Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Katowicach

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 listopada 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący	SSA Witold Nowakowski (spr.)
Sędziowie	SSA Zbigniew Gwizdak SSA Alicja Kolonko
Protokolant	Agnieszka Turczyńska

Przy udziale –

po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2012r. w Katowicach

sprawy z odwołania Zakładów (...) S.A. w K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w L.

o interpretację przepisów na podstawie art. 10 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej

na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L.

od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach

z dnia 25 października 2011r. sygn. akt X U 1354/11

1.  zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie,

2.  zasądza od Zakładów (...) S.A. w K. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje.

/-/ SSA Z.Gwizdak /-/ SSA W.Nowakowski /-/ SSA A.Kolonko

Sędzia Przewodniczący Sędzia

Sygn. akt III AUa 127/12

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. na podstawie art. 10 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej w zw. z art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, uznał za nieprawidłowe stanowisko zawarte we wniosku złożonym w dniu 26 kwietnia 2011r. przez przedsiębiorcę Zakłady (...) S.A. w K. w sprawie nieuwzględnienia
w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne bonów żywnościowych o wartości do 190,00 zł, które mogą być wymieniane na gotowe dania w punktach gastronomicznych oraz na artykuły spożywcze w punktach handlowych. Organ rentowy uznał, że podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne nie stanowi wartość finansowanych przez pracodawcę posiłków udostępnianych pracownikom do spożycia bez prawa do ekwiwalentu
z tego tytułu - do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty 190,00 zł. Zdaniem organu rentowego za posiłki, o których mowa w tym przepisie uważa się także przekazywane pracownikom bony żywieniowe, o ile są realizowane w placówkach gastronomiczno - restauracyjnych, punktach gastronomicznych, stołówkach. Nie podlegają natomiast zwolnieniu z podstawy wymiaru składek bony żywieniowe, które mogą być realizowane
w sieciach handlowych, uprawniające do zakupu produktów, z których można przyrządzić posiłek.

W odwołaniu, Zakłady (...) S.A. w K. wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając, że obecnie w ofercie prawie każdego sklepu handlującego żywnością, a realizującego bony żywieniowe oprócz artykułów spożywczych, z których można przygotować posiłek znajdują się także gotowe posiłki, które nie wymagają przygotowania i są gotowe do spożycia od razu.

W odpowiedzi na odwołanie, organ rentowy wniósł o jego oddalenie, z przyczyn które stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji.

Sąd Okręgowy w Katowicach ustalił, że Zakłady (...) S.A. w K. prowadzą działalność m.in. w zakresie przetwarzania i konserwowania mięsa oraz produkcji wyrobów z mięsa. Zakłady zamierzają wydawać swoim pracownikom posiłki w postaci m.in. bonów żywieniowych o wartości nieprzekraczającej 190,00 zł. W tym celu opracowano projekt regulaminu wydawania tychże bonów, z którego wynika m.in., że:

- posiłek oznacza - art. spożywcze, gotowe posiłki, napoje, tj. pożywienie konieczne do zachowania zdrowia i życia, spożywane dla zaspokajania głodu,

- bon żywieniowy to dokument uprawniający do otrzymania lub nabycia posiłków
w punktach handlowych, gastronomicznych, barowych, stołówkowych, restauracyjnych wyznaczonych przez emitenta bonów,

- bony żywieniowe podlegają ewidencji i wystawiane są na okaziciela,

- emitentem bonów jest spółka (...) Sp. z o.o. w W.,

- nominały bonów żywieniowych wskazywane są przez emitenta, z zasady nominały bonów wynoszą 2, 5 i 10 zł,

- posiadacz bonu żywieniowego może wykorzystać go tylko w celu otrzymania lub nabycia posiłku,

- bony żywieniowe mogą być realizowane wyłącznie w punktach akceptujących, których lista jest załączona do projektu regulaminu,

- bon żywieniowy może być realizowany wyłącznie przez pracownika celem otrzymania lub nabycia posiłku,

- bon żywieniowy przysługuje pracownikom za każdy przepracowany dzień roboczy
miesiąca wg algorytmu: 190,00 zł (brutto wraz z podatkiem) x ilość przepracowanych dni/ nominalną ilość dni do przepracowania,

- bony żywieniowe wydawane będą, jako wielokrotność nominału 2, 5, 10 zł, zaliczkowo,
z góry, w terminie do 10 dnia kalendarzowego miesiąca,

- rozliczenie bonów żywieniowych wydanych pracownikom za przepracowany miesiąc kalendarzowy, następować będzie w miesiącu następnym przez potrącenie,

- bon żywieniowy nie może być zamieniony na gotówkę i pracownikowi nie przysługuje prawo otrzymania reszty w gotówce z bonów żywieniowych,

- bony żywieniowe będzie można realizować zarówno w punktach gastronomicznych, jak
i sklepach, wydawana za nie będzie jedynie żywność.

