Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Katowicach

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 7 marca 2024r. Sąd Okręgowy w Gliwicach w pkt. 1 zmienił częściowo zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z 13 marca 2017r. w ten sposób, że stwierdził, iż płatnik składek D. G. nie jest dłużnikiem z tytułu nieopłaconych składek: a) na ubezpieczenia społeczne za okresy: od marca 2007r. do marca 2009r., od lipca 2009r. do sierpnia 2009r., od grudnia 2009r. do stycznia 2011r., b) na ubezpieczenie zdrowotne za okresy: od sierpnia 2008r. do kwietnia 2009r., od lipca 2009r. do sierpnia 2009r., od grudnia 2009r. do stycznia 2011r., c) na Fundusz Pracy za okresy: od listopada 2007r. do kwietnia 2009r., od lipca 2009r. do sierpnia 2009r., od grudnia 2009r. do stycznia 2011r.; w pkt. 2 oddalił odwołanie w pozostałym zakresie; w pkt. 3 zasądził od organu rentowego na rzecz odwołującej się J. G. kwotę 11 340 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie; w pkt. 4 przyznał od Skarbu Państwa kuratorowi P. B. wynagrodzenie w wysokości 2 231,71 zł powiększone o podatek VAT w wysokości 417,31 zł.

Wyrok Sądu zapadł na podstawie następującego stanu faktycznego:

zaskarżoną decyzją organ rentowy ustalił, że płatnik składek jest dłużnikiem organu rentowego z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Zadłużenie płatnika składek na dzień wydania zaskarżonej decyzji wyniosło łącznie 54 930,08 zł. Zadłużenie obejmowało nieopłacone składki:

- na ubezpieczenia społeczne za okres od marca 2007r. do stycznia 2011r. w kwocie: 21 226,32 zł, odsetki za zwłokę 17 716 zł, koszty upomnienia 26,40 zł, koszty egzekucyjne 701,50 zł,

- na ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia 2008r. do stycznia 2011r. w kwocie: 6 663,32 zł, odsetki za zwłokę 5 108 zł, koszty upomnienia 17,60 zł, koszty egzekucyjne 305,50 zł,

- na Fundusz Pracy za okres od listopada 2007r. do stycznia 2011r. w kwocie:
1 680,44 zł, odsetki za zwłokę 1 352 zł, koszty upomnienia 26,40 zł, koszty egzekucyjne 106,40 zł.

Zaskarżona decyzja została zaadresowana na płatnika składek oraz na jego małżonkę – odwołującą się – w zakresie wspólności majątkowej zgodnie z art. 26 ust. 3a pkt 1 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst Dz.U z 2016r., poz. 963 ze zm.) – zwanej ustawą systemową.

Odwołująca się domagała się zmiany zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie, że płatnik składek nie był dłużnikiem organu rentowego z tytułu nieopłaconych składek oraz zasądzenie od organu rentowego na swoją rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Odwołująca się podała, że należności objęte zaskarżoną decyzją przedawniły się.

Wyrokiem z 1 września 2017r. Sąd Okręgowy w Gliwicach uwzględnił odwołanie.
Na skutek apelacji organu rentowego, wyrokiem z 25 lipca 2018r. Sąd Apelacyjny
w Katowicach uchylił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach i przekazał sprawę
do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Sąd Apelacyjny wskazał, że przy
ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne było ustalenie, czy i w jakim okresie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia spornych należności składkowych (art. 24 ust. 5b i ust. 5f ustawy systemowej), oraz czy za wszystkie należności odpowiedzialność ponosi odwołująca się.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy ustalił, że płatnik składek prowadził pozarolniczą działalność. W okresie od 25 stycznia 2011r. do 6 lutego 2014r. płatnik składek przebywał w zakładzie karnym. Prawomocnym wyrokiem z 8 kwietnia 2011r., w sprawie I RC 2480/09, Sąd Okręgowy w Gliwicach rozwiązał przez rozwód związek małżeński płatnika składek i odwołującej się, zawarty 29 czerwca 1996r. W trakcie trwania małżeństwa między małżonkami nie był zawierane umowy o ograniczeniu, wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej oraz nie została orzeczona separacja.

Organ rentowy wydał wobec płatnika składek następujące decyzje wymiarowe za okresy objęte zaskarżoną decyzją: a) z 13 stycznia 2010r., znak (...), obejmującą okres od 09.2009r. do 11.2009r., która uprawomocniła się 18 lutego 2010r.,
b) z 16 kwietnia 2010r., znak (...), obejmującą okres od 07.2009r. do 02.2010r., która uprawomocniła się 10 czerwca 2010r., c) z 26 września 2011r.,
znak (...), obejmującą okres od 12.2009r. do 01.2011r., która uprawomocniła się 28 października 2011r., d) z 19 października 2015r., znak (...), obejmującą okres od 03.2007r. do 02.2011r., która uprawomocniła się 4 grudnia 2015r.

