowo indywidualne cechy ubezpieczonych i sytuację, w jakiej się znaleźli. Przepis ten zawiera treść normatywną, która nie nadaje się do zbudowania podstawy prawnej rozstrzygnięcia sporu o prawo podmiotowe ani nie umożliwia oparcia na niej orzeczenia zasądzającego (uwzględniającego) roszczenie, jest więc raczej źródłem gwarancji, aniżeli praw, a tym samym spełnia rolę wzorca konstytucyjnego, określającego w sposób ogólny zakres i formy zabezpieczenia społecznego. Wzorzec ten znajduje materializację w uchwalanych ustawach - wyraźnie zresztą zapowiedzianych w art. 67 ust. 1 Konstytucji - w których ustawodawca
zwykły konkretyzuje deklarację konstytucyjną, konstruując poszczególne prawa podmiotowe (roszczenia) oraz zapewniając ich egzekucję. Innymi słowy, z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP nie da się wyprowadzić konstytucyjnego prawa do konkretnej postaci świadczenia społecznego ubezpieczenia społecznego. Podstawą ewentualnych roszczeń osób ubiegających się o
konkretną formę zabezpieczenia społecznego mogą być przepisy ustaw regulujące szczegółowo te kwestie, a nie powołany przepis ustawy zasadniczej, który upoważnia ustawodawcę do określenia zakresu i form zabezpieczenia społecznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia
15 listopada 2017r., III UK 259/16, LEX nr 2408310 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 2024r., I USK 356/23, LEX nr 3748666).

Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Apelacyjny uznając apelację ubezpieczonego za bezzasadną, na mocy art. 385 k.p.c. orzekł o jej oddaleniu.

/-/ SSA Antonina Grymel