Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Katowicach

Przewodniczący

SSA Michał Marzec

Sędziowie

SSA Wojciech Paluch

SSO del. Jolanta Szot-Zarzycka (spr.)

Protokolant

Mateusz Dejas

Formularz UK 2

Sygnatura akt

II AKa 518/22

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

2

1.  CZĘŚĆ WSTĘPNA

1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 3 sierpnia 2022 roku, sygn. akt IV K 246/21.

1.2. Podmiot wnoszący apelację

☒ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☒ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

☐ obrońca

☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ inny

1.3. Granice zaskarżenia

1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☐ na korzyść

☒ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.4. Wnioski

☒

uchylenie

☐

Zmiana

2.  Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

2.1. Ustalenie faktów

2.1.1. Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

D. K.

niezłożenie przez oskarżonego deklaracji PIT-11 za D. M.

pismo Urzędu Skarbowego w B.

k. 373

2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

2.2. Ocena dowodów

2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 2.1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

pismo Urzędu Skarbowego w B.

Brak było podstaw do kwestionowania tego dokumentu, albowiem sporządzony został przez uprawniony do tego podmiot, w granicach jego kompetencji oraz w prawem przewidzianej formie.

2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów
(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

3.  STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp.

Zarzut

Apelacja prokuratora

-

błąd w ustaleniach faktycznych, przejętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na jego treść,

-

obraza przepisów postępowania, to jest art. 366 § 1 k.p.k., art. 410 k.p.k. i art. 7 k.p.k. w związku z art. 424 § 1 k.p.k.

(zarzuty szczegółowo sformułowane w środku odwoławczym).

Apelacja pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego

-

obraza przepisów postępowania, to jest art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k.,

-

błąd w ustaleniach faktycznych, który mógł mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia

(zarzuty szczegółowo sformułowane w środku odwoławczym).

☒ zasadne

☐ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Apelacja prokuratora i apelacja pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego były zasadne i zostały uwzględnione.

Ponieważ obie apelacje stawiają w istocie tożsame zarzuty, sprowadzające się do błędu w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę skarżonego wyroku, który był wynikiem nieprawidłowej oceny dowodów, Sąd Apelacyjny odniesienie się do nich łącznie.

W pierwszym rzędzie konieczne wydaje się zaznaczenie, że prawidłowość rozstrzygnięcia sprawy zależy od należytego wykonania przez sąd dwóch podstawowych obowiązków. Pierwszy z nich dotyczy postępowania dowodowego i sprowadza się do prawidłowego przeprowadzenia dowodów niezbędnych do poczynienia prawidłowych ustaleń faktycznych sprawy.

W tym kontekście kwestią, na którą zwrócić należy uwagę, analizując postępowanie Sądu Okręgowego, jest niekonsekwencja związana z poszukiwaniem dowodów. Otóż jak wynika z kart 321 i 334v. akt sprawy, Sąd Okręgowy zwrócił się do Urzędu Skarbowego w B. o udzielenie informacji, czy i jakie deklaracje były składane przez D. K. co do osoby D. M., po czym nie czekając na udzielenie jakiejkolwiek odpowiedzi w tym zakresie oraz nie wydając żadnej procesowej decyzji wskazującej na rezygnację z uprzednio podjętych starań, mimo, iż wcześniej dowód taki uznał za niezbędny, zakończył postępowanie. Decyzja Sądu Okręgowego jest co najmniej niezrozumiała, a pisemne motywy wyroku w żaden sposób nie wyjaśnią takiego postąpienia. Informacja ta wpłynęła do Sądu Okręgowego już po wydaniu wyroku (pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia 12 sierpnia 2022 roku, k. 373-373v.).

Sąd Apelacyjny w oparciu o przepis art. 458 k.p.k. w związku z art. 167 k.p.k. dopuścił – poprzez ujawnienie – dowód z pisma Urzędu Skarbowego w B. z dnia 12 sierpnia 2022 roku. Z informacji tej jednoznacznie wynika, że oskarżony nie złożył deklaracji PIT-11 w odniesieniu do D. M. za jakikolwiek okres (k. 373-373v.), co w sprawie niniejszej nie pozostaje bez znaczenia.