W stosunku do płatnika składek nie została ogłoszona upadłość ani nie toczyły się postępowania: o podleganie ubezpieczeniom społecznym oraz o podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu. Płatnik składek nie zawierał z organem rentowym umowy o układ ratalny ani o odroczenie terminu płatności zaległości składkowych. Wobec płatnika składek toczyły się postępowania egzekucyjne dotyczące składek objętych zaskarżoną decyzją. Zaległości składkowe za okres od marca 2007r. do sierpnia 2009r. zostały objęte wpisem hipoteki w księdze wieczystej nr (...) z 30 marca 2017r., prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach.

Na podstawie ustalonego stanu faktycznego Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie zasługiwało na częściowe uwzględnienie.

Sąd Okręgowy przypomniał, że art. 68 ust. 1 ustawy systemowej powierza organowi rentowemu obowiązek wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenia zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy systemowej płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Obowiązek opłacania składki na Fundusz Pracy wynika z art. 104 ust. 1 ustawy z 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (jednolity tekst Dz.U. z 2015r., poz. 149 ze zm.), zgodnie z którym osoba prowadząca pozarolniczą działalność jest zobowiązana do opłacania obowiązkowej składki na Fundusz Pracy ustalonych od kwot stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób prowadzących pozarolniczą działalność wynika z art. 66 ust 1 pkt 1 lit. c ustawy z 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (jednolity tekst Dz.U. z 2015r., poz. 581 ze zm.).

Sąd Okręgowy podał, że zgodnie z art. 26 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (jednolity tekst Dz.U z 2017r., poz. 201) stosowanego na podstawie art. 31 ustawy systemowej w sprawie objętej zaskarżoną decyzją, za składki wynikające ze zobowiązań płatnik składek odpowiada całym swoim majątkiem. Natomiast zgodnie z art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 31 ustawy systemowej odpowiedzialność osób pozostających w związku małżeńskim obejmuje majątek osobisty płatnika oraz majątek wspólny płatnika i jego małżonka.

Sąd Okręgowy wskazał, że w okresie objętym zaskarżoną decyzja odwołująca
się pozostawała w związku małżeńskim z płatnikiem składek. W trakcie trwania
małżeństwa między małżonkami nie były zawierane umowy o ograniczeniu, wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej oraz nie była orzeczona separacja. Odpowiedzialność odwołującej się została ograniczona do majątku wspólnego, co wynika z treści zaskarżonej decyzji.

Sąd Okręgowy ustalił, czy roszczenia objęte zaskarżoną decyzją uległy przedawnieniu.

Sąd ten przypomniał, że zaskarżona decyzja obejmowała składki za okresy: a) od marca 2007r. do stycznia 2011r. – na ubezpieczenia społeczne, b) od listopada 2007r. do stycznia 2011r. – na Fundusz Pracy.

Sąd Okręgowy podał, że instytucję przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne reguluje art. 24 ust. 4 ustawy systemowej. W pierwotnej wersji okres przedawnienia ustalono na 5 lat. Stan prawny uległ zmianie na mocy nowelizacji, która weszła w życie od 1 stycznia 2003r., a która wydłużyła okres przedawnienia do 10 lat (art. 1 pkt 9 ustawy z 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2002r., nr 242, poz 2074). Natomiast z dniem 1 stycznia 2012 r. na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011r., nr 232, poz.1378), zmieniającego art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, skrócony został okres przedawnienia składek. Zgodnie z tym przepisem z dniem 1 stycznia 2012r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Tym samym ustawodawca skrócił okres przedawnienia składek z dotychczas obowiązującego 10 letniego okresu, do 5 lat. Jednocześnie w art. 27 ust. 1 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, ustawodawca stwierdził, iż do przedawnienia należności z tytułu składek o których mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r. stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym tą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu, do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012r. (wedle starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednakże bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od 1 stycznia 2012r. Jednocześnie wyjątek od opisanej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Powołana regulacja oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia 5-letniego (liczonego od 1 stycznia 2012r.) lub 10-letniego (liczonego od daty wymagalności składki) – zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej.

Sąd Okręgowy przypomniał, że zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy z 20 kwietnia 2004r.
o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (jednolity tekst Dz.U. 2017r., poz. 1065) składki te opłaca się za okres trwania obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych w trybie i na zasadach przewidzianych dla składek na ubezpieczenia społeczne.