W dniu 19 kwietnia 2011r. Zakłady wystąpiły do organu rentowego z wnioskiem
o wydanie interpretacji w trybie art. 10 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Spółka podała, że planuje wydawanie wszystkim swoim pracownikom posiłków, które są efektem produkcji własnej, jak też w postaci bonów żywieniowych, które uprawniać będą do wymiany ich w punktach gastronomicznych i handlowych na posiłki (art. żywnościowe oraz gotowe dania) o wartości 150,00 zł w przeliczeniu na 1 pracownika. W związku z tym Zakłady zwróciły się z pytaniem, czy przekazywane pracownikom posiłki, w szczególności bony żywnościowe o wartości do 190,00 zł miesięcznie w przeliczeniu na 1 pracownika, nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe na podstawie § 2 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej dnia 18 grudnia 1998r.
w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Spółka uważa, że zwolnienie z „oskładkowania”, o którym mowa
w tym przepisie obejmuje bony żywnościowe, uprawniające do wymiany ich w punktach gastronomiczno-restauracyjnych, barowych, stołówkowych - na gotowe dania, punktach handlowych - na artykuły spożywcze, które są podstawowym składnikiem posiłków.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd Okręgowy wskazał dyspozycje: art. 10 ust. 1, 2 i 5 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (jedn. tekst Dz. U. Nr 220 z 2010r., poz. 1447 z późn. zm.) i stwierdził, że stosownie do art. 18 ust. 1
w zw. z art. 4 pkt 9 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jedn. tekst Dz. U. Nr 205 z 2009r. poz. 1585 z późn. zm.), oraz § 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (Dz. U. Nr 161,
poz. 1106), podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne pracowników stanowi przychód, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy. Powołane wyżej rozporządzenie MPiPS z dnia 18 grudnia 1998r. zawiera katalog przychodów wyłączonych
z objęcia ich składkami na ubezpieczenie społeczne. § 2 ust. 1 pkt 11 stanowi, że podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne nie stanowi wartość finansowanych przez pracodawcę posiłków udostępnianych pracownikom do spożycia bez prawa do ekwiwalentu
z tego tytułu - do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty 190,00 zł.

Powołane przepisy nie zawierają definicji posiłku. Według słownika języka polskiego posiłek oznacza coś do zjedzenia, pożywienia się, pożywienie jedzone dla zaspokojenia głodu.

W ocenie Sądu Okręgowego, Zakłady (...) S.A. zasadnie przyjmują, że wartość posiłków w postaci gotowych dań, jak i artykułów spożywczych, wydanych pracownikom do spożycia, bez prawa do ekwiwalentu z tego tytułu, przy zastosowaniu bonów żywieniowych -do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty 190,00 zł, nie powinna stanowić podstawy naliczania składek na ubezpieczenie społeczne.

