Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Katowicach

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 sierpnia 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący :	SSA Piotr Łakomiak
Protokolant :	Patrycja Nowak

po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2025 r. w Katowicach

na rozprawie

sprawy z powództwa M. K. i D. K.

przeciwko (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej w W.

o ustalenie i zapłatę

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie

z dnia 31 maja 2022 r., sygn. akt I C 679/21

1)  oddala apelację;

2)  zasądza od pozwanego na rzecz powodów, z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego, 8100 (osiem tysięcy sto) złotych
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia.

SSA Piotr Łakomiak

Sygn. akt I ACa 2189/22

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 31 maja 2022r. Sąd Okręgowy w Częstochowie w sprawie I C 679/21 w pkt.1. ustalił, że umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) zawarta w dniu 27 października 2008 r pomiędzy (...) Bankiem S.A. z siedzibą w W. ( obecnie (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W.) a M. K., D. K. jest bezskuteczna od początku; w pkt.2. oddalił powództwo o zapłatę, natomiast w pkt.3. zasądził od pozwanego łącznie na rzecz powodów 2.994,09 zł (dwa tysiące dziewięćset dziewięćdziesiąt cztery złote i dziewięć groszy) tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia.

Orzekając w powyższy sposób, sąd ten ustalił, że w 2008 r M. K., D. K. starali się uzyskać kredyt na budowę domu. Kredytobiorcy chcieli uzyskanie kredytu złotowego w kwocie ok 200 000 zł. Skorzystali z pomocy firmy zajmującej się pośrednictwem kredytowym. Polecono im ofertę pozwanego Banku. W oddziale Banku doradca kredytowy przedstawił ofertę kredytu „we frankach” w bardzo korzystny sposób. Porównał go do kredytu stricte złotowego wskazał na same korzyści wynikają z tego kredytu. Przedstawił wyliczenie raty przy przyjęciu kursu waluty CHF z dnia sporządzenia wyliczenia raty. Poinformowano, że CHF jest stabilną walutą, wskazywano na możliwość niewielkich wahań kursu waluty CHF. Powodowie byli przekonani, że jest to oferta profesjonalna, doradca zapewniał o bezpieczeństwie kredytu. Powodowie wiedzieli, że kredyt jest powiązany z CHF, nie wyjaśniono powodom, w jaki sposób obliczane będą raty i na czym polega powiązanie kredytu z CHF, nie poinformowano powodów o ryzyku walutowym, nie przedstawiono stymulacji spłat rat kredytowo odsetkowych przy przyjęciu różnych kursów waluty i nie wytłumaczono jaki wpływ może mieć znaczna zmiana kursu waluty CHF na wszystkie obciążenia związane z kredytem. Po rozmowie w banku, powodowie złożyli wniosek kredytowy o przyznanie kredytu powiązanego z CHF. Umowa kredytu przygotowana została wg wzorca, powodowie byli przekonani, że jest to umowa nienegocjowana. Przed podpisaniem umowy przeczytali ją pobieżnie. W dniu 27 października 2008 r doszło zawarcia umowy o kredyt hipoteczny (...) indeksowany/waloryzowanego do CHF nr (...) Bank postawił do dyspozycji powodów kredyt w kwocie 300 000 zł na zakup domu. Do umowy wprowadzono min postanowienia, że uruchomienie kredytu następuje w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu kwoty kredytu na CHF po kursie kupna dewiz obowiązującym w Banku w dniu uruchomienia kredytu, natomiast kredytobiorcy zobowiązani są dokonywać spłaty rat kredytu w złotych, według kursu sprzedaży ogłaszanego przez Bank na dzień spłaty określony w umowie. Ustalono zasady oprocentowania kredytu wg. stopy LIBOR 3M, zasady zabezpieczenia kredytu na rzecz Banku, które wymagał pozwany Bank, aby umowa mogła zostać zawarta. Spłata kredytu miała nastąpić w 354 ratach. Ryzyko zmiany kursów waluty oraz ryzyko zmian stóp procentowych przerzucono na kredytobiorców.

Od daty zawarcia umowy do dnia ostatniej spłaty ujętej w zaświadczeniu wydanym przez Pozwany Bank, a zatem od dnia 27.10.2008 r. do dnia 10.06.2021 r. powodowie uiścili Bankowi łącznie kwotę 188.849,04 zł tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych. Pismem z dnia 28 czerwca 2021 r powodowie podnieśli min. zarzut nieważności umowy i wezwali do zapłaty. Pismem z dnia 26 lipca 2021 r pozwany odmówił spełnienia świadczenia zajął stanowisko przeciwne.

Ustalenie okoliczności faktycznych towarzyszących zawarciu umowy z 27 października 2008r. sąd I instancji dokonał w oparciu o zeznania powodów i pisemne dowody zawnioskowane przez strony. Z zeznań powoda wynikało, że pracownik Banku poinformował powodów, że kredyt waloryzowany do CHF będzie korzystny finansowo. Doradca zapewnił o bezpieczeństwie kredytu, nie wyjaśnił ryzyka walutowego i jego wpływu na kredyt. Strona pozwana nie zgłosiła żadnych dowodów przeciwnych, z których wynikałby inny niż wskazany przez powodów przebieg przedstawienia oferty kredytowej Banku.

Sąd Okręgowy uznał, że dowód z przesłuchania świadków M. Ś. (1), K. D. (1) jest nieistotny, nieprzydatny do ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia i zmierzał do przedłużania czasu trwania postępowania. Ogólna wiedza świadków nie miała znaczenia dla oceny konkretnego sporu. Uwzględniając zarzut nieważności umowy, Sąd niższej instancji pominął również ustalanie i ocenianie okoliczności związanych z wykonywaniem umowy, bowiem nie miały one wpływu na ocenę ważności umowy. Zdaniem Sądu Okręgowego profesjonalista – Bank, w tego typu sprawach dotyczących kredytów konsumenckich nie może zastępować zeznaniami świadków faktów, które powinny wynikać z dokumentacji kredytowej.

Sąd I instancji pominął dowód z opinii biegłego z zakresu rachunkowości i bakowości, bowiem, okoliczności związane ze sposobem wykonywania umowy nie były istotne dla oceny żądania głównego. Ocenę ważności umowy dokonano według stanu z chwili zawarcia umowy – por, Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r III CZP 29/17, LEX nr 2504739.

