Portal Orzeczeń Sądu Apelacyjnego w Katowicach

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 lutego 2012 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący :	SSA Mieczysław Brzdąk
Sędziowie :	SA Ewa Jastrzębska (spr.) SA Elżbieta Karpeta
Protokolant :	Anna Wieczorek

po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2012 r. w Katowicach

na rozprawie

sprawy z powództwa A. R. (1)

przeciwko W. M.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie

z dnia 21 marca 2011 r., sygn. akt I C 297/07

1)  oddala apelację;

2)  zasądza od pozwanego na rzecz powódki 5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt I ACa 967/11

UZASADNIENIE

Powódka A. R. (1) domagała się od pozwanego W. M. kwoty 737.989,99zł wraz z odsetkami od dnia 16.02.2005r. oraz kosztów procesu.

W uzasadnieniu podniosła, iż sprzedała PPUH (...) urządzenie w postaci linii technologicznej do rozcinania blachy stalowej typu Ł - (...) (...) za 1.433.500zł, pełna cena miała zostać zapłacona do dnia 15 lutego 2001r., celem zabezpieczenia płatności sprzedawca zastrzegł własność rzeczy sprzedanej aż do uiszczenia ceny w całości. Cena została uiszczona jedynie częściowo, do zapłaty zostało 737.989zł, a pozwany jako prezes spółki PPHU (...) zbył to urządzenie na rzecz innej osoby i wprowadził nabywcę w posiadanie rzeczy, w związku z czym powódka nie otrzymała ani reszty ceny ani zwrotu urządzenia. Pozwany skazany został prawomocnym wyrokiem karnym za przywłaszczenie urządzenia zatem powódka domaga się od niego naprawienia szkody w oparciu o art. 415 kc.

W dniu 13 czerwca 2007r. Sąd Okręgowy wydał nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym uwzględniając powództwo w całości.

Od nakazu tego pozwany wniósł zarzuty domagając się uchylenia nakazu i oddalenia powództwa.

Zarzucił brak związku przyczynowego pomiędzy szkodą, a czynem pozwanego, brak udowodnienia wysokości szkody, przyczynienie się powódki do powstania szkody, nadużycie przez powódkę prawa podmiotowego i dokonanie częściowej zapłaty w wysokości 70.000zł.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Częstochowie uchylił zaskarżony nakaz zapłaty ponad kwotę 670.989,99 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 16 lutego 2005 roku i w powyższym zakresie powództwo oddalił, ponadto uchylił nakaz w części orzekającej o kosztach postępowania i zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 14.222,69 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych, utrzymał w mocy nakaz zapłaty w pozostałej części, nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa od powódki kwotę 2.401,00 zł tytułem kosztów sądowych, których pozwany nie miał obowiązku uiścić.

Ustalił w uzasadnieniu, iż umową sprzedaży nr (...) z dnia 9 listopada 2000 roku zawartą w W. pomiędzy „(...)” W., reprezentowanym przez właścicielkę A. R. (1) a PPUH (...) sp. z o.o. w W. powódka zobowiązała się dostarczyć kupującemu linię do wzdłużnego rozcinania blachy stalowej ze zwoju (rulonu) typ Ł-118 (nie używaną), i do poprzecznego cięcia blachy stalowej ze zwoju (rulonu) typ Ł 128.41.100 (używaną). Powódka zobowiązała się do dostarczenia towaru kupującemu. Kupujący zobowiązał się do zapłaty ceny w kwocie 1.196.000,00 zł za linię do wzdłużnego cięcia blachy oraz w kwocie 1.433.500,00 zł za linię do poprzecznego cięcia blachy. Łączna wartość przedmiotu umowy wynosiła 3.207.990 zł, w tym należny podatek VAT. Sprzedawca zastrzegł sobie prawo własności przedmiotu sprzedaży, aż do uiszczenia ceny w całości. Zgodnie z zawartą umową w przypadku zwłoki kupującego z zapłatą co najmniej 5 miesięcy sprzedawca miał prawo do odstąpienia od umowy i żądania zwrotu towaru (dowód: umowa sprzedaży, k. 6-7).

Zgodnie z umową (...) sp. z o.o. zapłaciła do dnia 27 lutego 2001 roku za linię do wzdłużnego cięcia blachy w całości oraz częściowo za linię do poprzecznego cięcia blachy. Na ten dzień pozostawała do zapłaty kwota 737.898,99 zł tytułem należności za linię do poprzecznego cięcia blachy (dowód: okoliczność bezsporna).