Sąd Okręgowy uznał, że bieg przedawnienia należności objętych zaskarżoną decyzją rozpoczął się od 1 stycznia 20212r. W związku z tym 5 letni termin przedawnienia upłynąłby z dniem 2 stycznia 2017r.

Sąd Okręgowy podał, że zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy systemowej bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Sąd ten przypomniał, że bezsporne w sprawie była okoliczność, że nie toczyło się postępowanie egzekucyjne wobec składek na ubezpieczenia społeczne od marca 2007r. do marca 2009r. roku, od lipca 2009r. do sierpnia 2009r. oraz wobec składek na Fundusz Pracy od listopada 2007r. do kwietnia 2009r. oraz od lipca 2009r. do sierpnia 2009r.

Sąd Okręgowy podał, że zgodnie z art. 25 ust. 5f ustawy systemowi w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Sąd ten przypomniał, że nie toczyło się postępowanie w przedmiocie podlegania ubezpieczeniom społecznym przez płatnika składek. Natomiast toczyło się między innymi postępowanie w przedmiocie obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy, zakończone decyzją organu rentowego z 19 października 2015r., znak (...), obejmującą okres od marca 2007r. do lutego 2011r. Decyzja organu rentowego z 19 października 2015r. uprawomocniła się z dniem 4 grudnia 2015r.

Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, że na skutek wydania decyzji z 19 października 2015r. doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia od 19 października 2015r. do 4 grudnia 2015r. (do daty uprawomocnienia się decyzji). Zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło dopiero z dniem wydania decyzji dotyczącej wysokości zadłużenia tj. z dniem 19 października 2015r. Sąd Okręgowy podzielił pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z 29 maja 2013r., w sprawie I UK 613/12, zgodnie z którym dopiero wydanie przez organ rentowy decyzji ustalającej podstawę wymiaru składek lub obowiązek ich opłacenia rozpoczyna zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek objętych tą decyzją i stan ten kończy się z dniem jej uprawomocnienia. Sąd ubezpieczeń społecznych może więc stwierdzić przedawnienia składek tylko wtedy, jeśli nastąpiło ono przed wydaniem decyzji wszczynającej postępowanie o ustalenie podstawy wymiaru składek lub obowiązku
ich opłacenia. Sąd Okręgowy podał, że także w wyroku z 29 stycznia 2007r., w sprawie
II UK 116/06, Sąd Najwyższy stwierdził, że okres przedawnienia, o którym mowa
w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej jest liczony od dnia wymagalności należności
z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne do dnia wydania decyzji zobowiązującej
do zapłaty tej należności, nie są natomiast liczone okresy przypadające po wydaniu
decyzji.

Sąd Okręgowy przyjął, że okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia wyniósł zatem 1 miesiąc i 17 dni. Składki na ubezpieczenia społeczne za okres od marca 2007r. do marca 2009r. i od lipca 2009r. do sierpnia 2009r., a także składki na Fundusz Pracy za okres od listopada 2007r. do kwietnia 2009r. oraz od lipca 2009r. do sierpnia 2009r. uległy przedawnieniu z dniem 18 lutego 2017r. Wobec tych należności nie toczyło się postępowanie egzekucyjne. Zaskarżona decyzja nie zawiesiła biegu terminu przedawnienia tych należności, gdyż została wydana 13 marca 2017r.

Sąd Okręgowy podał, że wobec składek za okres: od kwietnia 2009r. do czerwca 2009r. i od września 2009r. do stycznia 2011r. (na ubezpieczenia społeczne) oraz od maja 2009r. do czerwca 2009r. i od września 2009r. do stycznia 2011r. (na Fundusz Pracy), organ rentowy prowadził postępowanie egzekucyjne.

Sąd Okręgowy podkreślił, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, należy rozumieć czynność bezpośrednio związaną z postępowaniem egzekucyjnym, jaką może być np. wystawienie tytułów wykonawczych, zajęcie wynagrodzenia, czyli czynności sensu stricte egzekucyjne (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 19 października 2018r., w sprawie III AUa 696/18). Za pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek uznać należy doręczenie odpisu tytułu wykonawczego czy zawiadomienia o zajęciu składnika majątkowego, albowiem podjęcie tych czynności wiąże się bowiem z wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a zatem służy wyegzekwowaniu należnych składek (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 12 lipca 2017r., w sprawie I SA/Gd 737/17; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 14 listopada 2023r., w sprawie I SA/GI 859/23). Wystawienia i doręczenia upomnienia (art. 15 u.p.e.a.) nie można uznać za pierwszą czynność egzekucyjną skutkującą zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych. Dodatkowo przepis (art. 24 ust. 5b ustawy systemowej) stanowi, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje wyłącznie wskutek czynności, o której dłużnik został zawiadomiony, a contrario zatem samo podjęcie czynności egzekucyjnej bez zawiadomienia o niej dłużnika, nie skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia. Istotna zatem jest data zawiadomienia dłużnika o podjęciu wobec niego pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 14 listopada 2023r., w sprawie I SA/GI 859/23).