Drugim obowiązkiem sądu jest zaś prawidłowa ocena całokształtu okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej, co oznacza, że sąd ma obowiązek badać i uwzględnić wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia w zakresie odpowiedzialności karnej oskarżonego. Także i temu obowiązkowi Sąd Okręgowy nie sprostał, co słusznie podnosili skarżący w rozpoznawanych apelacjach.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że brak jest należytej analizy zebranego materiału dowodowego, co niewątpliwie miało wpływ na jego ocenę. Zgodzić należy się ze stanowiskiem skarżących, że ocena dowodów przeprowadzona przez Sąd Okręgowy nie jest oceną swobodną, ale oceną dowolną, dokonaną wbrew zasadom prawidłowego rozumowania, wiedzy i doświadczenia życiowego. Dotyczy to w szczególności wyjaśnień oskarżonego i zeznań świadków, zwłaszcza D. M., które Sąd Okręgowy obdarzył nadmiernym zaufaniem z przekroczeniem granic art. 7 k.p.k.

Ocena materiału dowodowego w całokształcie i we wzajemnych związkach wskazuje, że wyjaśnienia oskarżonego i świadka D. M. – wbrew założeniom przyjętym przez Sąd Okręgowy – odznaczają się brakiem spójności, w wielu elementach są niekonsekwentne, a co nader istotne pozostają w sprzeczności z materiałem dowodowym sprawy w postaci dokumentów. Budowanie w oparciu o nie przekonania o rzeczywistym stanie rzeczy jest tym samym nieuprawnione.

Zauważyć zatem trzeba, że istotna z perspektywy odpowiedzialności karnej oskarżonego okoliczność związana z zatrudnieniem D. M. na dzień 31 grudnia 2019 roku wymagała ustalenia, że oskarżony zrealizował obowiązki pracodawcy, wynikające z zawartej umowy o pracę, tak od strony formalnej jak sporządzenie umowy o pracę i innych dokumentów związanych z zatrudnieniem, a następnie, że praca rzeczywiście była świadczona w ramach łączącego strony stosunku pracy, to jest, że złożona do akt sprawy umowa nie miała pozornego charakteru.

Analiza złożonej do akt sprawy dokumentacji pracowniczej przekonuje o tym, że została ona sporządzona na potrzeby sprawy niniejszej, a nie w związku z zawarciem i realizacją umowy o pracę. Sama już pobieżna analiza umowy o pracę wskazuje, że jest ona oderwana od treści kreowanego na jego podstawie stosunku pracy. Jeśli bowiem D. M. miał być zatrudniony od dnia 1 września 2019 roku na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w wymiarze 1/4 etatu to ustalona w tej umowie dobowa i tygodniowa norma czasu pracy, potwierdzone następnie w informacji dodatkowej dla pracownika (k. 177), wskazują na zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy. Co istotne w tym też okresie, a wynika to z zeznań samego D. M. (k. 53v.) był on zatrudniony u swojego brata Ł. M. w przedsiębiorstwie (...). Uszło uwagi Sądu Okręgowego, że w nadesłanych do akt prowadzonego postępowania oskarżony przesłał skan akt osobowych D. M. (k.72-78), w których znajduje się orzeczenie lekarza medycyny pracy, stwierdzające brak przeciwwskazań do wykonywania pracy na stanowisku kierownika ds. logistyki i zaopatrzenia w (...) Ł. M., nie zaś u oskarżonego. Zaświadczenie znajdujące się na karcie 173 akt, a dołączone do akt osobowych D. M. nie jest tym jakie do dnia 19 lipca 2021 roku (data wysyłki wiadomości mailowej – k. 72) znajdowało się w aktach osobowych D. M.. Powyższe poddaje w wątpliwość, czy zaświadczenie znajdujące się na karcie 173 akt w ogóle przed datą 19 lipca 2021 roku istniało.

