Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Katowicach

POSTANOWIENIE

Dnia 27 stycznia 2026 roku

Sąd Apelacyjny w Katowicach w II Wydziale Karnym w składzie:

Przewodniczący: sędzia S.A. Robert Kirejew

Protokolant: Magdalena Golyszny

przy udziale prokuratora Prokuratury Regionalnej w Katowicach Marka Ciosia

po rozpoznaniu w sprawie J. J.

skazanego za przestępstwo z art. 252 § 1 k.k. i in.

zażalenia wniesionego przez skazanego

na postanowienie Sądu Okręgowego w Rybniku

z dnia 20 listopada 2025 r., sygn. akt III Ko 142/25

w przedmiocie odmowy zatarcia skazania

na podstawie art. 437 § 1 i 2 k.p.k., art. 618 § 1 pkt 11 k.p.k., art. 29 ust. 1 Ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze oraz art. 624 § 1 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k.w.

postanawia

1.  uchylić zaskarżone postanowienie w zakresie zatarcia skazania J. J. wyrokiem Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim z dnia 14 lutego 2019 r., sygn. akt II K 1601/18 i w tej części na podstawie art. 15 § 1 k.k.w. w zw. z art. 37 § 1 k.k.w. umorzyć postępowanie;

2.  w pozostałym zakresie zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy;

3.  zasądzić od Skarbu Państwa (Sądu Apelacyjnego w Katowicach) na rzecz adw. K. K. (Kancelaria Adwokacka w K.) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy), w tym 23% VAT, tytułem niepłaconej pomocy prawnej udzielonej skazanemu J. J. z urzędu w postępowaniu odwoławczym;

4.  zwolnić skazanego od obowiązku uiszczenia wydatków postępowania odwoławczego, obciążając nimi Skarb Państwa;

5.  na podstawie art. 98 § 2 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k.w. odroczyć sporządzenie uzasadnienia postanowienia na czas do dnia 3 lutego 2026 r.

Sygn. akt II AKzw 28/26

Uzasadnienie postanowienia z dnia 27 stycznia 2026 r.

J. J. złożył wniosek o zatarcie skazania go na karę grzywny wyrokiem Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim z dnia 14 lutego 2019 r., sygn. akt II K 1601/18 (k. 339 akt sprawy).

Wskazanym wyżej wyrokiem nakazowym, który uprawomocnił się z dniem 17 maja 2019 r. (k. 199), J. J. został uznany za winnego popełnienia w dniu 22 czerwca 2017 roku przestępstwa z art. 286 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i wymierzono mu za to karę grzywny w wysokości 15 stawek dziennych po 20 złotych (k. 175). Skazany uiścił tę grzywnę w całości w dniu 1 marca 2019 r. (k. 197).

Z informacji o osobie z Krajowego Rejestru Karnego wydanej w dniu 11.09.2025 r. (k. 383) wynika, że J. J. skazany był także wyrokiem Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 30 kwietnia 2018 r., sygn. akt V K 148/17, za przestępstwo z art. 252 § 1 k.k. i art. 160 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. oraz za inne przestępstwa na karę łączną 3 lat pozbawienia wolności, która została wykonana z dniem 29 czerwca 2020 roku, a także orzeczono wobec niego zadośćuczynienia na rzecz pokrzywdzonych za doznaną krzywdę w kwotach trzykrotnie po 500 zł i jednokrotnie – 200 złotych. Z danych o karalności J. J. udostępnionych z Krajowego Rejestru Karnego (k. 356) wynikało też, że przestępstwa objęte ww. wyrokiem Sądu Okręgowego w Gliwicach popełnione zostały w dniu 27 czerwca 2017 roku, natomiast występek, którego dotyczył wyrok nakazowy Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim z dnia 14 lutego 2019 r., sygn. akt II K 1601/18, miał być według figurującego w kartotece karnej zapisu popełniony w dniu 14 lutego 2019 roku i co do tej ostatniej okoliczności był to zapis oczywiście błędny.

Postanowieniem z dnia 20 listopada 2025 r., sygn. akt III Ko 142/25, Sąd Okręgowy w Rybniku na podstawie art. 37 § 1 k.k.w. w zw. z art. 107 § 2 k.k. a contario i art. 108 k.k. nie uwzględnił wniosku skazanego J. J. o zatarcie jego skazań wynikających z dwóch wskazanych powyżej wyroków. Sąd I instancji przyjął, że w tym przypadku w myśl przepisu art. 108 k.k. dopuszczalne byłoby tylko jednoczesne zatarcie obu skazań, natomiast do zatarcia skazania wyrokiem Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 30 kwietnia 2018 r., sygn. akt V K 148/17, nie ma podstaw, gdyż skazany nie wykonał nałożonych na niego obowiązków zapłaty zadośćuczynień na rzecz pokrzywdzonych.