W dniu 10 września 2001 roku odbyło się nadzwyczajne zgromadzenie wspólników (...) sp. z o.o. na którym reprezentowany był cały kapitał zakładowy. Zgromadzenie podjęło uchwałę, której przedmiotem było wyrażenie zgody na sprzedaż obydwu linii technologicznych zakupionych od powódki za cenę nie mniejszą niż wartość księgowa, powiększoną o 4% (uchwała, k. 88, 100 (akta sprawy Sądu Rejonowego w(...), sygn. akt IX K 347/02), zeznania W. M. (k. 253 - 256)).

W tym samym dniu nastąpiła zmiana składu zarządu (...) sp. z o.o. w W., miejsce dotychczasowego prezesa S. S. zajął pozwany W. M.. Wśród dokumentów które otrzymał było również zestawienie należności spółki zawierające kwotę 737.989,99 zł, którą spółka dłużna była powódce tytułem zapłaty pozostałej części ceny za maszynę (uchwała, k.106 akta sprawy Sądu Rejonowego w (...), sygn. akt IX K 347/020, kserokopia przekazania dokumentacji spółki (...) z dnia 10 września 2001 roku, k. 9 - 28, 29 - 42 akta sprawy Sądu Rejonowego w (...), sygn. akt IX K 347/02, zeznania W. M. (k. 253 - 256).

W dniu 12 września 2001 roku powódka pisemnie odstąpiła od umowy zawartej w dniu 9 listopada 2000 roku i zażądała zwrotu linii do poprzecznego cięcia blachy. Pismo to wręczył pozwanemu mąż i pełnomocnik powódki, A. R. (2). W tym samym dniu S. S. przekazał pozwanemu obydwie linie technologiczne do cięcia blachy, które również tego samego dnia zostały sprzedane Restauracji (...) spółce z o.o. w K. za kwotę 1.517.484,80 zł - linia do wzdłużnego cięcia blachy i za kwotę 1.818.824,80 zł - linia do poprzecznego cięcia blachy. W tym samym dniu nastąpiło wydanie przedmiotu umowy nabywcy. Następnie przedmiotowe linie zostały sprzedane kolejnym podmiotom. Restauracja (...) dokonała zapłaty za powyższe linie w niewielkim zakresie (dowód: kserokopia przekazania dokumentacji spółki „, (...)” z dnia 10 września 2001 roku, k. 9 - 28, 29 - 42 (akta sprawy Sądu Rejonowego w (...), sygn. akt IX K 347/02), pełnomocnictwo, k. 79 akta sprawy Sądu Rejonowego w (...), sygn. akt IX K 347/02), faktura, k. 119 - 120 akta sprawy Sądu Rejonowego w (...), sygn. akt IX K 347/02, odstąpienie od umowy, k. 121 akta sprawy Sądu Rejonowego w (...), sygn. akt IX K 347/02).

Wyrokiem Sądu Rejonowego w (...) z dnia 16 marca 2004 roku, sygn. akt IX K 347/02 pozwany W. M. został uznany za winnego tego, że w dniu 12 września 2001 roku działając jako Prezes Zarządu Spółki z o.o. (...) z siedzibą w W. dokonał przywłaszczenia mienia znacznej wartości w postaci linii technologicznej do poprzecznego rozcinania blachy Ł - 128-41-100 o wartości 1.748.870zł poprzez sprzedanie tej linii firmie Restauracja (...) sp. z o.o. w K., wiedząc na podstawie umowy z dnia 9 listopada 2000 roku, nr 1/11/2000 zawartej pomiędzy firmą (...) w W., a (...) sp. z o.o. oraz przyjętych w dniu 10 września 2001 roku dokumentów spółki PPUH (...) i protokołu przekazania urządzeń z dnia 12 września 2001 roku, że linia ta aż do czasu uregulowania pełnej należności stanowi własność firmy (...) w sytuacji, gdy do uiszczenia pełnej należności przez (...) sp. z o.o. pozostała kwota 737.989,99 zł, czym działał na szkodę firmy (...) A. R. (1), to jest przestępstwa z art. 284 § 1 kk w zw. z art. 294 § 1 kk (dowód: odpis wyroku, k. 8).

Powyższy wyrok został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w (...) z dnia 15 lutego 2005 roku, sygn. akt X Ka 1433/04 (dowód: wyrok, k. 9).

