Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Katowicach

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 grudnia 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący	SSA Alicja Kolonko (spr.)
Sędziowie	SSA Wojciech Bzibziak SSA Witold Nowakowski
Protokolant	Agnieszka Turczyńska

Przy udziale –

po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2013r. w Katowicach

sprawy z odwołania Z. S. (Z. S.)

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C.

o podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej

na skutek apelacji ubezpieczonego Z. S.

od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach

z dnia 9 listopada 2012r. sygn. akt X U 2050/12

1.  oddala apelację,

2.  zasądza od ubezpieczonego Z. S. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C. kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję.

/-/ SSA W.Bzibziak /-/ SSA A.Kolonko /-/ SSA W.Nowakowski

Sędzia Przewodniczący Sędzia

Sygn. akt III AUa 513/13

UZASADNIENIE

Decyzją nr (...) z dnia 8 czerwca 2012r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. objął obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi i wypadkowym Z. S., jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą w okresie od 1 listopada 2009r., ustalając podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia w wysokości 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na dany rok kalendarzowy.

W odwołaniu od tej decyzji ubezpieczony wniósł o jej zmianę i ustalenie, że w okresie od 1.11.2009r. podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu umowy o pracę zawartej z firmą (...). A. D. (1)” oraz umowy zlecenia, zawartej
z firmą (...).

Podniósł, że prowadząc działalność gospodarczą jest równocześnie zatrudniony na podstawie umowy o pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy i z tego tytułu osiąga wynagrodzenie w wysokości poniżej płacy minimalnej. Ponadto wykonuje umowę zlecenia na rzecz podmiotu innego niż pracodawca.

Zdaniem odwołującego, z przepisu art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednol. Dz.U. z 2009r. nr 205 poz. 1585 ze zm.) (ustawy
o s.u.s.) wynika, że co do zasady zleceniobiorca, który prowadzi dodatkowo działalność gospodarczą, pozostając równocześnie w stosunku pracy z podmiotem innym niż zleceniodawca, obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym jedynie
ze stosunku pracy. Może jednak, na zasadzie dobrowolności, przystąpić dodatkowo do ubezpieczeń emerytalno-rentowych również z tytułu umowy zlecenia czy też z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Wyjątkiem jest sytuacja, opisana w art. 9 ust. 1a ustawy o s.u.s., co oznacza, że w przypadku, gdy wynagrodzenie, uzyskiwane z tytułu umowy o pracę pracownika prowadzącego równocześnie działalność gospodarczą i wykonującego zlecenie na rzecz podmiotu niebędącego jego pracodawcą, jest niższe od wynagrodzenia minimalnego, pracownik taki podlegałby obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu
i rentowym również z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i zlecenia. W przepisie tym zawarte jest zastrzeżenie, odnoszące się do ustępu 1b oraz art. 16 ust. 10a ustawy.

Zdaniem odwołującego, w jego sytuacji zastosowanie znajduje właśnie przepis art. 9 ust. 1b, nakazujący odpowiednie zastosowanie ustępu 2, przy czym przepis art. 9 ust. 2 ustawy nie dotyczy jego, lecz wyłącznie osoby mającej jedynie dwa tytuły do ubezpieczeń.

Zatem, zdaniem odwołującego, osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę
w niepełnym wymiarze czasu pracy, wykonująca jednocześnie umowę zlecenia dla innego podmiotu i prowadząca działalność gospodarczą, a więc mająca trzy tytuły do ubezpieczeń, może podlegać ubezpieczeniom społecznym z umowy o pracę i z jednego wybranego tytułu spośród pozostałych. Na poparcie przedstawionej argumentacji ubezpieczony powołał się na zawarte w Internecie porady prawne, dotyczące „optymalizacji ZUS przedsiębiorców”.

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i domagając się zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego.

Wyrokiem z dnia 9 listopada 2012r. sygn. X U 2050/12 Sąd Okręgowy – Sąd Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach oddalił odwołanie.

Sąd ustalił, że Z. S. od 1.07.1995r. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą w postaci transportu osobowego – taksówki osobowej.

W dniu 2 października 2009r. zawarł z płatnikiem składek (...) A.D.z siedzibą w W. umowę o pracę na okres od 1.11.2009r. do 31.10.2010r., w wymiarze 1/8 etatu za wynagrodzeniem 159,59 zł miesięcznie brutto. Przedmiotem umowy był kolportaż ulotek reklamujących pracodawcę. Po upływie okresu, na który umowa została zawarta, strony zawierały kolejne roczne, następujące po sobie umowy, z takim samym wymiarem czasu pracy i wynagrodzeniem w wysokości 1/8 najniższego wynagrodzenia. Z. S. został przez płatnika składek zgłoszony do ubezpieczeń społecznych.