Zażalenie na to postanowienie wniósł J. J., zaskarżając je w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego i konstytucyjnego oraz błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia mogące mieć wpływ na jego treść poprzez nadanie nadmiernego znaczenia przy ocenie przesłanek wcześniejszego zatarcia skazania zachowania skazanego w trakcie popełnienia czynu i charakteru naruszonych dóbr prawnych, co błędnie pozwoliło na uznanie, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające wcześniejsze zatarcie skazania, podczas gdy elementy te nie mogły być powtórnie przedmiotem ustaleń w zakresie wniosku o wcześniejsze zatarcie skazania. Skazany wniósł też o „rozdzielenie zatarcia skazania” na dwa osobne punkty dotyczące odrębnie każdego z dwóch wyroków skazujących.

Sąd Apelacyjny w Katowicach zważył, co następuje.

Zażalenie J. J. okazało się zasadne jedynie w części, w której postulował odrębne rozpatrywanie kwestii zatarcia skazania w odniesieniu do każdego z dwóch dotyczących go wyroków skazujących.

Sąd I instancji przyjął, że w rozpatrywanym przypadku zastosowanie znajduje dyspozycja zawarta w art. 108 Kodeksu karnego i możliwe jest jedynie jednoczesne zatarcie obu skazań. Takie stanowisko nie jest jednak zasadne. Przepis art. 108 k.k. stanowi, że dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań danego sprawcy, jeżeli skazano go za dwa lub więcej przestępstw nie pozostających w zbiegu, jak również jeżeli skazany po rozpoczęciu, lecz przed upływem, okresu wymaganego do zatarcia skazania ponownie popełnił przestępstwo. Z brzmienia tego przepisu w drodze wnioskowania a contario wynika, że nie zachodzi konieczność jednoczesnego zatarcia w odniesieniu do wszystkich skazań, a zatem termin zatarcia skazania oblicza się odrębnie dla każdego z nich, w przypadku, gdy sprawca został skazany za przestępstwa, które pozostawały w zbiegu. Kluczowe jest więc ustalenie znaczenia użytego w art. 108 k.k. pojęcia zbiegu przestępstw.

W Kodeksie karnym o zbiegających się przestępstwach mowa jest w przepisach Rozdziału IX, zatytułowanego „Zbieg przestępstw oraz łączenie kar i środków karnych”, a zgodnie z jedną z podstawowych dyrektyw wykładni językowej, tym samym pojęciom użytym w akcie prawnym należy nadawać tożsame znaczenie. Analiza zawartych tam unormowań prowadzi do stwierdzenia, że według aktualnego brzmienia przepisu art. 85 § 1 k.k. za pozostające w zbiegu uważa się przestępstwa popełnione przez jednego sprawcę zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw. Chodzi przy tym o zbieg rzeczywisty (realny), nie zaś o sytuacje określane w nauce prawa karnego jako zbieg pomijalny (np. przy usiłowaniu a następnie dokonaniu tego samego przestępstwa) czy pozorny (np. w przypadku przestępstw trwałych lub wieloczynowych).

Za odwoływaniem się przy interpretacji pojęcia zbiegających się przestępstw użytego w przepisie dotyczącym zatarcia skazań do określenia zbiegu przestępstw warunkującego orzeczenie kary łącznej przemawiają także argumenty natury historycznej. W Kodeksie karnym z 1969 r. przepis art. 112 stanowił, że dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań, jeżeli sprawcę skazano za dwa lub więcej przestępstw w warunkach, które nie pozwalają na wymierzenie kary łącznej. Jak wskazywano w literaturze prawniczej (S. Zimoch, Istota i znaczenie instytucji zatarcia skazania, Warszawa 1979, s. 27) takie sformułowanie wywoływało istotne wątpliwości, czy łączne zatarcie skazań było wymagane także w sytuacji, gdy nie było możliwe wymierzenie kary łącznej wyłącznie z powodu różnorodzajowości kar. Brzmienie przepisu art. 108 obecnie obowiązującego Kodeksu karnego odwołujące się in principio już tylko do pojęcia zbiegających się przestępstw uwzględnia te zasadne, występujące w poprzednim stanie prawnym wątpliwości, co skłania do przyjęcia tezy, że w aktualnym stanie prawnym w wypadku skazania za dwa lub więcej przestępstw, popełnionych przed nieprawomocnym wyrokiem skazującym za którekolwiek z nich, na różne kary np. za pierwsze na karę pozbawienia wolności, a za drugie na karę grzywny, zatarcie skazania nastąpi odrębnie za każde z nich (Blanka J. Stefańska w: Ryszard A. Stefański (red.), Kodeks karny. Komentarz, C.H.Beck 2025, teza 2 do art. 108). Taka właśnie sytuacja występowała w rozpatrywanej sprawie skazanego J. J..