Sąd meriti podzielił w wywody i argumentację prawną powoda przedstawioną w żądaniu głównym. Zdaniem tego Sądu umowa dotknięta wadami prawnymi, o których mowa poniżej, nie może być dalej kontynuowana. Tylko strony umowy mogłyby dokonać uzgodnień, co do treści nowej mowy, która regulowałaby wzajemne zobowiązania i roszczenia stanowiące przedmiot sporu, co mogłoby doprowadzić do przywrócenia równowagi kontraktowej stron, na którą wskazuje TSUE. Stanowisko procesowe stron jednoznacznie wskazuje, na to, że porozumiewania takiego strony nie chcą dokonać.

Jak podkreślił to sąd I instancji, istota sporu dotyczy ustalenia i oceny czy strony umowy kredytowej ustaliły w sposób zgodny z prawem zgodny z zasadami współżycia społecznego, warunki umowy, które dotyczą głównego przedmiotu umowy. Umowy zawartej pomiędzy profesjonalistą a konsumentem, co na zasadnicze znaczenie dla jej oceny. Przede wszystkim ustalenia i ich ocena sporu dotyczy czy postanowienia określające główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, zostały sformułowane w sposób jednoznaczny i wyrażone językiem prostym i zrozumiałym, oraz czy Bank jako profesjonalista wprowadzają na rynek kredytów konsumenckich, jak się okazało niebezpieczny produkt, zabezpieczył w umowie również interesy konsumenta.

Nie może bowiem zaakceptować sytuacji, w której postanowienia umowy, które zostały wadliwie przedstawione konsumentowi, doprowadziły do naruszenia w sposób rażący, równowagi kontraktowej stron, co nie jest cechą kredytów konsumenckich a konstrukcja umowy zabezpieczała tylko i wyłącznie interes Banku. Dokonując oceny, tych postanowień należy uznać, że racjonalny konsument, mający w chwili podpisania Umowy kredytu taką wiedzę jak przedsiębiorca, nie zgodziłby się na zawarcie umowy. W takiej sytuacji twierdzenie o niemożliwości ustalenia w dacie zawierania umowy wzajemnych zobowiązań jest zasadne.

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r prawo bankowe – art. 69. ust 1. stanowi, że przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

- ust 2 pkt 4a - w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie, którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu.

W ofercie kredytu waloryzowanego do CHF główny przedmiot umowy to zobowiązania stron umowy powiązane z klauzulą waloryzacyjną i jest to kluczowa okoliczność determinująca ocenę prawną sporu. Nie jest sporna dopuszczalna prawnie możliwość udzielania kredytów waloryzowanych, sporne są zasady, na jakich przedstawiono powodom taki produkt.

Przepisy prawa polskiego dotyczące ochrony konsumentów przed narzucanymi im przez przedsiębiorców nieuczciwymi warunkami umownymi muszą być wykładane w sposób odzwierciedlający przepisy implementowanej do polskiego porządku prawnego dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich por. – wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 grudnia 2019 r. I ACa 697/18, LEX nr 2772916.

Przy braku rozwiązań systemowych dotyczących kredytów waloryzowanych, mając na uwadze szerokie orzecznictwo Sądów polskich, właściwym dla rozstrzygania sporów jest stosowanie wykładni implementowanych przepisów w sposób określony w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE. Prawo unijne tworzy autonomiczną, odrębną od systemów prawnych państw członkowskich siatkę pojęciową. Sądy Krajowe obowiązane są respektować wykładnię dokonaną w tych orzeczeniach. Tylko, bowiem TSUE jest uprawniony dokonywania wiążącej wykładni prawa unijnego.

Rozpoznając spór na tle kredytu indeksowanych/denominowanych, trzeba uwzględnić treść wyroków Trybunału Sprawiedliwości w sprawach C-26/13 (wyrok z 30 kwietnia 2014 r.), C-186/16 (wyrok z 20 września 2017 r.), C-51/17 (wyrok z 20 września 2018 r.), C-118/17 (wyrok z 14 marca 2019 r.) oraz z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, które to orzeczenia zapadły na tle umów kredytu zawartych z konsumentami i zawierających ryzyko walutowe (kredytu indeksowanego, denominowanego lub wprost kredytu walutowego). Ryzyko walutowe jego rozumienie, ocena i wykładnia wynika z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości wydanych na tle art. 4 i 6 dyrektywy 93/13 - Klauzule dotyczące ryzyka wymiany stanowią główny przedmiot umowy, dlatego te warunki umowy musza być wyrażone prostym i zrozumiałym językiem a w szczególności zasady te obowiązują przy informowaniu i wyjaśnianiu ryzyka walutowego. Nie jest możliwe odrywanie klauzuli ryzyka walutowego (wyrażonej czy to przez indeksację czy też denominację) od mechanizmu przeliczania waluty krajowej na walutę obcą. Trybunał Sprawiedliwości kwalifikuje, bowiem konsekwentnie klauzule dotyczące ryzyka wymiany, do których zalicza także sposób ustalania kursu wymiany, jako klauzule określające główny przedmiot umowy kredytu zarówno denominowanego, jak i indeksowanego (wyroki: C-260/18, pkt 44 wyroku; C-118/17, pkt 48, 49, 52; C-51/17, pkt 68 oraz C-186/16).

Zdaniem Sądu Okręgowego klauzula waloryzacyjna dotyczy głównego przedmiotu umowy (essentialia negotii), dlatego sposób jej przedstawienia konsumentowi w czasie procesu zawierania umowy, determinuje ocenę ważności umowy. Powiązanie zobowiązania stron z ryzykiem walutowym, które nastąpiło w chwili podpisania umowy doprowadziło w sposób obiektywny do powstania rażących dysproporcji świadczeń stron umowy.

