Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Katowicach

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z dnia 22 lutego 2023r. zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia 21 czerwca 2021r. zaskarżoną przez H. K. (1), w ten sposób że przyznał małoletniej J. K. prawo do renty rodzinnej po zmarłym dziadku H. K. (2), począwszy od dnia 1 czerwca 2021r.

Sąd podzielił stanowisko odwołującej – matki małoletniej, uznając, że nie jest w stanie zapewnić utrzymania swojej córce – pomimo tego że pracuje – z uwagi na swoją niepełnosprawność i pogarszający się stan zdrowia.

Motywując swoje rozstrzygnięcie Sąd podkreślił, że sytuacja życiowa małoletniej po śmierci dziadka uległa pogorszeniu zarówno ze względów finansowych, jak i z powodu tego, że utraciła ona opiekuna zastępującego jej zmarłego ojca. Zaznaczył, że dziadek realizował wszystkie zadania składające się na wykonywanie pieczy nad osobą dziecka: zapewniał odpowiednie warunki bytowe, troszczył się o zdrowie i bezpieczeństwo, motywował do nauki i miał realny wpływ na zachowanie i decyzje wnuczki.

Według Sądu postępowanie dowodowe potwierdziło, że odwołująca nie była zdolna do sprawowania samodzielnej pieczy nad córką, albowiem w 2014r. stała się niezdolna do pracy, przez co wymagała długotrwałej opieki i pomocy w pełnieniu ról społecznych, a w 2016r. została uznana za osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych.

W części rozważań prawnych Sąd powołał się na treść art. 67 ust. 1 pkt 2 i art. 69 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, wskazując, że małoletnia J. K. spełniła wszystkie przesłanki określone w tych przepisach.

W apelacji od powyższego wyroku organ rentowy domagał się jego zmiany
i oddalenia odwołania, zarzucając:

– naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c. i art. 227 k.p.c. poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego polegające na nieuzasadnionym przyjęciu w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, że małoletnia J. K. pozostawała na utrzymaniu i wychowaniu dziadka H. K. (2) zmarłego w dniu 8 kwietnia 2021r.;

– naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 67 ust. 1 pkt 2 oraz art. 69 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego błędne zastosowanie, pomimo że H. K. (1) była i jest w stanie zapewnić utrzymanie córce, tym bardziej że jej przychód był większy niż łączny przychód dziadków, ponadto zmarły H. K. (2) nie był opiekunem ustanowionym przez sąd oraz już w 2014r. wymagał stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Odwołująca H. K. (1) wniosła o oddalenie apelacji.

Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację, zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie, zgodnie z żądaniem apelującego (art. 386 § 1 k.p.c.).

Wstępnie należy wskazać, że zgodnie z art. 67 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 69 pkt 2 lit. a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wnuki mają prawo do renty rodzinnej po dziadkach, jeżeli – poza warunkami wynikającymi
z art. 68 ustawy dotyczącymi wieku, kontynuacji nauki lub ewentualnie całkowitej niezdolności do pracy – spełniają dodatkowo jeszcze dwa warunki: przyjęcia na wychowanie i utrzymanie co najmniej na rok przed śmiercią ubezpieczonego (emeryta lub rencisty – w tym przypadku dziadka), chyba że jego śmierć była następstwem wypadku, oraz braku prawa do renty po zmarłych rodzicach, a gdy ci jeszcze żyją – niemożliwości zapewnienia przez rodziców utrzymania dzieciom albo ustanowienia przez sąd ubezpieczonego (emeryta lub rencisty) lub jego małżonka opiekunem dzieci.

W świetle ustaleń faktycznych poczynionych w analizowanej sprawie, należy wskazać, że małoletnia J. K. nie spełniła opisanych wyżej przesłanek uprawniających ją do renty rodzinnej po zmarłym dziadku H. K. (2), co odnosi się do warunku w postaci niemożności zapewnienia jej utrzymania przez matkę H. K. (1).

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, funkcja zacytowanego art. 69 pkt 2 lit a. ustawy emerytalnej uwypukla, że źródłem uprawnienia do renty rodzinnej jest utrata żywiciela, którym zwykle są rodzice a nie dziadkowie. Stąd prawo do renty rodzinnej po dalszych krewnych (np. dziadkach) dzieci mogą nabyć wówczas, gdy znalazły się poza własną rodziną i nie mogą od tej rodziny uzyskać środków utrzymania
i wychowania, a nadto gdy nie jest to sytuacja krótkotrwała i przemijająca. Istotą
i celem renty rodzinnej jest zapewnienie członkom rodziny zmarłego ubezpieczonego środków utrzymania, przy założeniu, że wskutek jego śmierci sytuacja materialna jego członków rodziny uległa pogorszeniu. Sytuacja życiowa wnuka pozostającego na utrzymaniu dziadka nie pogarsza się, gdy żyjący rodzice mogą mu zapewnić utrzymanie w nowych warunkach (po śmierci dziadka). Przyznanie renty rodzinnej po dziadku nie spełniałoby wówczas funkcji kompensacyjnej.

Przenosząc powyższe na płaszczyznę analizowanej sprawy, nie stanowi wystarczającego argumentu za przyjęciem tezy, że matka małoletniej J. K. nie ma możliwości zapewnienia jej utrzymania, ustalenie, że – pomimo tego że, pracuje – jest dotknięta niepełnosprawnością, a jej stan zdrowia pogarsza się.

Z dotychczasowych ustaleń faktycznych wynika, że H. K. (1) jest zatrudniona na stanowisku nauczyciela w Szkole Podstawowej w S., osiągając z tego tytułu regularne wynagrodzenie.

Aprobując zarzut apelującego o tym, że dla oceny wysokości uzyskanych przez odwołującą w 2021r. zarobków podstawę stanowić winny kwoty ujęte w deklaracjach podatkowych, a nie kwoty wynikające z pasków płacowych, należało przyjąć,
iż w 2021r. H. K. (1) osiągnęła 90.743,13 zł przychodu ze Szkoły Podstawowej w S., 7.050,56 zł przychodu z Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w J. oraz 320 zł przychodu z Regionalnego Ośrodka doskonalenia Nauczycieli (...).

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, powyższe prowadzi do konkluzji, że pomimo rozpoznanych schorzeń odwołująca jest w stanie pracować i dzięki temu systematycznie dostarczać małoletniej córce niezbędnych środków utrzymania.

Należy zauważyć, że sam fakt udzielania małoletniej wsparcia finansowego przez jej dziadka, aż do jego śmierci, nie może być traktowany – w oderwaniu od oceny sytuacji finansowej matki małoletniej – jako wystarczająca podstawa do przyznania renty rodzinnej. Konkurencja źródeł dostarczania dziecku środków utrzymania, tj. konkurencja obowiązku alimentacyjnego rodzica w relacji ze świadczeniami z ubezpieczenia społecznego powoduje bowiem – z woli ustawodawcy – wykluczenie prawa do renty po osobie zastępującej rodziców w opiece nad dzieckiem na rzecz realizacji tego obowiązku alimentacyjnego ze strony rodzica, stąd też konieczność wydania orzeczenia reformatoryjnego i oddalenia odwołania.

/-/SSA Gabriela Pietrzyk-Cyrbus /-/SSA Marek Żurecki /-/SSA Beata Torbus Sędzia Przewodniczący Sędzia