Należy zatem przyjąć, że zawarty w art. 108 k.k. wymóg tylko jednoczesnego zatarcia wszystkich skazań nie dotyczy sytuacji, gdy sprawcę skazano za dwa lub więcej przestępstw pozostających w zbiegu rzeczywistym, tj. popełnionych zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z nich. W takim przypadku kwestię zatarcia rozpatruje się odrębnie w odniesieniu do każdego ze skazań.

Przedstawiona wykładnia znajduje także swe uzasadnienie celowościowe. Za racjonalne należy bowiem uznać, aby sprawca mógł korzystać z korzystniejszego dla niego rozwiązania z odrębnie liczonym zatarciem poszczególnych skazań w sytuacji, gdy dopuścił się popełnienia przestępstw zanim doszło do choćby nieprawomocnego skazania za którekolwiek z nich. Natomiast wtedy, gdy został już skazany, po czym popełnia kolejne przestępstwo, czyli następuje skazanie za dwa lub więcej nie pozostających w zbiegu przestępstw, a także gdy popełnia kolejne przestępstwo jeszcze później, gdy rozpoczął już bieg okres wymagany do zatarcia skazania za przestępstwo poprzednie np. po wykonaniu za nie kary, możliwe pozostaje zgodnie z przepisem art. 108 k.k. wyłącznie równoczesne zatarcie wszystkich przedmiotowych skazań.

J. J. przestępstwa objęte niniejszym postępowaniem popełnił w niewielkim odstępie czasowym – 22 i 27 czerwca 2017 roku, a pierwszy nieprawomocny wyrok skazujący za którekolwiek z nich wydany został przez Sąd Okręgowy w Gliwicach w dniu 30 kwietnia 2018 r. Oznacza to, że przestępstwa, których dotyczy niniejsze postępowanie, pozostawały w zbiegu w rozumieniu art. 108 k.k. i osobno należy obliczać termin zatarcia skazania za każde z nich. Ponieważ w myśl przepisu art. 107 § 4a k.k., obowiązującego od 21 marca 2015 r., w razie skazania na grzywnę zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem roku od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania, a J. J. uiścił grzywnę w całości w dniu 1 marca 2019 roku, to należy stwierdzić, że zatarcie skazania go na karę grzywny wyrokiem Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim z dnia 14 lutego 2019 r., sygn. akt II K 1601/18, nastąpiło z mocy prawa z upływem dnia 1 marca 2020 roku. Wobec tego bezprzedmiotowe było prowadzenie postępowania w przedmiocie wcześniejszego zatarcia rzeczonego skazania i z tego powodu sąd odwoławczy uchylił zaskarżone postanowienie w zakresie tegoż skazania i na podstawie art. 15 § 1 k.k.w. umorzył postępowanie w tej części z uwagi na istnienie wskazanej wyżej przyczyny wyłączającej to postępowanie.

W odniesieniu natomiast do skazania J. J. wyrokiem Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 30 kwietnia 2018 r., sygn. akt V K 148/17, należy powtórzyć, że kara łączna 3 lat pozbawienia wolności orzeczona tym wyrokiem została w całości wykonana w dniu 29 czerwca 2020 roku. Zgodnie z przepisem art. 107 § 1 k.k. zatarcie skazania następuje w takim przypadku z mocy prawa z upływem 10 lat od wykonania kary, jednakże w myśl przepisu art. 107 § 2 k.k. sad może na wniosek skazanego zarządzić zatarcie skazania już po upływie 5 lat, jeżeli skazany w tym okresie przestrzegał porządku prawnego. Ponadto art. 107 § 6 stanowi, że jeżeli orzeczono środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny, zatarcie nie może nastąpić przed jego wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem jego wykonania, przy czym zgodnie z art. 103 § 2 k.k. przedawnienie środków karnych i kompensacyjnych oraz przepadku następuje po 10 latach od uprawomocnienia się wyroku skazującego.