Zdaniem Sądu I instancji wzrost kursu walut stanowił główny powód powstania rażących dysproporcji zobowiązań stron, dlatego nie zmieniają oceny prawnej umowy podpisane aneksy w tym umożliwiające spłatę kredytu w walucie CHF. Kluczowe jest wadliwe przedstawienie oferty kredytowej przez Bank, który przedstawiając ofertę konsumentowi całkowicie zmarginalizował wyjaśnienie i wytłumaczenie ryzyka walutowego, z którym powiązano zobowiązania stron. Wada ta jest na tyle istotna ze powoduje nieważność całej umowy, bowiem dotyczy głównego przedmiotu umowy a bez jego uzgodnienia umowa nie może istnieć. Przedstawienie oferty powodom z pominięciem wyjaśnienia ryzyka walutowego, w sposób oczywisty, było zaprzeczeniem przedstawienia informacji w sposób jasny i zrozumiały – art. 385 ¹ § 1 zd 2 kc , a co bardzo istotne dotyczyło głównego przedmiotu umowy. Jednocześnie dodać należy, że nie jest wystarczające wskazanie w umowie, że ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca /…/ oraz odebranie standardowego oświadczenia, zawartego we wniosku o udzielenie kredytu, o standardowej treści, że została poinformowana o ponoszeniu ryzyka wynikającego ze zmiany kursu waluty oraz przyjęła do wiadomości i akceptuje to ryzyko – Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt II CSK 483/18. Charakterystyczna jest również konstrukcja umowy, która zawiera szereg nieczytelnych pouczeń a stopień ich rozbudowania czyni je zdaniem Sądu nieczytelnymi, również w zakresie bardzo istotnych kwestii związanej z ryzykiem walutowym. Wysoce wątpliwym jest, czy w ten sposób profesjonalista powinien przygotowywać umowy kredytowe przeznaczone na rynek kredytów konsumenckich.

Bank, jako instytucja finansowa dysponuje profesjonalną wiedzą na temat funkcjonowania rynku walutowego, pozycji franka szwajcarskiego, istotnych wskaźników makro-i mikroekonomicznych wpływających na kurs złotego do innych walut. W ocenie Sądu meriti, aby przeciętny kredytobiorca – konsument mógł w sposób prawidłowej dokonać oceny oferowanego produktu Banku koniecznym jest przedstawienie symulacji spłaty kredytu waloryzowanego, przy przyjęciu hipotetycznego wyraźnego wzrostu waluty, aby uzmysłowić kredytobiorcy kwotowo wzrost rat kredytowo odsetkowych oraz pozostałych obciążeń kredytowych. Symulacja, co oczywiste winna zawierać wyliczenie złotówkowe wysokości całego kredytu w sytuacji hipotetycznego znacznego wzrostu waluty, w tym jego kosztów. Przedstawienie takiej informacji może być uznane, zdaniem Sądu I instancji za merytoryczne wyjaśnienie ryzyka walutowego. Symulacja taka winna stanowić integralna część dokumentacji kredytowej. W niniejszym sporze brak takiego dokumentu. Tworzenie przekazu o stabilności i bezpieczeństwie kredytu to właśnie wadliwe przedstawienie ryzyka walutowego. Zachowanie Banku należy, jako sprzeczne z dobrymi obyczajami.

Jak podkreślił to sąd niższej instancji, jeżeli w umowie przerzucono na kredytobiorców całą odpowiedzialność za ryzyko walutowe w okresie trwania umowy to fakt ten dobitnie wskazuje na posiadanie przez pozwanego świadomości ryzyka tego typu kredytów. Trudno natomiast twierdzić by Bank ponosił realne ryzyko, które skutkowałoby powstaniem rażących dysproporcji w zobowiązaniach stron, przy tak niskim kursie CHF w dacie uruchomienia kredytu, i przy wprowadzeniu zapisów korzystnych dla Banku przy określaniu kursu waluty. Ryzyko Banku było czysto hipotetyczne i żadne postanowienia umowy nie doprowadziłyby do powstania rażących dysproporcji zobowiązań na niekorzyść Banku. Ryzyko walutowe dla powodów wprowadzone do umowy zbliżone było do ryzyka występującego na giełdzie papierów wartościowych i nie było cechą kredytów bankowych - art. 69 prawa bankowego, udzielanych konsumentom. O ile umowa kredytowa nie przewiduje ekwiwalentność świadczeń, to nie może być aż tak nieprzewidywalna jak w niniejszym sporze. Rażąco niekorzystne ukształtowanie praw konsumenta w umowie kredytu nominowanego do CHF polega na rozciągniętym na lata ryzyku wymiany walut i braku jakichkolwiek zapisów umowy, w których ryzyko to, choćby w minimalnym stopniu ponosiłaby strona bankowa w sytuacji powstania trudnych do przewidzenia okoliczności, które zasadniczo rzutowałby na wzajemne zobowiązania stron. Zapis taki powinien zabezpieczać interesy obu stron umowy. Wprowadzenie tak jednostronnego zapisu dotyczącego ryzyka walutowego stanowiło nie tylko nieuczciwe postanowienie umowny, ale dotyczyło głównego przedmiotu umowy, był sprzeczne z prawem i rażąco naruszyło interes konsumenta - wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 27 stycznia 2021 r. C -229/19.

Zgodnie z art. 385 ¹ § 1 kc - postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Wadliwe przedstawienie produktu, poprzez nieprawidłowe poinformowanie i nie wyjaśnienie ryzyka walutowego, było sprzeczne z prawem z dobrymi obyczajami i doprowadziło do rażącego naruszenia interesów powodów. Zapisy te dotyczące świadczenia głównego maja charakter abuzywny powodują nieważność całej umowy.

Umowa taka po podniesieniu zarzutu nieważności staje się bezskuteczna od samego początku – Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r. III CZP 6/21. W cytowanej uchwale Sąd Najwyższy ustanowił zasadę - jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 kc w związku z art. 405 k.c.). W kontekście tej zasady i podniesieniu zarzutu nieważności w pozwie, roszczenie nie jest przedawnione. Z tych względów rozliczenia finansowego stron, w sytuacji stwierdzenia nieważności umowy, nie można dokonywać w oparciu o przepisy zobowiązań z umów wzajemnych, zastosowanie mają przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu – art. 405 – 411 kc właściwe do rozliczenia umowy dwustronnej zobowiązującej i odpłatnej - świadczenia nienależnego. Świadczenie podlega zwrotowi, gdy czynność prawna będąca dla niego podstawą jest nieważna. Przepis stanowi materialno-prawną podstawę odpowiedzialności pozwanego. W niniejszym sporze oznacza to, że obowiązuje zasada dwóch kondykcji. Wysokość roszczenia powoda w wysokości 188.849,04 zł wynika z dokumentów pozwanego Banku. Zaświadczenie Banku, oraz dowody wpłaty rat kredytowo odsetkowych wystawione przez Bank stanowią podstawę matematycznego wyliczenia spłaconego kredytu. Zaświadczenie Banku nie było dokumentem kwestionowanym przez pozwany Bank natomiast, co do matematycznego wyliczenia pozwany nie zgłosił konkretnych zarzutów, które skutecznie to wyliczenie zakwestionowałby.