Za taką oceną przemawia okoliczność, że odwołująca zamierza zaopatrywać swoich pracowników w bony żywieniowe na gotowe posiłki i produkty spożywcze, które mogą być realizowane tylko w oznaczonych placówkach handlowych, niepodlegające wymianie na gotówkę i uprawniające wyłącznie do otrzymania posiłku bądź produktów do jego sporządzenia. Bony żywieniowe nie będą stanowiły formy premiowania pracowników, będą ściśle związane ze świadczeniem pracy w danym miesiącu. W ocenie Sądu, użyte w § 2 ust. 1 pkt 11 cytowanego wyżej rozporządzenia z dnia 18 grudnia 1998r. pojęcie „posiłków udostępnianych pracownikom do spożycia” nie może ograniczać się, jak to niezasadnie przyjął organ rentowy, do realizacji bonu żywieniowego jedynie w placówkach gastronomiczno-restauracyjnych, barach, punktach gastronomicznych, stołówkach i tylko na już przyrządzony posiłek. Wszak posiłek to pożywienie i bez znaczenia jest jego postać. Zgodzić się należy z argumentami odwołującej, że obecnie w ofercie każdego sklepu handlującego żywnością a realizującego bony żywieniowe, oprócz artykułów spożywczych,
z których można przygotować posiłek, znajdują się także gotowe już posiłki, które nie wymagają przygotowania i są gotowe do spożycia od razu. Nic też nie stoi na przeszkodzie, aby posiłkiem udostępnianym pracownikom były, jak to wskazują Zakłady: np. jogurty, owoce, pieczywo, lub inne artykuły spożywcze, które nie wymagają dodatkowej obróbki, zaś mogą być spożywane bezpośrednio w zakupionej postaci. Powołane przepisy nie wskazują miejsca i formy realizacji tego świadczenia, a jedynie, że ma być to posiłek udostępniany pracownikom do spożycia. Nieuprawnione jest zatem stanowisko organu rentowego, że bony żywieniowe nie mogą być realizowane w sieciach handlowych i uprawniać do zakupów,
z których można przyrządzić posiłek. Zdaniem Sądu, brak podstaw do przyjęcia, że posiłkiem jest jedynie danie gorące i odpowiednie w tym zakresie stosowanie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów (Dz. U. Nr 60, poz. 279), gdyż § 1 pkt 1 tegoż rozporządzenia stwierdza, że pracodawca zapewnia pracownikom zatrudnionym w warunkach szczególnie uciążliwych nieodpłatnie posiłki, zwane dalej „posiłkami” , w formie jednego dania gorącego. Przepis ten określa więc formę posiłku. Nie czyni tego natomiast przepis § 2 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia z dnia 18 grudnia 1998r.

Nadto, jak słusznie zauważyły Zakłady, § 2 ust. 2 rozporządzania Rady Ministrów
z dnia 28 maja 1996r. wskazuje, że jeżeli pracodawca nie ma możliwości wydawania posiłków ze względu na rodzaj wykonywanej przez pracownika pracy lub ze względów organizacyjnych, może zapewnić w czasie pracy: 1) korzystanie z takich posiłków
w punktach gastronomicznych, 2) przyrządzanie posiłków przez pracownika we własnym zakresie z otrzymanych produktów.

Powołanie się zatem organu rentowego na cytowane wyżej przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996r., jest zatem, w ocenie Sądu, chybione.

Reasumując, Sąd Okręgowy uznał, że Zakłady (...) S.A., wydając pracownikom bony żywieniowe, które będą mogli wykorzystać na gotowe dania w punktach gastronomicznych, bądź na artykuły spożywcze w punktach handlowych, będzie finansować im posiłki, gdyż w punktach handlowych za kupony żywieniowe można będzie uzyskać jedynie artykuły spożywcze. Stanowisko, że pracodawca wręczając pracownikom bony żywieniowe przeznaczone na zakup artykułów opisanych wyżej, finansuje w istocie posiłki
i w związku z tym bony te korzystają ze zwolnienia z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, na podstawie § 2 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia MPiPS z dnia
18 grudnia 1998r., potwierdza wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 13 kwietnia 2010r. w sprawie sygn. akt III AUa 3012/09.

Z tych przyczyn Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję, uznając za prawidłowe stanowisko zawarte w złożonym w dniu 26 kwietnia 2011r. wniosku Zakładów (...) S.A. w K. w sprawie nieuwzględnienia w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne bonów żywieniowych o wartości do 190,00 zł, które mogą być wymieniane na gotowe dania w punktach gastronomicznych oraz na artykuły spożywcze
w punktach handlowych oraz zasądził od organu rentowego na rzecz Zakładów (...) kwotę 60,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wniósł organ rentowy, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności:

- art. 18 ust. 1 w związku z art. 4 pkt 9 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 2 ust 1 pkt 11 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe poprzez błędną wykładnię i uznanie, iż z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wyłączone są bony żywieniowe do wartości 190,00 zł, które mogą być wymienione na gotowe dania w punktach gastronomicznych oraz na artykuły spożywcze w punktach handlowych, naruszenie przepisów prawa procesowego, w szczególności:

1) art. 233 § 1 k.p.c. przez przekroczenie przez Sąd granic swobodnej oceny dowodów
a także brak zastosowania zasad doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania poprzez przyjęcie i uznanie, że zapewnienie pracownikom bonów żywieniowych, które uprawniają do wymiany na wszystkie artykuły spożywcze w sieciach handlowych jest równoznaczne z zapewnieniem pracownikom „ posiłków gotowych do spożycia”,

2) art. 316 § 1 k.p.c. przez sprzeczność ustaleń Sądu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym oraz ocenę stanu faktycznego na podstawie projektu regulaminu wydawania bonów żywieniowych, który nie obowiązywał w Spółce w momencie wyrokowania,
a przewidywał, że bony żywieniowe będą przyznawane wszystkim pracownikom.

Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania, ewentualnie
o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji celem ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przypisanych za obie instancje.

Na uzasadnienie organ rentowy podniósł, że rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998r. zawiera katalog przychodów wyłączonych z objęcia ich składkami na ubezpieczenia społeczne. W katalogu tym w § 2, ust. 1 pkt 11 mieści się: „wartość finansowanych przez pracodawcę posiłków udostępnianych pracownikom do spożycia bez prawa do ekwiwalentu z tego tytułu - do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty 190,00 zł”.

Sąd Okręgowy błędnie uznał, że bony żywieniowe finansowane przez odwołującą nie będą stanowiły podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, ponieważ odwołująca Spółka wydając pracownikom bony żywieniowe, które będą mogli wykorzystać na gotowe dania w punktach gastronomicznych, bądź na artykuły spożywcze w punktach handlowych, będzie finansować im posiłki gotowe do spożycia, gdyż w rzeczywistości w punktach handlowych za kupony żywieniowe można będzie uzyskać jedynie artykuły spożywcze.

Organ rentowy stoi na stanowisku, że posiłki, o których mowa w § 2 pkt 11, obejmują nie tylko gotowe posiłki, ale też przekazane pracownikom bony żywieniowe, o ile
są one realizowane w punktach gastronomiczno-restauracyjnych, barach, punktach gastronomicznych i stołówkach. Takie stanowisko prezentowane jest również przez Ministerstwo Polityki Społecznej w piśmie z dnia 19 listopada 2004r. (DUS-400-169-WB/04). Ministerstwo podkreśla, że ideą wyłączenia z podstawy wymiaru składek w § 2
ust. 1 pkt 11 w/w rozporządzenia jest wyłączenie (w ograniczonym zakresie) wartości posiłków udostępnianych przez pracodawcę bez prawa do otrzymania przez nich ekwiwalentów z tego tytułu. „Pod pojęciem posiłków udostępnianych pracownikom należałoby i można rozumieć zarówno gotowe posiłki np. obiady jak i wszystkie przetworzone produkty spożywcze - tj. nadające się do bezpośredniego spożycia.
W wyłączeniu może się mieścić wartość przekazanych pracownikom bonów ( kuponów) obiadowych, czy innych żywieniowych, pod warunkiem jednak, że bony te mogą być realizowane jednie w placówkach gastronomicznych - restauracjach, barach, punktach gastronomicznych czy stołówkach. Wydawanie pracownikom bonów, talonów czy kuponów do sklepów lub sieci handlowych - nie wynikające z przepisów bhp - nie nosi znamion udostępniania pracownikom posiłków, w rozumieniu przywołanego § 2 ust. 1 pkt 11.”

Skarżący zauważył, że autorem pisma jest Ministerstwo Polityki Społecznej, na czele którego stoi autor rozporządzenia z dnia 18 grudnia 1998r., wobec tego przyjęcie innego znaczenia słowa „posiłek” stanowiłoby naruszenie zasad wykładni przepisów. Z powyższych wyjaśnień Ministerstwa jednoznacznie wynika, że bony żywieniowe, aby były zwolnione
z podstawy wymiaru, muszą być realizowane wyłącznie w punktach gastronomicznych. Oznacza to, że do wyłączenia na podstawie § 2 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia składkowego
nie kwalifikują się wydawane przez Spółkę odwołującą bony żywieniowe, realizowane zarówno w punktach gastronomicznych jak i sieciach handlowych, wymieniane
na artykuły spożywcze.