W dniu 2 listopada 2009r. Z. S. zawarł umowę zlecenia z firmą (...) w K., na czas nieoznaczony, za wynagrodzeniem 30 zł brutto miesięcznie, a przedmiotem umowy miało być przekazywanie informacji o osobach potencjalnie zainteresowanych współpracą z firmą (...) i jej kontrahentami.

Z tytułu działalności gospodarczej Z. S. opłacał jedynie składkę na ubezpieczenie zdrowotne.

Sąd wskazał, że okolicznością sporną jest właściwa wykładnia przepisu art. 9 ust. 2a ustawy o s.u.s.

Z przepisów art. 9 ust. 1 i 1a ustawy o s.u.s. wynika, że pracownik spełniający jednocześnie warunki do objęcia go obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym z różnych tytułów (umowa o pracę, prowadzona działalność gospodarcza, umowa zlecenia) jest obejmowany ubezpieczeniami tylko ze stosunku pracy. Osoby podlegające ubezpieczeniom społecznym z tytułu stosunku pracy, których podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe w przeliczeniu na okres miesiąca jest niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia, podlegają również obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym z innych tytułów - w niniejszym przypadku z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej.

Zdaniem Sądu I instancji, tytuł z umowy zlecenia nie zwalnia z obowiązku ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, ponieważ zgodnie z art. 9 ust. 2a ustawy o s.u.s. osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia
i jednocześnie prowadząca działalność gospodarczą podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu z tytułu tej działalności, jeżeli z tytułu umowy zlecenia podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest niższa niż od obowiązującej tę osobę najniższej podstawy wymiaru i składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, czyli od listopada 2009r. - w wysokości 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na dany rok kalendarzowy.

Sąd Okręgowy stwierdził, że w myśl art. 9 ust. 2 ustawy o s.u.s. ubezpieczony mógłby dokonać wyboru podstawy ubezpieczenia wyłącznie w sytuacji zbiegu tytułu ubezpieczenia
z pozarolniczej działalności gospodarczej jako tytułu do ubezpieczenia z umową o pracę lub umową zlecenia, gdy spełnione zostaną warunki określone w art. 9 ust. 1a lub art. 9 ust. 2a ustawy o s.u.s., tzn. gdy podstawa wymiaru składek z tytułu umowy o pracę byłaby wyższa od minimalnego wynagrodzenia, a z tytułu wykonywanej umowy zlecenia byłaby nie niższa niż 60% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.

Ponieważ w przypadku Z. S. miesięczna podstawa wymiaru składek
z tytułu umowy o pracę jest niższa niż najniższe wynagrodzenie, a z tytułu wykonywania umowy zlecenia ubezpieczony nie osiągnął najniższej podstawy wymiaru składek obowiązujących dla osób prowadzących działalność gospodarczą, zatem nie ma do niego zastosowania przepis art. 9 ustęp 2 ustawy o s.u.s., a w konsekwencji - obowiązkowym tytułem do ubezpieczeń społecznych jest dla ubezpieczonego tytuł wynikający z prowadzenia działalności gospodarczej.

Apelację od powyższego wyroku wniósł ubezpieczony, zarzucając pominięcie faktu, że przez cały sporny okres pozostawał w rozumieniu Polskiego Prawa pracownikiem zatrudnionym na podstawie umowy o pracę, która przez cały ten czas jest jego pierwszym (obligatoryjnym) tytułem do ubezpieczeń, co skutkuje bezzasadnością przywołania ustępu 2a art. 9 ustawy o s.u.s. i – powołując się na powyższe – domagał się zmiany zaskarżonego wyroku poprzez uznanie, że od dnia 1 listopada 2009r. do nadal nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.

Apelujący podniósł, że przy dokonywaniu analizy przepisów art. 9 ust. 1, 1a, 1b, 2 i 2a ustawy o s.u.s., jako przepisów prawa materialnego, podstawowe znaczenie przy ich interpretacji ma wykładnia językowa. Naczelną zasadą interpretacji prawa jest analiza tekstu prawnego. Poprzez tekst prawny ustawodawca przekazuje bowiem do wiadomości zainteresowanych podmiotów określone normy postępowania i oddziałuje sugestywnie na zachowania adresatów tych norm. Dla zrozumienia tekstu prawnego należy najpierw odwołać się do reguł powszechnego języka polskiego. Ponieważ przepisy art. 9 ust. 1 i dalsze ustawy wprost rodzą skutki finansowe po stronie ubezpieczonych, są w tym najbardziej zbliżone do obciążeń podatkowych. Stąd też zasady wykładni obowiązujące na gruncie prawa podatkowego należy stosować również w prawie ubezpieczeń społecznych w części dotyczącej finansowych obowiązków ubezpieczonych i płatników.