Na zakończenie, sąd I instancji stwierdził, że powód ma interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie – art. 189 kpc (por. – wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 8 marca 2018 r. I ACa 915/17). Celem żądania o ustalenie jest wyeliminowanie niepewności, co do istnienia i wątpliwości co do treści łączącego strony procesu stosunku zobowiązaniowego mającego charakter długotrwały.

Zdaniem Sądu Okręgowego zarzut zatrzymania nie znajdowął uzasadnienia prawnego, co zostało poparte rozważaniami Sądu Okręgowego.

Sąd Okręgowy uznał natomiast, że zarzut potrącenia zasługiwał na uwzględnienie (art. 498 § 1 i 2 kc). Uznając zatem za skutecznie prawnie zgłoszony zarzut potracenia, Sąd dokonał umorzenia wzajemnie posiadanych wierzytelności tj. kwoty wierzytelności powodów oznaczonej w żądaniu głównym 188 849, 04 zł z wierzytelnością pozwanego Banku w wysokości 300 000 zł wypłaconego pozwanym kredytu. W związku z tym, że wierzytelność powodów była niższa powództwo w tym zakresie oddalono w całości.

Sąd meriti na zakończenie wskazał, że podstawę prawna rozstrzygnięcia stanowiły przepisy: art 69 prawa bankowego, art. 385 ¹ § 1 kc. w zw. z art. 58 kc, 405 kc, 410 kc. oraz art. 498 § 1 i 2 kc w zw. z art. 203 ¹ kpc.

Na marginesie z uwagi na fakt, iż wystarczające do rozstrzygnięcia żądania zapłaty było uwzględnienie zarzutu potrącenia kwoty 300 000 zł wypłaconego kredytu, Sąd Okręgowy wskazał jedynie, że żądanie potrącenia kwoty 126 359,43 zł tytułem wynagrodzenia z tytułu korzystania z kapitału jest chybione i pozbawione podstawy prawnej, co sąd ten poparł orzecznictwem TSUE.

Na podstawie art. 189 kpc, art 69 prawa bankowego, art. 385 ¹ § 1 kc. w zw. z art. 58 kc, 405 kc, 410 kc. Sąd Okręgowy ustalił, że umowa że umowa kredytowa na cele mieszkaniowe (...) nr (...) zawarta w dniu 27 października 2008 r pomiędzy (...) Bankiem S.A. z siedzibą w W. (obecnie (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W.) a M. K., D. K. jest bezskuteczna od początku. Żądanie zapłaty oddalono uznając skuteczność zarzutu potrącenia. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 100 kpc, powodowie ( koszty 11 834 zł) wygrali spór w 61 % przegrali 39%. Koszty pozwanego 10834 zł. Zasądzono od pozwanego łącznie na rzecz powodów 2.994,09 zł (dwa tysiące dziewięćset dziewięćdziesiąt cztery złote i dziewięć groszy) tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia.

Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany bank.

2.Zaskarżył Wyrok w części, tj. w zakresie pkt. 1 i 3;

3. Zaskarżonemu Wyrokowi zarzucił:

1) naruszenie przepisów postepowania mających istotny wpływ na treść zaskarżonego Wyroku, tj.:

a) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie przez Sąd I instancji granic swobodnej oceny dowodów, dokonanie oceny dowodów z naruszeniem zasad doświadczenia życiowego i powszechnie przyjętymi regułami logiki, w sposób nieobiektywny, wybiórczy i z góry ukierunkowany na wykazanie obranych tez, co skutkowało przyjęciem za udowodnione okoliczności nie znajdujących potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, tj. błędne ustalenie że:

-Pozwany może dowolnie określać kursy waluty w tabeli kursów, a w konsekwencji uznanie, że ma niczym nieograniczoną, swobodną możliwość wpływania na wysokość zobowiązania Powodów, w sytuacji, gdy kryteria, które ostatecznie decydują o kursie ogłoszonym w tabeli bankowej, nie pozostają w wyłącznej gestii Pozwanego, który posiadał i nadal posiada status Dealera Rynku Pieniężnego Narodowego Banku Polskiego, co oznacza, że to na podstawie kwotowań kursów Banku swoje kursy ustala Narodowy Bank Polski,

-Powód został w nienależyty sposób poinformowany o zasadach funkcjonowania kredytu, podczas gdy w § 11 ust. 5 umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) Nr (...) zawarta w dniu 27 października 2008 r. (dalej: „Umowa Kredytu”) Powód złożył oświadczenie, że z tymi zasadami się zapoznał,

-Powód nie został poinformowany o ryzyku i nie miał na ten temat wiedzy, podczas gdy w § 11 ust. 4 Umowy Kredytu Powód złożył oświadczenie, że został poinformowany o ryzyku,

b)art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 227, 232 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z zeznań świadków K. D. (1) i M. Ś. (2) na fakty wskazane w odpowiedzi na pozew (pkt. II a. 1 i 2) , pomimo że zeznania świadków miałyby istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a wniosek o ich przesłuchanie został złożony w odpowiednim terminie (Pozwany wskazuje, że w zakresie pominięcia przedmiotowego wniosku dowodowego zgłosił zastrzeżenia do protokołu rozprawy z dnia 12 maja 2022 r. );

c)art. 235 ² § 1 pkt 2, 3 i 5, 227, 232 i 278 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości zgłoszonego na fakty wskazane w odpowiedzi na pozew (pkt. II d 1-2 odpowiedzi na pozew), pomimo że do wykazania wyżej wskazanych faktów konieczne było zasięgniecie przez Sąd wiadomości, a wniosek o jego przeprowadzenie został złożony w odpowiednim terminie (Pozwany wskazuje, że w zakresie pominięcia przedmiotowego wniosku dowodowego zgłosił zastrzeżenia do protokołu rozprawy z dnia 12 maja 2022 r.)