Podobne stanowisko prezentowane jest przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej
w piśmie z dnia 16 stycznia 2009r. (DUS-500-51-MZz 08). Powołując się na przepisy podatkowe podkreśla, że zwolnienie podatkowe otrzymanych od pracodawców kuponów żywieniowych oznaczałoby podwójne uprzywilejowanie pewnej grupy pracowników zatrudnionych w firmach, których kondycja finansowa pozwala na ponoszenie dodatkowych wydatków na rzecz pracowników. Po pierwsze pracownik otrzymałby świadczenie, od którego nie zapłaciłby podatku dochodowego. Dodatkowo osoba otrzymująca bon żywnościowy nie ponosiłaby wydatku na zakup żywności z własnych środków. Ponadto wskazuje, że możliwość wyłączenia z podstawy wymiaru składek - bonów, talonów czy kuponów do sklepów lub sieci handlowych, odnosiła się zawsze do przepisów podatkowych.

Minister Pracy i Polityki Społecznej słusznie zauważył, że generalnie pracownicy dokonują zakupów towarów i usług z otrzymywanego za pracę wynagrodzenia, które podlega składce na ubezpieczenia społeczne oraz opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, dlatego też rozszerzenie pozapłacowych form wynagradzania za pracę, poprzez wprowadzenie zwolnienia dodatkowej formy płatności, która umożliwi pracownikowi zakup różnego rodzaju produktów w centrach handlowych, rzutowałoby na poziom dochodów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jak i na poziom pracowniczych świadczeń
z ubezpieczeń społecznych uzależnionych od podstawy wymiaru składek bądź od naliczonych od niej składek.

Sąd przeprowadził dowód z projektu regulaminu przyznawania i wydawania bonów żywnościowych spółki akcyjnej Zakłady (...), w którym to wnioskodawca wskazał, że posiłek oznacza art. spożywcze, gotowe posiłki, napoje. Sąd błędnie uznał, iż takie określenie posiłku powoduje, iż bony żywieniowe uprawniające do otrzymania lub nabycia posiłków w punktach handlowych, gastronomicznych, barowych, stołówkowych, restauracyjnych wyznaczonych przez emitenta bonów są zwolnione z podstawy wymiaru składek, w myśl § 2 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia
18 grudnia 1998r.

Według słownika języka polskiego „artykuł spożywczy” jest to pojęcie obejmujące wszystkie produkty i półprodukty nadające się do spożycia.

W myśl pkt 10 Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług, artykuły spożywcze obejmują:

MIĘSO I WYROBY Z MIĘSA, ZAKONSERWOWANE RYBY,

SKORUPIAKI I MIĘCZAKI, PRZETWORZONE I ZAKONSERWOWANE OWOCE

I WARZYWA, PRZETWORZONE I ZAKONSERWOWANE OLEJE I TŁUSZCZE ZWIERZĘCE
I ROŚLINNE, WYROBY MLECZARSKIE, PRODUKTY PRZEMIAŁU ZBÓŻ,

SKROBIE I WYROBY SKROBIOWE, WYROBY PIEKARSKIE I MĄCZNE,

POZOSTAŁE ARTYKUŁY SPOŻYWCZE.

Wobec powyższego, nie można uznać, że możliwość zakupu za bony żywieniowe np. olejów i tłuszczów roślinnych, mimo tego, że są to artykuły spożywcze, będzie zgodne z § 2 pkt 11 w/w rozporządzenia i powodować będzie wyłączenie wartości tych bonów z podstawy wymiaru składek, a rozumowanie prezentowane zarówno przez stronę odwołującą jak i przez Sąd doprowadziłoby do takiej możliwości obejścia przepisów rozporządzenia.

Wnikliwa analiza projektu regulaminu przyznawania i wydawania bonów żywieniowych, której bezsprzecznie Sąd nie przeprowadził, pozwala zauważyć, że bon żywieniowy będzie uprawniał pracownika do dokonywania zakupu artykułów spożywczych m.in. w sieciach handlowych, jednak regulamin ten nie określa ściśle, że artykuły te mają być gotowe do spożycia. Zgodnie z wykładnią językową, przeprowadzoną przez Sąd Okręgowy, posiłek to coś do zjedzenia, pożywienia się, pożywienie jedzone dla zaspokojenia głodu.

Nie ulega wątpliwości, że np. makaron, kasza czy ryż są artykułami spożywczymi, są

dostępne w sieciach handlowych, ale nie nadają się do bezpośredniego spożycia, konieczne jest ich odpowiednie przygotowanie (obróbka).