W związku z powyższym Sąd Okręgowy ustalił, czy i w jakiej dacie tytuły wykonawcze zostały doręczone płatnikowi składek. W przypadku składek na ubezpieczenia społeczne: a) za okres od kwietnia 2009r. do czerwca 2009r. tytuły wykonawcze (...) – (...) zostały doręczone osobiście płatnikowi składek 14 października 2009r.; b) za okres od września 2009r. do listopada 2009r. tytuły wykonawcze (...) - (...) zostały doręczone osobiście płatnikowi składek 20 kwietnia 2010r. Sąd Okręgowy uznał, że doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych za wymienione okresy, zatem składki na ubezpieczenie społeczne za okres od kwietnia 2009r. do czerwca 2009r. i od września 2009r. do listopada 2009r. nie uległy przedawnieniu. Natomiast tytuły wykonawcze, dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne za okres od grudnia 2009r. do stycznia 2011r. o numerach (...)– (...), nie zostały doręczone płatnikowi składek. Sąd Okręgowy wskazał, że organ rentowy nie przedłożył dowodu doręczenia wymienionych tytułów wykonawczych. W zestawieniu organ rentowy podał, że tytuły wykonawcze zostały doręczone 6 grudnia 2011r., nie przedstawiając dowodu ich doręczenia. Sąd Okręgowy zaznaczył, że tytuły wykonawcze nie mogły zostać skutecznie doręczone płatnikowi składek 6 grudnia 2011r., albowiem w tym okresie przebywał on w zakładzie karnym. Zatem składki na ubezpieczenia społeczne za okres od grudnia 2009r. do stycznia 2011r. również uległy przedawnieniu, albowiem nie doszło do skutecznego zawieszenia biegu terminu przedawnienia w związku z egzekucją. Składki uległy przedawnieniu z dniem 18 lutego 2017r. (przy uwzględnieniu okresu, w którym bieg terminu przedawnienia był zawieszony w związku z wydaniem decyzji wymiarowej z 19 października 2015r.).

Sąd Okręgowy podał, że w przypadku składek na Fundusz Pracy za okres: a) od maja 2009r. do czerwca 2009r. tytuł wykonawczy (...) został doręczony osobiście płatnikowi składek 14 października 2009r.; b) od września 2009r. do listopada 2009r. tytuł wykonawczy (...) został doręczony został osobiście płatnikowi składek 20 kwietnia 2010r. Postepowania egzekucyjne są nadal w toku. Sąd Okręgowy uznał, że doszło do skutecznego zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych za wymienione okresy i składki na Fundusz Pracy za okresy: od maja 2009r. do czerwca 2009r.
i od września 2009r. do listopada 2009r. nie uległy przedawnieniu. Natomiast
tytuły wykonawcze, dotyczące składek na Fundusz Pracy za okresy: a) od grudnia 2009r. do stycznia 2011r. o numerach (...) – (...) nie zostały
doręczone płatnikowi składek. Organ rentowy nie przedłożył dowodu doręczenia wymienionych tytułów. Tytułu wykonawcze nie mogły zostać skutecznie doręczone płatnikowi składek 6 grudnia 2011r., bowiem w tym okresie płatnik składek przebywał w zakładzie karnym. Sąd Okręgowy uznał, że składki na Fundusz Pracy za okres od grudnia 2009r.
do stycznia 2011r. również uległy przedawnieniu z dniem 18 lutego 2017r., albowiem nie doszło do skutecznego zawieszenia biegu terminu przedawnienia składek w związku
z egzekucją.

Sąd Okręgowy podał, że zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy systemowej nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Hipoteka została ustanowiona 30 marca 2017 roku, a więc po upływie terminu przedawnienia.

Sąd Okręgowy dalej podał, że zgodnie z art. 24 ust. 5a ustawy systemowej bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Tymczasem umowa o układ ratalny, o odroczenie terminu płatności składek nie zostały zawarte.

Sąd Okręgowy dalej podał, że zgodnie z art. 24 ust. 5c ustawy systemowej bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu. Wobec płatnika składek nie ogłoszono upadłości.