Z przebiegu niniejszego postępowania oraz składanych w jego toku wniosków i pism skazanego, w tym z treści zażalenia, wynika, że J. J. objął swoim wnioskiem także wcześniejsze zatarcie skazania na karę łączną pozbawienia wolności z ww. wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach. W tym przedmiocie trafnie sąd I instancji ustalił, że skazany nie wykonał środków kompensacyjnych w postaci zasądzonych od niego zadośćuczynień na rzecz pokrzywdzonych. Podawane przez autora zażalenia powody ich niewykonania nie zasługiwały na uwzględnienie. Skazany nie dysponował żadnymi oświadczeniami pokrzywdzonych, że zrzekają się orzeczonych na ich rzecz kwot zadośćuczynienia w całości bądź w części, ani też wiarygodnie nie wykazał, że nie miał obiektywnych możliwości ich uiszczenia. Podkreślić trzeba, że to nie do pokrzywdzonych przestępstwem ani nie do sądu wykonawczego należy podjęcie wszelkich czynności prowadzących do zrealizowania przez skazanego orzeczenia o środkach kompensacyjnych, a to on sam powinien dołożyć koniecznych starań zmierzających do uiszczenia zasądzonych zadośćuczynień, orzeczonych zresztą w tym przypadku w niewysokich kwotach. W razie zaś zaistnienia rzeczywistej niemożności uzyskania adresów czy numerów rachunków bankowych podmiotów uprawnionych do uzyskania zadośćuczynienia, dla wykazania wykonania środków kompensacyjnych istnieje możliwość złożenia zasądzonych sum do depozytu sądowego. Takich niezbędnych starań przez okres ponad 7 lat od daty uprawomocnienia się wyroku zasądzającego zadośćuczynienia skazany nie poczynił. Słusznie więc sąd I instancji ustalił, że nie doszło do wykonania, darowania czy przedawnienia wykonania środków kompensacyjnych zasądzonych wyrokiem Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 30 kwietnia 2018 r., sygn. akt V K 148/17, wobec czego zachodzi ujęta w art. 107 § 6 k.k. przeszkoda do orzeczenia wcześniejszego zatarcia tego skazania i w tym zakresie prawidłowo nie uwzględnił wniosku skazanego.

Dalsza argumentacja zawarta w zażaleniu także nie była zasadna. Sąd Okręgowy w Rybniku, wydający zaskarżone postanowienie, nie ustalił, aby J. J. po wydaniu ostatniego dotyczącego go wyroku naruszał porządek prawny, a także nie oparł swego rozstrzygnięcia na ocenie zachowania skazanego w trakcie popełnienia czynu i nie odnosił się do charakteru naruszonych dóbr prawnych, więc powoływanie się w zarzucie stawianym w zażaleniu na te kwestie pozostaje w oderwaniu od okoliczności rozpatrywanych w niniejszym postępowaniu. Nie mogło tez dojść do naruszenia prawa konstytucyjnego, gdyż żaden z konkretnych przepisów prawa zastosowanych przy wydawaniu kwestionowanego postanowienia nie naruszał norm o charakterze ustrojowym, w tym Konstytucji R.P., a także nie pozostawał w sprzeczności z unormowaniami dotyczącymi praw i wolności obywateli.

Z tych wszystkich powodów sąd odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie w zakresie nieuwzględnienia wniosku skazanego o wcześniejsze zatarcie skazania wyrokiem Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 30 kwietnia 2018 r., sygn. akt V K 148/17.

Ponadto na mocy art. 618 § 1 pkt 11 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k.w. oraz w zw. z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1564) zasądzono na rzecz adw. K. K. wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skazanemu z urzędu w postępowaniu odwoławczym w kwocie zgodnej ze stawkami wynikającymi z przepisów § 19 pkt 5) i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 87). Udział w postępowaniu odwoławczym adwokata z urzędu gwarantował realizację prawa do obrony skazanego, który nie będąc obecny na posiedzeniu, nie przedstawił, mimo sygnalizowania nadsyłanymi pismami problemów zdrowotnych, należytego usprawiedliwienia swojej nieobecności z przyczyn medycznych, nie przedkładając zaświadczenia wystawionego przez lekarza sądowego, ani jakiegokolwiek innego zaświadczenia lekarskiego.

Jednocześnie na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k.w. zwolniono J. J. od uiszczenia wydatków postępowania odwoławczego w tej sprawie, obciążając nimi Skarb Państwa, uznając że ich uiszczenie przez skazanego byłoby dlań zbyt uciążliwe z uwagi na jego aktualną sytuację majątkową.

ZARZĄDZENIE



odpis postanowienia z uzasadnieniem i pouczeniem o prawomocności doręczyć skazanemu, jego obrońcy oraz prokuratorowi;



odpis postanowienia z informacją o prawomocności przesłać do Krajowego Rejestru Karnego;



postanowienie po anonimizacji przedstawić do publikacji w portalu orzeczeń;



zwrócić akta sprawy.

Katowice, dnia 3 lutego 2026 r.