(...) sp. z o.o. dokonała wpłat na rzecz powódki w kwotach:

- 10 000,00 zł w dniu 12 lutego 2002 roku,

- 12 000,00 zł w dniu 8 marca 2002 roku,

- 15 000,00 zł w dniu 22 marca 2002 roku,

- 15 000,00 zł w dniu 21 marca 2003 roku,

- 15 000,00 zł w dniu 14 kwietnia 2003 roku tytułem zapłaty części ceny za linię do poprzecznego cięcia blachy.

(dowód: dowody wpłat, k. 306 - 312, zeznania W. M. (k. 253 - 256)).

Ustalając stan faktyczny Sąd pierwszej instancji oparł się na dowodach w postaci dokumentów, których autentyczność nie była przez żadną ze stron kwestionowana. Za wiarygodne Sąd pierwszej instancji uznał zeznania złożone przez pozwanego W. M. (k. 253 - 256), jednakże wskazywane przez niego okoliczności, jakoby nie ponosił on winy za przywłaszczenie przedmiotowej linii do poprzecznego cięcia blachy z uwagi na związanie Sądu cywilnego prawomocnym wyrokiem karnym w ogóle nie mogły być przedmiotem ustaleń Sądu w niniejszej sprawie. Fakt, iż pozwany nie dochował należytej staranności i podjął działania związane z zarządzaniem spółką bez zapoznania się z kompletem dokumentów, na co wskazuje wprost w swoich zeznaniach nie możne umniejszać jego winy, ani świadczyć o istnieniu przyczynienia się powódki do powstania szkody. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy były zeznania świadka R. B. (k. 171 - 173), który był likwidatorem spółki będącej nabywcą spornej linii. Jego działalność w spółce dotyczyła okresu już po dokonaniu przywłaszczenia, a powódka nie była zobowiązana do dochodzenia roszczeń windykacyjnych od innych podmiotów, w związku z czym bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie są starania czynione przez pełnomocnika powódki w celu odzyskania przedmiotu przywłaszczenia.

Zdaniem sądu pierwszej instancji żądanie powódki jest częściowo zasadne. Powód skazany został bowiem prawomocnym wyrokiem karnym za przywłaszczenie mienia, a tym wyrokiem z mocy art. 11 kpc sąd cywilny jest związany. Nie było podstaw do dopuszczania dowodu z opinii biegłego na okoliczność wartości linii technologicznej, ani za ile powódka tę linię nabyła, skoro wartość linii została ustalona w wyroku karnym skazującym. Powódka nie była także zobowiązana do podejmowania próby windykacji linii. Nie ma też znaczenia w jaki sposób użytkowali linię jej nabywcy, dlatego też nie było podstaw do dopuszczania dowodu z zeznań świadków P. S. i J. T.. Powódka nie przyczyniła się w żaden sposób do powstania szkody. Nie wykazał też pozwany aby powódka nadużyła prawa podmiotowego. Natomiast zasadny jest zarzut pozwanego o dokonaniu częściowej zapłaty za sprzedaną linię przez spółkę (...) w łącznej kwocie 67.000zł i taką kwotę sąd pierwszej instancji odjął od ustalonej w wyroku karnym wartości sprzedanej linii. Zatem utrzymał w mocy nakaz co do kwoty 670.989,99 zł. Swe rozstrzygnięcie sąd oparł na art. 415 kc i art. 496 kc.

O kosztach sąd pierwszej instancji orzekł na mocy art. 100 kpc.

Od wyroku tego wniósł apelację pozwany.

Zaskarżył wyrok w pkt 1, w części w której Sąd zasądził od pozwanego kwotę
14.222,69 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych oraz w pkt 2 w całości i zarzucił mu naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, a to naruszenie:

1. przepisu art. 11 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż Sąd cywilny w postępowaniu o zapłatę odszkodowania w zakresie ustalenia wysokości poniesionej szkody pozostaje związany ustaleniami zawartymi w prawomocnym skazującym pozwanego wyroku Sądu Rejonowego w (...) z dnia 16 marca 2004 roku, sygn. akt IX K 347/02 za przestępstwo z art. 284 § 1 k.k. tj. przestępstwo przywłaszczenia mienia w postaci linii technologicznej do poprzecznego rozcinania blachy, w sytuacji gdy:

1) szkoda poniesiona przez poszkodowaną nie należy do ustawowych znamion przestępstwa przywłaszczenia mienia z art. 284 § 1 k.k., a więc nawet jej ustalenie w wyroku karnym skazującym (co w przedmiotowej sprawie także nie miało miejsca) nie może wiązać Sądu cywilnego i zwalniać go z przeprowadzenia postępowania dowodowego na te okoliczności,