Sąd Okręgowy przypomniał, że zgodnie z art. 24 ust. 5e ustawy systemowej bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata. W sprawie dotyczącej należności składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy, wydanie decyzji nie było uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.

Odnosząc się do zaległych składek z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego, Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z art. 93 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (jednolity tekst Dz.U. z 2017r., poz. 1938) należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. W związku z tym Sąd Okręgowy uznał, że aktualne pozostały rozważania i przytoczone regulacje dotyczące zawieszenia, przerwania biegu terminów przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy.

Sąd Okręgowy przypomniał, że zaskarżona decyzja objęła składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia 2008r. do stycznia 2011r. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne nastąpiło od 19 października 2015r. do 4 grudnia 2015r. (do daty uprawomocnienia się decyzji), albowiem w dniu 19 października 2015r. organ rentowy wydał decyzję wymiarową, dotyczącą składek na ubezpieczenie zdrowotne. Okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne wyniósł 1 miesiąc i 17 dni. Składki na ubezpieczenie zdrowotne za okresy: od sierpnia 2008r. do kwietnia 2009r., od lipca 2009r. do sierpnia 2009r. uległy przedawnieniu z dniem 18 lutego 2017r. Wobec wymienionych składek organ rentowy nie prowadził postępowania egzekucyjnego. Zaskarżona decyzja nie zawiesiła biegu terminu przedawnienia, gdyż została wydana 13 marca 2017r. Odnośnie zawieszenia terminu przedawnienia w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, Sąd Okręgowy wskazał, że wobec składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy: maja 2009r. do czerwca 2009r. roku i od września 2009r. do stycznia 2011r. organ rentowy prowadził postępowanie egzekucyjne. Sąd Okręgowy ustalił, czy i w jakiej dacie tytuły wykonawcze zostały doręczone płatnikowi składek. Tytuły wykonawcze (...) – (...), dotyczące składek za okres od maja 2009r. do czerwca 2009r. zostały doręczone osobiście płatnikowi składek 14 października 2009r. Tytuły wykonawcze (...) – (...) dotyczące składek za okres od września 2009r. do listopada 2009r. zostały doręczone osobiście płatnikowi składek 20 kwietnia 2010r. Postepowania egzekucyjne są nadal w toku. Zatem Sąd Okręgowy uznał, że doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych za wymieniony okres, zatem składki na ubezpieczenie zdrowotne za okresy: od maja 2009r. do czerwca 2009r. i od września 2009r. do listopada 2009r. nie uległy przedawnieniu. Natomiast tytuły wykonawcze, dotyczące składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2009r. do stycznia 2011r. o numerach (...) – (...) nie zostały doręczone płatnikowi składek. Organ rentowy nie przedłożył dowodu doręczenia wymienionych tytułów wykonawczych. Organ rentowy podał, że tytuły wykonawcze zostały doręczone 6 grudnia 2011r., nie przedstawiając dowodu doręczenia. Sąd Okręgowy uznał, że tytuły wykonawcze nie mogły zostać skutecznie doręczone płatnikowi składek 6 grudnia 2011r., albowiem przebywał on wówczas w zakładzie karnym. Zatem składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2009r. do stycznia 2011r. również uległy przedawnieniu, albowiem nie doszło do skutecznego zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Składki uległy przedawnieniu z dniem 18 lutego 2017r.

Sąd Okręgowy podał, że obowiązek płatnika składek zapłaty składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy powstał w okresie obowiązywania małżeńskiej wspólności ustawowej. Odpowiedzialność odwołującej się jako małżonka płatnika składek
(w okresie objętym decyzją) wynika z długu płatnika składek i jest ograniczona do majątku wspólnego. Zakres odpowiedzialności z tego tytułu w odniesieniu do majątku wspólnego
co do zasady nie zależy od zachowania drugiego z małżonków i wynika z mocy prawa. Decydujące znaczenie ma pozostawanie w związku małżeńskim i istnienie majątkowej wspólności małżeńskiej (wyrok Sądu Najwyższego z 28 czerwca 2016r., w sprawie
II UK 364/16).

Sąd Okręgowy orzekł na mocy art. 477 ¹⁴ § 1 i § 2 k.p.c. O kosztach postępowania orzekł na mocy art. 100 k.p.c., dokonując ich stosunkowego rozdzielenia. Wysokość kosztów kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu płatnika składek Sąd Okręgowy ustalił na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 roku w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. z 2018r., poz. 536).