Podniósł także, że w świetle zasad wynikających z Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, a więc ustawy zasadniczej i jednocześnie nadrzędnej, ani sąd administracyjny, ani organy podatkowe nie mają możliwości zastępować racjonalnego prawodawcy w tworzeniu norm prawnych i nie powinien tego czynić również organ rentowy.

Podkreślił, że na przestrzeni kilku lat organ rentowy w jakikolwiek sposób nie zakwestionował jego sposobu postępowania.

Zdaniem apelującego, z przepisu art. 9 ust. 1 ustawy o s.u.s. wynika, iż osoba zatrudniona na umowę o pracę podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym tylko
i wyłącznie z tytułu umowy o pracę. Jednak ustawodawca nowelizacją wynikającą z art. 1
pkt 5 lit. b ustawy z dnia 23.12.1999r. o zmianie ustawy o s.u.s. oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 110 poz. 1256) wprowadził dodatkowo art. 9 ust. la i lb ustawy o s.u.s., dotyczące umów o pracę, z których wynagrodzenie jest niższe od minimalnego. Jednocześnie do art. 9 ust. 1 ustawy o s.u.s. dodano na końcu zdanie odsyłające do art. 9 ust. la tej ustawy.

Z literalnego brzmienia dodanego przepisu art. 9 ust. la wynika, iż jeżeli umowa
o pracę osoby posiadającej inne tytuły do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych ma podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne niższą niż minimalne wynagrodzenie, to osoba ta podlega również obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym
z innych tytułów, jednak i tu ustawodawca poczynił zastrzeżenie, poprzez odesłanie do art. 9 ust. lb ustawy. Należy zatem zastosować się do woli ustawodawcy i przeanalizować treść przepisu odesłania.

W art. 9 ust. lb ustawy ustawodawca przewiduje jeszcze inną sytuację ubezpieczonego. Mówi on, iż osoba z podstawą z umowy o pracę mniejszą niż minimalne wynagrodzenie, spełniająca jednocześnie warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z więcej niż jednego innego tytułu, ma stosować odpowiednio art. 9 ust. 2 ustawy systemowej, który stanowi, że osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z kilku tytułów jest objęta obowiązkowo ubezpieczeniami z tego tytułu, który powstał najwcześniej. Może ona jednak dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także
z pozostałych, wszystkich lub wybranych tytułów lub zmienić tytuł ubezpieczeń.

Apelujący zarzucił, że jego zdaniem art. 9 ust. 2a ustawy o s.u.s. odnosi się wyłącznie do sytuacji, w której osoba prowadząca działalność gospodarczą jednocześnie wykonuje dla kogoś umowę zlecenie. W takim przypadku, jeżeli podstawa do objęcia ubezpieczeniami społecznymi z tytułu umowy zlecenia jest niższa niż deklarowana podstawa ubezpieczeń społecznych z tytułu działalności gospodarczej, to obowiązkowym ubezpieczeniem objęta jest działalność gospodarcza.

Z kolei osoba mająca umowę o pracę z wynagrodzeniem mniejszym od minimalnego, która ma również więcej niż jeden inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, podlega zawsze obowiązkowo ubezpieczeniom z umowy o pracę oraz jednego innego tytułu, natomiast z pozostałych tytułów nie podlega ona obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, choć może sobie dobrowolnie taki tytuł wybrać. Osoba taka może również zmienić tytuł obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom społecznym pośród tych pozostałych tytułów,
a z innych pozostałych tytułów w ogóle się nie ubezpieczać.

Odnosząc powyższe rozważania do siebie apelujący uznał, że w jego przypadku norma art. 9 ust. 2a ustawy o s.u.s. nie może mieć zastosowania, ponieważ dotyczy tylko
i wyłącznie osób, które mają zbieg jedynie z dwóch literalnie wymienionych tytułów do objęcia ich obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi: działalności gospodarczej oraz umowy zlecenia, podczas gdy on ma trzy tytuły do ubezpieczeń.