Jakkolwiek rację ma Sąd Okręgowy, gdy wskazuje, że w granicach samodzielności jurysdykcyjnej nie jest związany rozstrzygnięciem organu rentowego, w realiach sprawy decyzją ZUS z dnia 31 grudnia 2021 roku, to jednak art. 8 § 1 k.p.k. nakładał na Sąd ten obowiązek poczynienia samodzielnych ustaleń w zakresie objętym przedmiotem orzekania organu rentowego. Temu wymaganiu Sąd Okręgowy nie sprostał, jeśli zważyć, że przekonanie o istnieniu stosunku pracy Sąd Okręgowy budował w oparciu o zeznania świadków, mających potwierdzać świadczenie pracy, dokumentację pracowniczą, której wiarygodność budzi uzasadnione wątpliwości, co wskazano powyżej oraz odprowadzanie należnych zaliczek na podatek dochodowy, co jest stwierdzeniem całkowicie nieprawidłowym.

Uszło wreszcie uwagi Sądu Okręgowego, że aby móc budować przekonanie o istnieniu stosunku pracy ustalenia wymagało, że D. M. świadczył rzeczywiście pod zwierzchnim nadzorem pracodawcy pracę. Tymczasem w aktach sprawy próżno szukać jakichkolwiek materialnych śladów jej wykonywania. Nie doszukał się ich także organ rentowy w postepowaniu prowadzonym w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczaniu społecznemu D. M.. Zeznania świadków oraz wyjaśnienia oskarżonego D. K. nie pozwalają na ustalenie, czy oskarżonego i D. M. łączył stosunek pracy i jak była treść tego stosunku. Wyjaśnienia oskarżonego są w tym względzie zupełnie niejednoznaczne, zaś we fragmentach dotyczących wymiaru czasu pracy i uzyskiwanego wynagrodzenia oderwane od dokumentacji pracowniczej i późniejszej rozliczeniowej do ZUS. Istotne jest to jednak stwierdzenie oskarżonego gdzie wskazuje, że D. M. „ogólnie był na zawołanie. Był elastyczny”. Oskarżony wyjaśnił także że znał D. M., bo – jak podał – wcześniej współpracował z nim (k. 280), co w zestawieniu z zeznaniami świadka D. M., który wskazuje, że w 2011 i 2017 roku też miał umowy zlecenia z oskarżonym (k. 281) dowodzi, że strony nigdy nie zamierzały nawiązywać stosunku pracy i go nie nawiązały, zaś podejmowane w lipcu 2020 roku działania oskarżonego zmierzały wyłącznie do stworzenia pozorów zatrudnienia na dzień 31 grudnia 2019 roku pracownika na podstawie umowy o pracę, w celu uzyskania wsparcia z programu specjalnego.

Wyjaśnienia oskarżonego wspierać miały depozycje świadka G. S.. Tymczasem świadek ten żadnej wiedzy o zatrudnieniu D. M. innej niż ta pochodząca od oskarżonego nie mógł posiadać, albowiem współpracę z oskarżonym rozpoczął dopiero w czerwcu 2020 roku (k. 96v.).

Wbrew stanowisku Sądu Okręgowego zeznania świadków B. T., Ł. L. i P. S. nie zawierały żadnych wskazań dotyczących zatrudnienia D. M. w okresie od września 2019 roku do marca 2020 roku, lecz co najwyżej o trwającej wiele lat współpracy oskarżonego i D. M. o cechach wykluczających przyjęcie istnienia stosunku pracy. Odnośnie zaś do depozycji świadka G. F. to wątpliwości Sądu Apelacyjnego budzi odmówienia im wiary w sytuacji, gdy znalazły one potwierdzenie w dokumentach związanych z prowadzonym przez ZUS postępowaniem.

Z tych też wszystkich przyczyn podniesione w obu apelacjach zarzuty dokonania przez Sąd Okręgowy wadliwych ustaleń faktycznych, będących wynikiem obrazy przepisów postępowania, to jest art. 7 k.p.k., art. 410 k.p.k., mającej wpływ na treść orzeczenia, były słuszne. Sąd Okręgowy zagadnienie wartości dowodowej wyjaśnień oskarżonego i zeznań świadków, w szczególności D. M., niewłaściwie przeanalizował oraz pominął przywołane powyżej okoliczności, mające istotne znaczenie (w tym również te, na które powołują się autorzy apelacji), a wnioski, jakie z tej analizy wysnuł co do wiarygodności wyjaśnień oskarżonego i zeznań D. M. budzą zastrzeżenia w świetle zasad z art. 7 k.p.k. Ocena depozycji tych osobowych źródeł dowodowych, w kontekście całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, uprawniać może do odmiennych wniosków niż wyciągnął Sąd Okręgowy.