Organ rentowy wniósł apelację do co pkt. 1, 3 wyroku, domagając się zmiany zaskarżonego wyroku w pkt. 1 i oddalenia odwołania oraz zasądzenia od odwołującej się na swoją rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za postępowanie przed Sądami I i II instancji, w tym za postępowanie zażaleniowe.

Organ rentowy zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

- art. 24 ust. 4 i 4a w zw. art. 24 ust. 5f ustawy systemowej oraz art. 32 ustawy systemowej i art. 93 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez błędne jego zastosowanie w wyniku przyjęcia, że bieg terminu przedawnienia składek na ubezpieczania społeczne, ubezpieczanie zdrowotne, Fundusz Pracy w przypadku wydania przez organ rentowy decyzji ustalającej obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, biegnie od dnia wdania tych decyzji, to jest w niniejszej sprawie od dnia wydania decyzji z 19 października 2015r., ustalającej obowiązek opłacania składek, a nie jak wnika z treści tego przepisu od dnia wszczęcia postępowania w sprawie wydania tej decyzji, to jest od dnia doręczania stronie zawiadomienia o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek opłacania składek, co w sprawie miało miejsce 24 sierpnia 2015r., i w dalszej kolejności nieuwzględnienia, że zawieszenie terminu przedawnienia rozpoczęło dodatkowo także bieg od dnia wszczęcia postępowania w sprawie wydania zaskarżonej decyzji z 13 marca 2017r., tj. od dnia doręczana dłużnikowi – płatnikowi składek zawiadomienia o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie wydania decyzji czyli od 17 lutego 2017r.;

- art.24 ust.4 i 4a w zw. art. 24 ust. 5d ustawy systemowej oraz art. 32 ustawy systemowej i art. 93 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez błędne jego zastosowanie w wyniku przyjęcia, że pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, a która to okoliczność na mocy tego przepisu zawiesza bieg terminu przedawnienia składek, jest wystawianie i doręczenie tytułu wykonawczego a nie doręczanie upomnienia, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co skutkowało błędnym ustaleniem faktycznym, iż: a) na skutek wydania decyzji z 19 października 2015r. doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia od 19 października 2015r. (data wydani decyzji) do 4 grudnia 2015r. (do daty uprawomocnienia się decyzji) a nie od 24 sierpnia 2015r. (data doręczenia stronie zawiadomienia o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie wydania decyzji) do 4 grudnia 2015r., b) zaskarżona decyzja z 17 marca 2017r. nie zawiesiła biegu terminu przedawnienia z uwagi na datę jej wydania, choć przy uwzględnieniu, że rozpoczęcie zawieszenia biegu terminu przedawnienia nie liczy się od dnia wydania decyzji, lecz dnia wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji, zaskarżona decyzja z 17 marca 2017r. zawiesiła dodatkowo bieg terminu przedawnienia ww. składek od 17 lutego 2017r., c) składki na ubezpieczenia społeczne za okres od marca 2007r. do marca 2009r., od lipca 2009r. do sierpnia 2009r., od grudnia 2009r. do stycznia 2011r., na ubezpieczanie zdrowotne za okres od sierpnia 2008r. do kwietnia 2009r., od lipca 2009r. do sierpnia 2009r., od grudnia 2009r. do stycznia 2011r., na Fundusz Pracy za okres listopada 2007r. do kwietnia 2009r., od lipca 2009r. do sierpnia 2009r., od grudnia 2009r. do stycznia 2011r. przedawniły się z dniem 18 lutego 2017r., a zatem przed wydaniem zaskarżonej decyzji, i w konsekwencji naruszenie także prawa materialnego, tj. art. 26 i art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. art. 31 i art. 32 ustawy systemowej poprzez nieuzasadnioną zmianę decyzji organu rentowego w zakresie opisanym w pkt. l zaskarżonego wyroku;

- art. 98 § l i § 3 k.p.c. i art. 99 k.p.c. w związku z § 2 pkt 6 i § 10 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych poprzez jego błędne zastosowanie w sprawie w związku z art. 20 k.p.c. poprzez niezasadne przyjęcie w.p.s. na poziomie 54 931 zł zamiast kwoty 29 571, co było wynikiem zaliczenia do wartości przedmiotu sporu oprócz kwoty składek, jako roszczenia głównego także kwoty odsetek, kwoty kosztów upomnienia i kosztów egzekucji;

- art. 98 § l ¹ k.p.c. w związku z art. 9 ust. 6 ustawy z 4 lipca 2019r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sprawie, to jest orzeczenie o odsetkach ustawowych za opóźnienie, mimo że zgodnie z art. 9 ust. 6 w/w ustawy art. 98 § l ¹ k.p.c. stosuje się w postępowaniach wszczętych po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, to jest w postępowaniach wszczętych po dniu 7 listopada 2019r., a przedmiotowa sprawa została wszczęta 25 maja 2017r., przy równoczesnym uwzględnieniu, że treść art. 9 ust. 6 w/w ustawy odnosi się do wszczęcia postępowania przed sądem w ogóle, a nie do wszczęcia postępowania ponownie w danej instancji w wyniku uchylenia przez Sąd II instancji orzeczenia Sądu I instancji.