Z powyższego wynika, że błędne jest rozumowanie przedstawione przez Sąd, które mówi, że bony żywieniowe uprawniające do zakupów m.in. artykułów spożywczych
w sieciach handlowych odpowiada stwierdzeniu użytemu w w/w rozporządzeniu „posiłek gotowy do spożycia”.

Ponadto, organ rentowy w uzasadnieniu decyzji słusznie podkreślił, że bony żywieniowe o wartości do 190,00 zł uprawniające wyłącznie do wymiany w punktach gastronomicznych - restauracyjnych, barowych, stołówkowych na gotowe dania, będą zwolnione z podstawy wymiaru składek, natomiast bony uprawniające do zakupu artykułów spożywczych w punktach handlowych nie podlegają wyłączeniu z podstawy wymiaru na ubezpieczenie społeczne. Przyjęcie odmiennego stanowiska (prezentowanego przez Sąd) powodowałoby naruszenie § 1 ust. 1 pkt 11. Ponadto pojęcie „artykuł spożywczy” jest pojęciem szerszym niż „ posiłek”, a ustawodawca w cytowanym rozporządzeniu posługuje się tylko i wyłącznie terminem „posiłek”.

Skarżący podkreślił, że zgodnie z rozporządzeniem, posiłki mają być udostępniane pracownikom do spożycia a nie do przygotowania, wobec tego zakup za bon żywieniowy np. makaronu, nie wypełnia wymogów stawianych przez rozporządzenie, ponieważ pracodawca udostępniając do spożycia makaron czy ryż nie spełnia wymogu określonego w przepisach, gdyż nie jest to posiłek gotowy do spożycia. Wobec powyższego, wartość bonów żywieniowych, udostępnianych na podstawie tak sformułowanego regulaminu będzie stanowiła podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z art. 18 ustawy
o systemie ubezpieczeń społecznych, w związku z § 1 rozporządzenia.

Przesłuchany w charakterze strony Prezes Spółki Zakłady (...) S.A. początkowo oświadczył, że bony żywieniowe mają być wydawane wszystkim pracownikom Spółki z wyłączeniem pracowników zatrudnionych na okres próbny, oraz pracowników
w okresie wypowiedzenia, którzy są zwolnieni z obowiązku świadczenia pracy. Wobec powyższego, również taki zapis w regulaminie powoduje, że bony żywieniowe nie będą korzystać ze zwolnienia z podstawy wymiaru, gdyż nie będą przysługiwały wszystkim pracownikom.

W toku rozprawy Prezes Zarządu odwołującej zmienił projekt regulaminu dotyczący przyznawania i wydawania bonów żywieniowych pracownikom Spółki oraz ich realizacji
w ten sposób, iż oświadczył, że uprawnionymi do otrzymania tychże bonów będą wszyscy pracownicy Spółki, także ci którzy są zatrudnieni na podstawie umowy zawartej na okres próbny (protokół z dnia 13 października 2011r.)

Sąd dając wiarę wyjaśnieniom prezesa dopuścił się rażącego naruszenia zasady logicznego rozumowania poprzez uznanie za prawdziwe twierdzenia, że nastąpiła zmiana regulaminu. Decyzja o wprowadzeniu nowego regulaminu przyznawania i wydawania bonów

żywieniowych nie może być podjęta wyłącznie przez Prezesa Spółki, lecz wymaga porozumienia ze związkami zawodowymi.

Ponadto Sąd naruszył art. 316 k.p.c., w myśl którego po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy.
W chwili zamknięcia rozprawy u wnioskodawcy obowiązywał regulamin, który wykluczał możliwość przyznawania pracownikom zatrudnionym na okres próbny bonów żywieniowych, a w toku rozprawy nie mogło dojść do skutecznej zmiany regulaminu, jednoosobowo przez Prezesa Zarządu. Kwestia ta w całości została pominięta przez Sąd.

Zakłady (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w K. wniosły o oddalenie apelacji organu rentowego w całości, jako bezzasadnej i zasądzenie od organu rentowego na rzecz Zakładów (...) Spółka Akcyjna zwrotu kosztów procesu w obu instancjach.