Z przedstawionych wywodów wynika zatem, zdaniem apelującego, że jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, jednocześnie zatrudniona na umowę o pracę
z wynagrodzeniem poniżej minimalnego i wykonująca umowę zlecenie dla innego podmiotu niż pracodawca, podlega on obowiązkowo składkom społecznym z tytułu umowy o pracę, oraz innego drugiego tytułu. Spośród tych pozostałych tytułów mógł wybrać ten, który mu najbardziej odpowiada, np. umowę zlecenie, a nie działalność gospodarczą i to bez względu na wysokość wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia. I tak właśnie uczynił.

Organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego, podzielając pogląd prawny, przedstawiony przez Sąd I instancji.

Ponadto, zdaniem organu rentowego, zamiarem ubezpieczonego nie było osiąganie dodatkowych przychodów z wykonywanej umowy o pracę i umowy zlecenia, lecz uzyskanie kolejnych tytułów podlegania ubezpieczeniom społecznym, umożliwiających opłacanie składek z tego tytułu bez ograniczeń w zakresie minimalnej podstawy wymiaru składek. Działanie to, zmierzające do opłacania składek w minimalnej wysokości, nie zasługuje na aprobatę, zwłaszcza że w obecnym systemie prawnym występuje wyraźny związek między opłacaną składką a przyszłym świadczeniem.

Ubezpieczony nie wskazał żadnych okoliczności, uzasadniających ponowne ustalenie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy o pracę i umowy zlecenia, dlatego nie może powoływać się na zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych
i wskazywać ich pierwszeństwo jako podstawy zmiany wyroku Sądu pierwszej instancji.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jest niezasadna.

Na wstępie zauważyć wypada, że brak jest podstaw do podważania ważności zawartych przez ubezpieczonego umów o pracę i umów zlecenia. Aczkolwiek bowiem wniosek
o instrumentalności tych umów (ich rozmiaru oraz należnego wynagrodzenia – jako podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne), w kontekście prowadzonej przez Z. S. pozarolniczej działalności i wysokości należnych z tego tytułu składek
na ubezpieczenia społeczne sam się nasuwa, tym niemniej organ rentowy w postępowaniu sądowym nie przedstawił żadnych dowodów, mogących wskazywać na nieważność tych umów, sam także - wydając zaskarżoną decyzję - ważności umów tych nie kwestionował.

Podnoszenie zatem zarzutów w tym kierunku jest nieuprawnione, choćby tylko
z mocy art. 381 kpc.

Sąd Apelacyjny nie może natomiast podzielić interpretacji obowiązującego w spornym okresie stanu prawnego, przedstawionej przez apelującego.

Z całą pewnością, jako to zauważa apelujący, z przepisu art. 9 ust. 1 i 1a ustawy
o s.u.s. wynika, że ponieważ podstawa wymiaru składek Z. S. z tytułu stosunku prac jest niższa od podstawy wynikającej z przepisu art. 18 ust. 4 pkt 5a tej ustawy, podlega on obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów, tzn. z tytułu umowy zlecenia oraz z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności, z zastrzeżeniem ustępu 1b tej ustawy, czyli - przy odpowiednim zastosowaniu kryteriów określonych w ustępie 2 tego artykułu.

Zdaniem jednak Sądu Apelacyjnego, w odniesieniu do oceny równoczesnego podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu umowy zlecenia oraz z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, przepisu ustępu 2 art. 9 nie można odczytywać w oderwaniu od ustępu 2a, nawet jeżeli nie są to dwa jedyne tytuły do podlegania przez Z. S. wskazanym ubezpieczeniom.

A zatem wynikające z art. 9 ust. 2 prawo wyboru innego tytułu podlegania ubezpieczeniom niż ten, który powstał najwcześniej (a którym nota bene w przypadku apelującego jest prowadzenie pozarolniczej działalności) doznaje ograniczenia wskazanego przepisem ustępu 2a, bowiem podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne
i rentowe z tytułu umowy zlecenia Z. S. (wynosząca 30 zł) niższa jest od obowiązującej tę osobę najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność.

Z. S. podlega zatem obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu
i rentowym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności, jak o tym stanowi przepis art. 9 ust. 2a in princ. ustawy.

Z mocy art. 12 ust. 1 ustawy o s.u.s. także ubezpieczeniu wypadkowemu podlega
z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia z tego tytułu, z mocy art. 18 ust. 8 ustawy o s.u.s., stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60 % prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 385 kpc, Sąd Apelacyjny orzekł
jak w wyroku.

O kosztach orzeczono po myśli art. 98 kpc w zw. z § 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 11 ust. 2 w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013r. poz. 490).

/-/ SSA W.Bzibziak /-/ SSA A.Kolonko /-/ SSA W.Nowakowski

Sędzia Przewodniczący Sędzia

ek