Odwołująca się wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie od organu rentowego na swoją rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Kurator dla osoby nieznanej z miejsca pobytu ustanowiony dla płatnika składek wniósł o oddalenie apelacji i przyznanie wynagrodzenia w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

apelacja organu rentowego zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia, jednakże dokonał wadliwej wykładni art. 24 ust. 5f ustawy systemowej, zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub
obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Sąd Okręgowy oparł się na wyroku Sądu Najwyższego z 29 maja 2013r., w sprawie I UK 613/12, który nie zyskał aprobaty w późniejszych orzeczeniach Sądu Najwyższego. Organ rentowy słusznie podniósł w apelacji na literalne brzmienie art. 24 ust. 5f ustawy systemowej.

Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął, że należności składkowe objęte zaskarżoną decyzją organu rentowego z 13 marca 2017r. uległyby przedawnieniu z dniem 2 stycznia 2017r. –
art. 27 ust. 1 ustawy z 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli
i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011r., Nr 232, poz. 1378). Należności z tytułu składek
na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy ulegają przedawnieniu na zasadach
określonych w przepisach ustawy systemowej (art. 93 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2004r.
o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, art. 32 ustawy systemowej).

Sąd Okręgowy ustalił, że pierwotnie należności objęte zaskarżoną decyzją z 13 marca 2017r. zostały wskazane w decyzji z 19 października 2015r., która uprawomocniła się z dniem 4 grudnia 2015r. Wydanie decyzji z 19 października 2015r. zostało poprzedzone zawiadomieniem o wszczęciu postępowania w zakresie ustalenia zaległości składkowych, które zostało doręczone płatnikowi składek 24 sierpnia 2015r.

W związku z tym istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy doręczenie
płatnikowi składek dnia 24 sierpnia 2015r. przez organ rentowy zawiadomienia
o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie określenia wysokości
należności z tytułu składek spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia tych należności.

Należy wskazać, że ustanowiona art. 24 ust. 5f ustawy systemowej instytucja zawieszenia biegu przedawnienia ma zastosowanie w razie wydania przez organ
rentowy decyzji wymienionych w hipotezie analizowanej normy prawnej, w tym decyzji stwierdzającej obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. W myśl
literalnego brzmienia przepisu, wynikający z dyspozycji tej normy skutek zawieszający
nie został powiązany z datą wydania tej treści decyzji. W przepisie mowa jest
bowiem o zawieszeniu bieg terminu przedawnienia należności składowych od dnia
wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.
Ustawodawca posłużył się więc w hipotezie i dyspozycji art. 24 ust. 5f ustawy systemowej dwoma różnymi określeniami: wydania decyzji i wszczęcia postępowania. Datą
wszczęcia postępowania z urzędu jest dzień pierwszej czynności dokonanej w sprawie,
której postępowanie dotyczy, przez organ do tego uprawniony, działający w
granicach przysługujących mu kompetencji, pod warunkiem, że o czynności tej powiadomiono stronę. Pierwszą czynnością może być zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek (wyroki Sądu Najwyższego: z 19 maja 2021r., w sprawie II USKP 53/21; z 24 marca 2022r., w sprawie II USKP 115/21; z 28 kwietnia 2022r., w sprawie II USKP 171/21; z 11 października 2022r., w sprawie II USKP 8/22; z 16 stycznia 2024r., w sprawie I USKP 16/23).

W związku z powyższym okres postępowania od dnia jego wszczęcia do dnia uprawomocnienia się decyzji jest okresem zawieszenia, a zatem czas trwania postępowania nie ogranicza możliwości ściągnięcia należności, co w sprawach szczególnie skomplikowanych ma kluczowe znaczenie. Jednocześnie gwarancją ochrony praw dłużnika jest wymóg, aby ostatecznie decyzja organu rentowego ostała się w obrocie - innymi słowy, aby była decyzją prawidłową merytorycznie i procesowo.