Powołały się między innymi na wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia
13 kwietnia 2010r. (sygn. akt III AUa 3012/09), zgodnie z którym finansowanie przez pracodawcę posiłków udostępnianych pracownikom do spożycia bez prawa do ekwiwalentu
z tego tytułu - których wartość, zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia Ministra Pracy
i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe - może polegać na dostarczaniu pracownikom bonów żywieniowych. Użyte w cytowanym przepisie sformułowanie „posiłków udostępnianych pracownikom do spożycia” nie może ograniczać się, tak jak to przyjął organ rentowy, do realizacji kuponu żywieniowego jedynie w placówkach gastronomicznych, restauracjach, barach czy stołówkach, bowiem stanowi to nieuprawnione zawężenie interpretacyjne pojęcia „posiłek”, użytego w omawianym przepisie. W języku potocznym posiłek to pożywienie i bez znaczenia jest tu postać posiłku, jak również przepis nie wskazuje miejsca i formy realizacji tego świadczenia, a jedynie, że ma to być posiłek udostępniany pracownikowi do spożycia. Wręczając w tych warunkach pracownikom kupony żywieniowe, płatnik finansował im posiłki, bo tylko artykuły spożywcze można było uzyskać na kupony żywieniowe. W tej kwestii, Sąd Apelacyjny w cytowanym wyroku, w pełni akceptuje tezy publikacji Jacka Budziszowskiego „Skutki prawne korzystania z kuponów żywnościowych oraz kuponów żywieniowych dla celów profilaktycznych” (Doradztwo podatkowe 2005/9/48) - iż zwolnienie § 2 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia z dnia 18 grudnia 1998r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne
i rentowe) dotyczące udostępnianych posiłków znajduje zastosowanie także wtedy, gdy posiłek jest uzyskiwany w postaci bonów.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jest zasadna.

Stan faktyczny w niniejszej sprawie w zakresie niezbędnym dla stanowczego jej rozstrzygnięcia pozostawał bezsporny i został prawidłowo przedstawiony przez Sąd Okręgowy. Zamiarem wnioskodawcy było wprowadzenie dla jego pracowników świadczenia, które mając przymiot finansowanych przez pracodawcę posiłków udostępnianych pracownikom do spożycia bez prawa do ekwiwalentu z tego tytułu, do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty 190,00 zł, nie stanowiłoby podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe według § 2 ust.1 pkt 11 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz. U. Nr 161 z 1998r. poz.1106
z późn. zm.).

Zakłady (...) S.A. przyjęły przy tym w szczególności, że:

- posiłek oznacza: artykuły spożywcze, gotowe posiłki, napoje, tj. pożywienie konieczne do zachowania zdrowia i życia, spożywane dla zaspokajania głodu,

- bon żywieniowy to dokument uprawniający do otrzymania lub nabycia posiłków
w punktach handlowych, gastronomicznych, barowych, stołówkowych, restauracyjnych wyznaczonych przez emitenta bonów,

- posiadacz bonu żywieniowego może wykorzystać go tylko w celu otrzymania lub nabycia posiłku,

- bony żywieniowe mogą być realizowane wyłącznie w punktach akceptujących, których lista jest załączona do projektu regulaminu,

- bon żywieniowy może być realizowany wyłącznie przez pracownika celem otrzymania lub nabycia posiłku,

- bon żywieniowy nie może być zamieniony na gotówkę i pracownikowi nie przysługuje prawo otrzymania reszty w gotówce z bonów żywieniowych,

- bony żywieniowe będzie można realizować zarówno w punktach gastronomicznych, jak
i sklepach, wydawana za nie będzie jedynie żywność.

Niezależnie od krytycznej oceny szerokiego zakresu znaczeniowego pojęcia „posiłku” przyjętego przez wnioskodawcę i Sąd I instancji, w ocenie Sądu Apelacyjnego sporne świadczenie nie może być objęte dyspozycją § 2 ust. 1 pkt 11 cytowanego wyżej rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998r. który stanowi, że podstawy wymiaru składek nie stanowią następujące przychody: (…) wartość finansowanych przez pracodawcę posiłków udostępnianych pracownikom do spożycia bez prawa do ekwiwalentu z tego tytułu - do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty 190,00 zł.

Podkreślić należy, że przepis ten stanowi wyjątek od zasady, iż wszystkie przychody pracownika ze stosunku pracy stanowią podstawę wymiaru składek, zatem winien być interpretowany bardzo ściśle. W dokonaniu tej interpretacji pomocne może być uregulowanie dotyczące innych przychodów, zbliżonych rodzajowo i celowo.