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a)art. 189 k.p.c. przez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że Powód posiada interes prawny do wytoczenia powództwa o ustalenie w sytuacji, gdy Powód ma możliwość wytoczenia dalej idącego powództwa (które zresztą wytoczył), co wyklucza posiadanie interesu prawnego do wytoczenia powództwa o ustalenie;

b)art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Prawo bankowe w zw. z art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego i w zw. z 353 ¹ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny, art. 358 ¹ § 2 k.c., art. 65 § 1 i 2 k.c. poprzez ich błędną wykładnie i uznanie, że postanowienia Umowy Kredytu naruszają w sposób rażący interesy konsumenta i dobre obyczaje, podczas gdy:

-kredyt udzielony Powodowi jest kredytem walutowym (jego szczególnym wariantem), tj. kredytem indeksowanym do waluty obcej; saldo takiego kredytu oraz wysokość rat pozostających do spłaty są wyrażone w CHF; jedynie maksymalną kwotę podlegającą udostępnieniu kredytobiorcy oznacza się w takiej umowie w PLN, jednak jest to tylko zabieg funkcjonalny, mający zagwarantować kredytobiorcy zapewnienie środków w walucie krajowej koniecznej do osiągnięcia celu kredytu; wszystkie kluczowe elementy konstrukcyjne umowy, w tym ostateczne określenie kwoty kredytu, do zwrotu której zobowiązany jest kredytobiorca, wyliczenie rat kredytu, ustalenie stopy oprocentowania itd. mają jednak związek z walutą obcą, co jednoznacznie świadczy o walutowym charakterze takiej umowy;

-zastosowanie do indeksacji kwoty kredytu kursu kupna z Tabeli Kursów z dnia uruchomienia kredytu oraz do wyliczania rat kredytu kursu sprzedaży z Tabeli Kursów z dnia płatności poszczególnych rat było rozwiązaniem ekonomicznie uzasadnionym, odpowiadającym naturze zobowiązania i akceptowanym przez Powoda - zarówno przed indeksacją, jak również po jej wykonaniu;

-kursy z Tabeli Kursów miały zawsze charakter rynkowy (czyli nie godziły w interes konsumenta) i obiektywny, tj. nie mogły być i nie były dowolnie kreowane przez Bank; stosowanie kursów z tabel publikowanych przez Bank znajduje ustawowe umocowanie (art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa Bankowego), co Sąd I instancji w całości pominął;

-Pozwany w sposób wyczerpujący poinformował Powoda o ryzyku walutowym, w związku z czym nie może być mowy o naruszeniu dobrych obyczajów,

-Nawet w przypadku uznania, że doszło do naruszenia interesów konsumenta i dobrych obyczajów konieczne jest przywrócenie równości pomiędzy stronami i zapewnienie dalszego obowiązywania umowy poprzez zastosowanie przepisu dyspozytywnego,

-Sąd powinien zastosować obiektywne podejście przy badaniu skutków abuzywności Umowy Kredytu i nie powinien opierać się wyłącznie na żądaniu kredytobiorcy pomijając stanowiska i sytuacji Banku oraz innych kredytobiorców;

c)art. 385 ¹ § 1 k.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, że klauzula kursowa, tj. postanowienia określające sposób ustalenia kursu wymiany walut mający zastosowanie przy indeksacji kredytu do CHF oraz wyliczeniu wysokości rat kredytu, uznane przez Sąd I instancji za niedozwolone postanowienia umowne, określają główne świadczenia stron, podczas gdy klauzula kursowa wyłącznie doprecyzowuje klauzulę indeksacyjną

d)art. 385 ¹ § 1 i § 2 k.c., art. 385 ² k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że postanowienia dotyczące indeksacji oraz wyliczenia rat kredytu zawarte w Umowie Kredytu są abuzywne, podczas gdy nie wystąpiły przesłanki umożliwiające taką kwalifikację tych postanowień umownych, albowiem:

-klauzule te zostały indywidualnie uzgodnione z konsumentem,

-postanowienia Umowy Kredytu nie naruszają interesów Powoda (w żadnym stopniu - tym bardziej nie naruszają ich w sposób rażący) oraz nie godzą w dobre obyczaje

e)art. 385 ¹ § 1 i 2 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że postanowienia zawarte w §2 ust. 2, § 4 ust. la, § 9 ust. 2 zd. 2 Umowy Kredytu są niedozwolonymi postanowieniami umownymi, a w konsekwencji nie wiązały stron, albowiem w Umowie Kredytu nie wskazano mechanizmu tworzenia tabeli kursowej, podczas gdy brak taki nie przesądza o dowolności kursu tabelowego;

f)art. 4 w zw. z art. 1 ust. 1 lit. a) i lit. b) ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy — Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 316 § 1 k.p.c. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na nie uwzględnieniu przez Sąd I instancji obowiązującego na dzień wyrokowania stanu prawnego, w którym uznanie za niedozwolone postanowienia umownego zawierającego odesłanie do tabeli kursów banku jest wyłączone z uwagi na przyznanie przez ustawodawcę kredytobiorcom innych środków ochrony prawnej, w szczególności umożliwienie im spłaty kredytu bezpośrednio w walucie obcej;

g)art. 385 ¹ §2 k.c. w zw. z art. 56 k.c., 354 § 1 k.c. i w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG poprzez ich błędną wykładnię, która skutkowała zaniechaniem ustalenia przez Sąd I instancji treści stosunku zobowiązaniowego obowiązującego między stronami po wyeliminowaniu z Umowy Kredytu postanowień niedozwolonych (przy założeniu niekorzystnej dla Pozwanego interpretacji, zgodnie z którą takie postanowienia znajdują się w Umowie Kredytu) i ograniczeniu się przez Sąd I instancji jedynie do ustaleń negatywnych (tj. jakie postanowienia nie obowiązują), bez dokonania wykładni treści Umowy Kredytu w części pozostałej w mocy, co ostatecznie doprowadziło Sąd do ustalenia nieważności całej Umowy Kredytu, podczas gdy właściwym rozwiązaniem powinno być ustalenie przez Sąd, w oparciu o przepisy dyspozytywne, według jakich kursów mają zostać zrealizowane rozliczenia pomiędzy stronami;

h)art. 385 ¹ § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c. oraz art. 358 § 2 i 3 k.c. oraz art. 24 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o Narodowym Banku Polskim oraz art. L ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - przepisy wprowadzające kodeks cywilny oraz art. 69 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Prawo bankowe poprzez ich błędną wykładnię skutkującą:

-uniemożliwieniem kredytobiorcy spłaty kredytu bezpośrednio w walucie obcej i to również w odniesieniu do zobowiązań, które powstały przed wejściem w życie art. 69 ust. 3 Prawa Bankowego w aktualnym brzmieniu,

-zaniechaniem zastosowania przez Sąd I instancji do rozliczeń z tytułu Umowy Kredytu (przy założeniu niekorzystnej dla Pozwanego interpretacji, zgodnie z którą odesłanie do Tabeli Kursów zostanie uznane za bezskuteczne) kursu średniego NBP i to również w odniesieniu do zobowiązań, które powstały przed wejściem w życie art. 358§2 k.c. w jego aktualnym brzmieniu;

i)art. 385 ¹ k.c. w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na dokonaniu nieprawidłowej oceny relacji art. 58 § 1 i 3 k.c. i art. 385 ¹ k.c., a w konsekwencji stwierdzenie nieważności Umowy Kredytu z uwagi na rzekomą abuzywność postanowień Umowy Kredytu na podstawie art. 58 k.c., z pominięciem art. 385 ¹ § 1 i 2 k.c. w sytuacji, gdy art. 385 ¹ i następne k.c. stanowią element szerszego systemu ochrony konsumenta, w którym sankcja nieważności ustępuje przed sankcją bezskuteczności i braku związania niedozwolonym postanowieniem umownym;

j) art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 2 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na zakwalifikowaniu świadczeń spełnionych przez Powoda jako nienależnych, pomimo tego, iż:

-świadczenie Powoda znajdowało podstawę w łączącej strony Umowie Kredytu,

-Powód świadomie i dobrowolne spełniał nienależne (jego zdaniem) świadczenie, godząc się tym samym ze swoim zubożeniem;

4. W zakresie postępowania dowodowego, na podstawie art. 380 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c., apelujący wniósł o zmianę postanowienia dowodowego i dopuszczenie oraz przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków K. D. (1) i M. Ś. (2) na fakty wskazane w odpowiedzi na pozew oraz przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu bankowości na następujące poszczególne okoliczności faktyczne:

5. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o:

1)zmianę zaskarżonego Wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości;

2)zasądzenie od Powoda na rzecz Pozwanego kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację powodowie wnieśli o jej oddalenie, za przyznaniem kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny w całości podzielił ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, przyjmując je za własne.

Na wstępie należało wskazać, że umowa kredytu wiążąca wysokość udzielonego kredytu oraz wysokość jego spłat z kursem waluty obcej, np. franka szwajcarskiego, nie jest sprzeczna z ogólną konstrukcją umowy kredytu przewidzianą w art. 69 ust. 1 pr.bank. Orzecznictwo Sądu Najwyższego jest w tym zakresie już utrwalone, co Sąd Apelacyjny aprobuje (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, a także powołane w nim wyroki Sądu Najwyższego: z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14; z 19 marca 2015 r., IV CSK 362/14; z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14; z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; z dnia 27.07.2021r., V CSKP 49/21; z dnia 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21). W szczególności ustawa z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r. Nr 165, poz. 984), czyli tzw. ustawa antyspreadowa, potwierdziła tylko to, co wcześniej wynikało już z zasady autonomii woli stron (art. 353 ^{( 1)} k.c.), a mianowicie, że przed wejściem w życie tej ustawy dopuszczalne było zawieranie umów o kredyt denominowany, jak i indeksowany (wyrok Sądu Najwyższego z 30 października 2020 r., II CSK 805/18).

W konsekwencji, zdaniem Sądu Apelacyjnego, analizowana umowa kredytu indeksowanego do CHF nie była sprzeczna z obowiązującymi przepisami prawa (art. 58§1 lub §2kc), nie wykraczając poza zasadę swobody umów (art. 353 ¹kc). Tym samym rozważania sądu meriti w przedmiocie nieważności analizowane umowy na podstawie art. 58§1 i 2k.c. okazały się zbędne.

Jej postanowienia winny zatem być poddane analizie wyłącznie pod kątem zgodności art. 385 ¹§1 i 2k.c. i nast., z czego Sąd Okręgowy w pełni wywiązał się, co w szczególności odnosi się do zawartej w umowie klauzuli indeksacyjnej, z którą w związku pozostawało zarówno jednostronne uprawnienie banku do ustalania kursów waluty indeksacyjnej w opracowywanych przez siebie tabelach kursowych, jak i obarczenie powodów nieograniczonym ryzykiem walutowym. W art. 385 ¹ § 1 i 2 k.c. przewidziany został szczególny rodzaj sankcji, który należy odróżnić od nieważności (w rozumieniu art. 58kc), wzruszalności oraz bezskuteczności względnej i zawieszonej, a jest to sankcja bezskuteczności ex lege, która znajduje zastosowanie z mocy ustawy i działa ex tunc, natomiast orzeczenie sądowe, w którym dane postanowienie umowne zostaje uznane za niedozwolone, ma charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2021 r., I NSNc 333/21).

Sąd Apelacyjny podziela stanowisko sądu meriti, że omawiane klauzule zawarte w §2 ust.2, §4 ust.1a (wypłata kredytu przy zastosowaniu kursu kupna walut dla CHF obowiązującego w banku w dniu uruchomienia kredytu), a także w §9 ust.2 zd. 2 umowy (zasady spłaty rat kredytu według kursu sprzedaży zgodnie z tabelą kursów obowiązująca u pozwanego), należało zaliczyć do głównych świadczeń stron. Zmiana kursu waluty indeksacyjnej (CHF), która ma z kolei wpływ na kształtowanie się kursów stosowanych przez pozwanego, a tym samym na wysokość spreadu walutowego, wpływała bowiem w sposób bezpośredni z jednej strony na wysokość zobowiązań kredytobiorców, jak i na wysokość wierzytelności kredytodawcy. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z 30 września 2020 r., I CSK 556/18, "zastrzeżone w umowie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej klauzule, a zatem także klauzule zamieszczone we wzorcach umownych kształtujące mechanizm indeksacji, określają główne świadczenie kredytobiorcy". Obecnie pogląd ten dominuje w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. wyroki: z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 2 czerwca 2021 r., I (...) 55/21). Pogląd ten ukształtował się częściowo pod wpływem wyroku TSUE z 30 kwietnia 2014 r. w sprawie C-26/13 Á. K., H. R. przeciwko (...). (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16). "Za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu <<głównego przedmiotu umowy>> w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę (por. wyroki TSUE: z 30 kwietnia 2014 r. w sprawie C-26/13, Á. K., H. R. przeciwko (...), pkt 49-50; z 26 lutego 2015 r. w sprawie C-143/13, B. M. i I. O. M. przeciwko S.C. (...) România SA, pkt 54; z 23 kwietnia 2015 r. w sprawie C-96/14, J.-C. V. H. przeciwko (...) SA, pkt 33; z 20 września 2017 r. w sprawie C-186/16, R. P. A. i in. przeciwko (...) SA, pkt 35. Za takie uznawane są m.in. postanowienia (określane niekiedy jako <<klauzule ryzyka walutowego>>), które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy - konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (por. wyroki TSUE: z 20 września 2017 r. w sprawie C-186/16, R. P. A. i in. przeciwko (...) SA, pkt 37; z 20 września 2018 r. w sprawie C- 51/17, (...) Bank (...). I (...) Faktoring K. Z.. przeciwko T. I. i E. K., pkt 68; z 14 marca 2019 r. w sprawie C-118/17, Z. D. przeciwko (...) Bank Hungary Z.., pkt 48; z 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, K. D. (2) i J. D. przeciwko Raiffeisen Bank (...), pkt 44" (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 30 września 2020 r., I CSK 556/18).