Dotychczasowe rozważania prowadzą do wniosku, że okresem zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych, jest okres od 24 sierpnia 2015r. do 4 grudnia 2015r. (3 miesiące, 11 dni). W związku z tym termin przedawnienia roszczeń składkowych, objętych zaskarżoną decyzją organu rentowego z 13 marca 2017r. uległ wydłużeniu o 3 miesiące, 11 dni i nie upłynął z dniem 2 stycznia 2017r., lecz z dniem 13 kwietnia 2017r. Uwadze nie może umknąć fakt, że wydanie zaskarżonej decyzji z 13 marca 2017r. zostało poprzedzone wszczęciem postępowania wyjaśniającego. Odwołująca się otrzymała zawiadomienie o wszczęciu tego postępowania dnia 17 lutego 2017r.

W związku z powyższym rację ma organ rentowy, że roszczenia objęte zaskarżoną decyzją uległy przedawnieniu. Oznacza to, że zarzuty apelacji okazały się zasadne i na mocy art. 386 § 1 k.p.c. należało zmienić zaskarżony wyrok w pkt. 1 i oddalić odwołanie.

Zasadne okazały się zarzuty naruszenia przepisów o kosztach zastępstwa procesowego. Należy przypomnieć, że art. 98 § 1 ¹ k.p.c. został dodany ustawą z 4 lipca 2019r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019r., poz. 1469) i wszedł w życie z dniem 7 listopada 2019r. Zgodnie z art. 9 ust. 6 cytowanej ustawy przepisy art. 98 § 1 ¹ k.p.c. […] ustawy zmienianej w art. 1 stosuje się w postępowaniach wszczętych po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy. Oznacza to, że brak było i jest podstaw do orzekania o ustawowych odsetkach za opóźnienie w przypadku kosztów postępowania. Wartość przedmiotu sporu/zaskarżenia wynosiła 24 667 zł.

Postanowieniem z 20 stycznia 2023r. Sąd Apelacyjny w Katowicach uwzględnił zażalenie odwołującej się i uchylił zaskarżone postanowienie Sądu Okręgowego z 12 października 2022r., pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego Sądowi I instancji. Odwołująca się domagała się zasądzenia od organu rentowego na swoją rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym. Odwołująca
się wygrała postępowanie zażaleniowe i w związku z tym na mocy art. 386 § 1 w zw. z art. 397 § 3 k.p.c., art. 98 k.p.c., art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 397 § 3 k.p.c., § 2 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (jednolity tekst Dz.U. z 2023r., poz. 1964) Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w pkt. 3 i zasądził od organu rentowego na rzecz odwołującej się kwotę 1 800 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym.

Organ rentowy w postępowaniu przed Sądem Okręgowym był reprezentowany przez pracowników organu rentowego i nie wnosił o zwrot kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądem I instancji. Organ rentowy wniósł o przyznanie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądem I instancji dopiero w apelacji. Roszczenie o zwrot kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem I instancji wygasło (art. 109 § 1 k.p.c.).

Należy przypomnieć, że cały czas toczyło się to samo postępowanie apelacyjne, a nie dwa różne postępowania. Stanowisko takie Sąd Najwyższy zajął już w postanowieniu z 10 lutego 2011r., w sprawie IV CZ 109/10, stwierdzając m.in. że w sytuacji, gdy sąd drugiej instancji orzeka ponownie, po uchyleniu jego wyroku przez Sąd Najwyższy i przekazaniu mu sprawy do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego, to przy rozstrzygnięciu o kosztach postępowania apelacyjnego powinien mieć na uwadze ostateczny wynik tegoż postępowania apelacyjnego (a nie postępowań apelacyjnych) i wysokość kosztów poniesionych przez strony w jego toku oraz wysokość kosztów postępowania kasacyjnego (postanowienie Sądu Najwyższego z 7 października 2010r., w sprawie IV CZ 34/10), bez względu na fakt dwukrotnego orzekania w postępowaniu apelacyjnym przez sąd odwoławczy.

W związku z tym pełnomocnikowi organu rentowego przysługiwało zatem za postępowanie apelacyjne jedno wynagrodzenie, o którym orzeczono na mocy art. 98 k.p.c., § 2 pkt 5 w zw. § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst Dz.U. z 2023r., poz. 1935).

O wynagrodzeniu kuratora orzeczono na mocy § 2 pkt 5 w zw. § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst Dz.U. z 2023r., poz. 1935), mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 kwietnia 2025r., w sprawie SK 89/22. Przyznane wynagrodzenie należało powiększyć o podatek VAT – art. 91a ust. 2 ustawy z 28 lipca 2005r.w sprawie kosztów sądowych w sprawach cywilnych (jednolity tekst Dz.U. z2024r., poz. 959).

/-/SSA Grzegorz Tyrka