I tak, w myśl przepisu § 2 ust. 1 pkt 6 omawianego rozporządzenia - nie stanowi podstawy wymiaru składek wartość świadczeń rzeczowych wynikających z przepisów
o bezpieczeństwie i higienie pracy oraz ekwiwalenty za te świadczenia wypłacane (…) oraz wartość otrzymanych przez pracowników bonów, talonów, kuponów lub innych dowodów uprawniających do otrzymania na ich podstawie napojów bezalkoholowych, posiłków oraz artykułów spożywczych, w przypadku gdy pracodawca, mimo ciążącego na nim obowiązku wynikającego z przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy, nie ma możliwości wydania pracownikom posiłków i napojów bezalkoholowych.

Zapis ten odpowiada zasadom ustalonym przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów (Dz. U. Nr 60 poz. 279 z późn. zm.), w którym w przypadkach określonych przepisem art. 232 k.p., przewidziano następujące formy udostępniania pracownikom przez pracodawcę tychże profilaktycznych posiłków i napojów (por. § 1 i 2 rozporządzenia):

-

posiłki wydawane przez pracodawcę w formie jednego dania gorącego,

-

napoje,

-

zapewnienie korzystania z takich posiłków w punktach gastronomicznych,

-

przyrządzanie posiłków przez pracownika we własnym zakresie z otrzymanych produktów.

Zestawienie cytowanych wyżej punktów 6 i 11, ustępu 1, § 2 jest tym bardziej znaczące, że dotyczy sformułowań użytych w ramach tego samego aktu prawnego.

Wobec tego, z porównania obu rodzajów przychodów w sposób oczywisty wynika, że udostępnienie przez pracodawcę posiłku do spożycia nie może być utożsamiane z wydaniem bonów, talonów, kuponów lub innych dowodów uprawniających do otrzymania na ich podstawie artykułów spożywczych, bowiem w przeciwnym wypadku formy te nie byłyby wymieniane w punkcie 6 obok siebie, jako zamienne.

Wydawanie bonów, talonów etc., umożliwiających otrzymanie za nie produktów spożywczych, przewidziane jest wyłącznie w przypadku, gdy pracodawca z mocy prawa,
z uwagi na przepisy o bezpieczeństwie i higienie pracy, zobowiązany jest do zapewnienia pracownikom profilaktycznych posiłków i napojów w okresach zwiększonego wysiłku fizycznego lub pracy w określonym mikroklimacie. Natomiast w przypadku, o którym mowa w punkcie 11, substytucja taka nie jest dopuszczalna. Wartość talonów przeznaczonych na artykuły spożywcze, wydawanych przez pracodawcę, stanowi ich przychód, podlegający wliczeniu do podstawy wymiaru składek.

Zatem, ponad wszelką wątpliwość, świadczenie, którego charakter poddały kontroli organu rentowego Zakłady (...) S.A., nie odpowiada dyspozycji § 2 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998r.

Sąd Apelacyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela przy tym poglądu wyrażonego w powołanym przez Zakłady (...) S.A. wyroku tutejszego Sądu z dnia 13 kwietnia 2010r. (sygn. akt III AUa 3012/09), bowiem rozważania przedstawione na jego uzasadnienie całkowicie pomijają wskazaną wyżej ścisłą wykładnię przepisu prawa materialnego, dokonaną przez analizę rozwiązań przyjętych w ramach tego samego ust. 1, § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998r. Stanowisko oparte na tej wykładni Sąd Apelacyjny wyraził już uprzednio w sprawie o sygn. akt III AUa 1457/11.

Z tych przyczyn, przy zastosowaniu art. 386 § 1 k.p.c., orzeczono, jak w punkcie 1 sentencji.

O zwrocie kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje orzeczono w punkcie 2, z mocy art. 98 § 1 i 2 k.p.c. oraz art. 108 § 1 k.p.c. a także § 11 ust. 2 i § 12 ust. 1
pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat
za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej, udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163 z 2002r. poz. 1349 z późn. zm.).

/-/ SSA Z.Gwizdak /-/ SSA W.Nowakowski /-/ SSA A.Kolonko

Sędzia Przewodniczący Sędzia

JR