Wniosek

Wnioski o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

☒ zasadne

☐ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Sformułowany przez prokuratora i pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego w apelacjach zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, który był wynikiem błędu w logicznym rozumowaniu, a zarazem naruszenia wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, okazał się trafny. Przyczyny, które o tym zadecydowały przywołane zostały w sekcji 3. formularza uzasadnienia. Tym samym ponowne przytaczanie tych wywodów jest zbędne i niecelowe.

4.  OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

1.

Nie stwierdzono istnienia okoliczności podlegających uwzględnieniu z urzędu.

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

5.  ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1.

Przedmiot utrzymania w mocy

Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1.

Przedmiot i zakres zmiany

Zwięźle o powodach zmiany

5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

1.1.

☐ art. 439 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

2.1.

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

3.1.

Konieczność umorzenia postępowania

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

4.1.

☒ art. 454 § 1 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

Mankamenty postępowania dowodowego i rozumowania Sądu Okręgowego musiały skutkować uchyleniem zaskarżonego orzeczenia i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania w pierwszej instancji.

Sąd Odwoławczy nie może bowiem skazać oskarżonego, który został uniewinniony (art. 454 § 1 k.p.k.).

Podnieść też należy, że obowiązujący model procesu karnego nie wyklucza możliwości weryfikacji przez sąd odwoławczy sposobu dokonywania ocen i ustaleń sądu pierwszej instancji w płaszczyźnie podniesionego w apelacji zarzutu obrazy art. 7 k.p.k. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2020 roku, V KS 25/20).

Dodać trzeba, że Sąd Apelacyjny, przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego orzeczenia, nie dostrzegł, aby istniała konieczność przeprowadzenia jeszcze jakiegoś innego dowodu, który pomógłby w ustaleniu przebiegu przedmiotowego zdarzenia, a zebrany w sprawie materiał dowodowy nie uzasadniał uniewinnienia oskarżonego od zarzucanego mu czynu.

5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

Procedując ponownie Sąd Okręgowy będzie miał na uwadze wskazane powyżej zapatrywania. Powtórzy postępowanie dowodowe, przesłucha oskarżonego, jeśli ten zechce złożyć wyjaśnienia, przeprowadzi dowód z zeznań świadków D. M. i G. F., po czym depozycje te skonfrontuje z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. W zakresie dowodów, które nie miały wpływu na treść wydanego wyroku, to jest zeznań pozostałych świadków Sąd Okręgowy może skorzystać z uregulowania art. 442 § 2 k.p.k. Po przeprowadzeniu wskazanych powyżej czynności procesowych Sąd Okręgowy winien dokonać wszechstronnej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, w sposób nie stanowiący obrazy reguł logicznego rozumowania i zasad doświadczenia życiowego, nie ignorując przy tym sprzeczności istniejących oraz mogących zaistnieć pomiędzy poszczególnymi dowodami, zaś wydane rozstrzygnięcie w sposób spełniający wymogi, o których mowa jest w art. 424 k.p.k., uzasadniać.

5.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności,

6.  Koszty Procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

Wobec uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania nie rozstrzygnięto o kosztach procesu.

7.  PODPIS

SSO del. Jolanta Szot–Zarzycka SSA Michał Marzec SSA Wojciech Paluch

1.3. Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

1

Podmiot wnoszący apelację

prokurator

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 3 sierpnia 2022 roku, sygn. akt IV K 246/21

1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☐ na korzyść

☒ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.4. Wnioski

☒

uchylenie

☐

zmiana

1.3. Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

2

Podmiot wnoszący apelację

pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 3 sierpnia 2022 roku, sygn. akt IV K 246/21

1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☐ na korzyść

☒ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☐

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.4. Wnioski

☒

uchylenie

☐

zmiana