Zatem Sąd Apelacyjny rozpoznając niniejszą apelację podziela stanowisko, że postanowienia określające mechanizm indeksacyjny, jak i sposób ustalania kursu waluty obcej, które składają się na klauzulę waloryzacyjną zawartą w umowie kredytu, określają główne świadczenie kredytobiorcy. Nie oznacza to, że te postanowienia nie podlegają kontroli pod kątem ich abuzywności. Postanowienia określające główne świadczenia stron nie podlegają bowiem takiej kontroli jedynie pod warunkiem, że zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (art. 385 ¹ § 1 zd. 2 k.c.). Takie rozwiązanie, wywodzące się z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, opiera się na założeniu, zgodnie z którym postanowienia określające główne świadczenia stron zazwyczaj odzwierciedlają rzeczywistą wolę konsumenta, gdyż do ich treści strony przywiązują z reguły największą wagę. W związku z tym zasada ochrony konsumenta musi ustąpić ogólnej zasadzie autonomii woli obowiązującej w prawie cywilnym. Wyłączenie spod kontroli nie może jednak obejmować postanowień nietransparentnych, gdyż w ich przypadku konsument nie ma możliwość łatwej oceny rozmiarów swojego świadczenia i jego relacji do rozmiarów świadczenia drugiej strony.

Interpretując art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 w podobnym kontekście, TSUE uznał, że "wymóg, zgodnie z którym warunek umowny musi być wyrażony prostym i zrozumiałym językiem, powinien być rozumiany jako nakazujący nie tylko, by dany warunek był zrozumiały dla konsumenta z gramatycznego punktu widzenia, ale także, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu wymiany waluty obcej, do którego odnosi się ów warunek, a także związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach dotyczących uruchomienia kredytu, tak by rzeczony konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne" (wyrok z 30 kwietnia 2014 r. w sprawie C-26/13, K. i K. R. przeciwko (...), pkt 75; podobnie wyrok TSUE z 20 września 2017 r. w sprawie C-186/16, R. P. A. i in. przeciwko (...) SA, pkt 45).

W analizowanym przypadku, co wynikało bezsprzecznie z przytoczonych powyżej postanowień umownych, kredyt był wypłacony, przy zastosowaniu kursu kupna walut dla CHF ustalonego przez kredytodawcę. A zatem to pozwany, w sposób jednostronny, bez określenia w umowie obiektywnych kryteriów ustalania tego kursu decydował, jaki kurs kupna CHF zostanie zastosowany przy wypłacie kredytu, a jaki kurs sprzedaży przy jego spłacie, a w konsekwencji w sposób jednostronny, bez jakiejkolwiek kontroli ze strony powodów, był uprawniony do ukształtowania początkowego salda kredytu określonego w PLN, jak i ostatecznej wysokości zobowiązania ciążącego na powodach. Sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów powodów jako konsumentów polegało w tym przypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji banku. Przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty, służyło bowiem określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Oczywistym pozostaje, że odpowiednio niekorzystne ukształtowanie kursu kupna CHF (jego zaniżenie), powodowało, że przy chęci uzyskania określonego kredytu w PLN, kredytobiorca „nabywał” odpowiednio większą ilość CHF, niż gdyby miało to miejsce, gdyby kurs kupna CHF był uczciwy, w szczególności odnoszący się do kursów ustalanych przez NBP. Adekwatna sytuacja, odnosiła się do spłaty kredytu, z tą zmianą, że kurs sprzedaży odbiegając od kursu średniego NBP na niekorzyść powodów, powodował, że kredytobiorcy byli zobowiązani do zwrotu pozwanemu świadczenia w wyższej kwocie, niż gdyby kurs sprzedaży CHF był uczciwy

W konsekwencji, należało przyjąć w ślad za sądem I instancji, że wskazane postanowienia umowne nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny w rozumieniu art. 385 ¹§1kc, czego konsekwencją jest brak związania powoda tymi postanowieniami (385 ¹ §2kc).

W zakresie rozstrzygnięcia, czy powodowie mieli możliwość negocjowania warunków umowy, należy przywołać ogólną regułę interpretacyjną, wypływającą z art. 3 ust. 2 omawianej dyrektywy, który stanowi, że warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść (por. uzasadnienie wyroku TSUE z dnia 20 września 2018 r., C-51/17, pkt. 47). Jak wynikało z niepodważonych w sposób skuteczny zeznań powodów, warunki umowy nie były przez nich negocjowane, w szczególności w zakresie działania mechanizmu indeksacji, w oparciu o kurs waluty CHF stosowanej przez pozwany bank przy wypłacie kredytu, jak i jego spłacie.

Dalszą kwestią, w ocenie Sądu Apelacyjnego bardziej istotną, był fakt, że powodom nie zostało wyjaśnione w sposób pełny i wszechstronny ryzyko kursowe, które ujawniło się w momencie znaczącego umocnienia się waluty, do której kredyt był indeksowany. Ani postanowienia umowy, ani też regulamin, czy też inne dokumenty, nie przedstawiały symulacji, jak znaczący wzrost kursy CHF do PLN (rzędu, 30%, 50%, a nawet 100%), wpłynie zarówno na wysokość salda kredytu, wysokość poszczególnych rat kredytu, a w konsekwencji kosztów obsługi kredytu, rozumianych jako ilość waluty krajowej niezbędnej na uregulowanie kredytu, którego raty są wyrażone w CHF, w sytuacji kiedy dojdzie do trwałego osłabienia się PLN względem CHF, a nie jedynie krótkotrwałych wahań. Zatem ogólnikowy zapis §11 ust.4 i 5 umowy o ryzyku walutowym miał w ocenie sądu odwoławczego charakter blankietowy.

Podsumowując ten fragment rozważań, należało zaaprobować stanowisko sądu I instancji, że po wyeliminowaniu powyższych postanowień umownych, sporna umowa nie mogła być dalej utrzymana w mocy. Wyłączenie mechanizmu waloryzacji i odesłania do ustalanego przez bank kursu kupna, jak i sprzedaży CHF, powoduje niemożliwość ustalenia w walucie obcej równowartości kwoty kredytu wypłaconego w złotych. Z kolei brak mechanizmu waloryzacji i odesłania do kursu sprzedaży franka uniemożliwia ustalenie wysokości płatnych w złotych rat kredytu stanowiących równowartość rat w walucie obcej. Prowadzi to do tego, że umowa bez niedozwolonych postanowień nie określa w istocie essentialia negotii umowy kredytu wynikających z art. 69 prawa bankowego. Nie jest bowiem możliwe ustalenie wysokości głównych świadczeń stron, tj. kwoty kredytu podlegającej zwrotowi. Ponadto po wyeliminowaniu z umowy klauzul waloryzacyjnych odnoszących się do waluty CHF nie jest możliwe utrzymanie umowy w mocy jako umowy kredytu udzielonego w złotych. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest przewidziane w umowie – właściwe dla waluty obcej - oprocentowanie według stopy LIBOR (znacznie niższej od właściwej dla umów złotówkowych stopy WIBOR). Nie jest możliwe utrzymanie umowy przewidującej oprocentowanie według stawki LIBOR przy jednoczesnym wyeliminowaniu z umowy wszelkich powiązań wysokości świadczeń z waluta obcą. Niedopuszczalne jest też – z uwagi na brak umocowania prawnego - zastąpienie przewidzianej w umowie stopy LIBOR, stopą WIBOR.

Brak było również możliwości, co Sąd Okręgowy również poddał wszechstronnym rozważaniom, zastąpienia abuzywnych postanowień przepisami dyspozytywnymi. Zatem nie zachodziła w szczególności możliwość uzupełnienia abuzywnych postanowień umownych z odwołaniem się do zwyczaju czy zasad współżycia społecznego (art. 56 k.c., art. 65 § 1 i 2 k.c. i w zw. z art. 354 § 1 k.c.), bądź też przyjęcia na podstawie art. 358§2kc lub art. 41 – prawa wekslowego, średnich kursów CHF/PLN ogłaszanych przez NBP na potrzeby wypłaty, jak i spłaty kredytu. Sąd Apelacyjny podziela zatem stanowisko, że nie można w sytuacji uznania niedozwolonych postanowień umownych za abuzywne zastępować ich żadnymi innymi, mając w szczególności na względzie stanowisko wyrażone przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 3 października 2019 r., C-260/18 (w sprawie K. D. (2) i J. D. przeciwko Raiffeisen Bank (...), (...):EU:C:2019:819) (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2021r., I CSKP 74/21; por także najnowszy wyrok TSUE w sprawach C -80/21 do C-82/21).

W tej sytuacji sąd I instancji w sposób trafny uznał, że umowa jest bezskuteczna od początku (nieważna). Sąd Apelacyjny w całości podzielił stanowisko sądu meriti, że powodowie mieli interes prawny w ustaleniu nieważności umowy. Interes prawny powodów w ustaleniu nieistnienia umowy jest oczywisty, gdyż bez takiego rozstrzygnięcia nie istnieje bowiem możliwość definitywnego zakończenia sporu. Ostateczne rozstrzygnięcie powództwa ‎o ustalenie nieważności części umowy zniesie stan niepewności po stronie obu stron procesu, ‎co do obowiązku wykonywania umowy, wysokości rat i sposobu rozliczenia umowy (zob. np. wyroki SN: z dnia ‎17 marca 2022 r., II CSKP 474/22; 19 maja 2022 r., II CSKP 797/22). Przy czym należy również zwrócić uwagę, że umowa miała obowiązywać przez 360 miesięcy od dnia 27.10.2008r. do dnia 11.10.2038r. (§2 ust.1 umowy).

Wbrew stanowisku skarżącego brak było przesłanek w trybie art. 380k.p.c., aby zmienić postanowienie dowodowe sądu I instancji o pominięciu zarówno dowodu z opinii biegłego sądowego, jak i zeznań świadków K. D. (1) oraz M. Ś. (2), skoro przeprowadzenie wskazanych dowodów okazało się nieprzydatne dla ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jednocześnie zmierzając do przedłużenia postępowania, na co wskazał również sąd meriti.

W konsekwencji Sąd Okręgowy zasadnie, po ustaleniu nieistnienia pomiędzy stronami umowy zastosował art. 405kc w zw. z art. 410§1 i 2 k.c.. Z uwagi jednak na podniesienie przez pozwanego zarzutu potrącenia własnej wierzytelności z tytułu wypłaconego kapitału kredytu, która przewyższała wierzytelności powodów z tytułu świadczenia nienależnego dochodzonego w niniejszym postępowania, powództwo o zapłatę zostało prawomocnie oddalone. W tej sytuacji ponowienie przez pozwanego w piśmie procesowym z dnia 21.10.2024r. (por. k. 251-263) zarzutu potrącenia na etapie postępowania apelacyjnego, było zbędne, skoro jego zarzut już został uwzględniony na etapie postępowania przed sądem I instancji.

Tym samym apelacja podlegała oddaleniu na podstawie art. 385k.p.c..

O kosztach postępowania apelacyjnego sąd II instancji orzekł po myśli art. 98§1 i 3 i 98§1 ¹ kpcw zw. z art. 99 kpc w zw. z art. 108§1 kpc w zw. z art. 391§1 kpc i na podstawie §2 pkt. 7 w zw. z §10 ust.1 pkt.2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

SSA Piotr Łakomiak