2) szkody wyrządzonej przywłaszczeniem mienia nie można utożsamiać z pojęciem wartości tego przywłaszczonego mienia (ustalenie której także w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca), a tylko wartość mienia w przypadku jego przywłaszczenia należy do ustawowych znamion takiego przestępstwa,

3) w tym wyroku karnym skazującym pozwanego, Sąd nie ustalił ani wartości przywłaszczonego mienia, ani szkody poniesionej przez poszkodowaną,

4) zebrany materiał dowodowy oraz dokonane na jego podstawie ustalenia w sposób jednoznaczny potwierdzają, iż powódce należne mogłoby być jedynie odszkodowanie wyłącznie w oparciu o przepis art. 411 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. in fine, które nie jest równoznaczne z „pozostałą do zapłaty ceną sprzedaży za przywłaszczoną ruchomość”, o której mowa w wyroku karnym skazującym, albowiem zarówno z zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak i z ustaleń poczynionych przez sąd karny jak i przez sąd cywilny wynika, iż powódka skutecznie odstąpiła od umowy sprzedaży z zastrzeżeniem prawa własności rzeczy sprzedanej zawartej ze spółką PPUH (...) Sp. z o.o. reprezentowaną wówczas już przez pozwanego, czego konsekwencją winno być zastosowanie w kolejności przepisów: art. 494 k.c., art. 411 § 1 k.c., a następnie art. 405 k.c. in fine, czego ani sąd karny, ani sąd cywilny w zaskarżonym wyroku nie uczyniły,

- a wszystko to przy równoczesnym zaniechaniu prowadzenia postępowania dowodowego na uzasadnienie twierdzeń pozwanego: o braku szkody, bądź innym jej rozmiarze oraz o przyczynieniu się powódki do powstania szkody zaniechaniu przez nią działań zmierzających do jej zminimalizowania,

2. przepisu art. 415 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie w sytuacji, gdy powódka nie wykazała, że pozwany wyrządził jej z własnej winy szkodę w rozmiarze objętym żądaniem pozwu, a tym samym naruszenie przepisu art. 6 k.c. w zw. z art. 415 k.c. poprzez ich niezastosowanie i uwzględnienie żądania pozwu w zaskarżonej części w sytuacji, gdy powódka nie udowodniła okoliczności uzasadniającej jej roszczenie tj. wysokości szkody, ani związku przyczynowego pomiędzy działaniem pozwanego, a poniesioną szkodą,

3. przepisów art. 494 k.c., art. 411 § 1 k.c. oraz art. 405 k.c. in fine poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, iż pomimo ustalenia okoliczności odstąpienia od umowy sprzedaży, pozwany odpowiada za szkodę w wysokości niezapłaconej części ceny sprzedaży, a tym samym pomimo tego, że umowa przestała wiązać powódkę i spółkę reprezentowaną przez pozwanego, to pozwany odpowiada za szkodę wynikającą z jej niewykonania,

4. przepisu art. 362 k.c. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy powódka nie dochodziła odszkodowania od spółki PPUH (...) sp. z o.o., czym przyczyniła się do zwiększenia szkody,

5. przepisu art. 441 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż pozwany odpowiada solidarnie za swoje czyny ze spółką, którą reprezentował i które wykonywał właśnie w imieniu tej spółki, a co za tym idzie powódka mogła dokonać wyboru osoby odpowiedzialnej za wyrządzenie szkody i nie dochodząc jej od spółki z o.o. nie spowodowała jej powiększenia, a ustalenie takiej konstrukcji odpowiedzialności pozwanego i spółki prowadziłoby do możliwości postawienia zarzutu naruszenia przepisu art. 375 § 1 k.c. poprzez jego niezastosowanie i oddalenie wniosków dowodowych pozwanego na okoliczności wykazania zarzutów, które przysługiwałyby spółce PPUH (...) sp. z o.o., a które z mocy przepisu 3 art. 11 zd. 2 k.p.c. mogłaby ona podnosić, a zatem jeżeli istniałaby solidarna dłużników, to tylko z konsekwencjami wynikającymi z art. 375 § 1 k.c.,

6. przepisu art. 440 k.c. poprzez jego niezastosowanie, w przypadku gdy zarówno ocena osoby odpowiedzialnej za szkodę, a w szczególności obciążenie sprawie pełną odpowiedzialnością spowoduje dla niego i jego rodziny zbyt dotkliwe skutki, a nie odniósł on żadnej korzyści z zarzucanych mu czynów,

7. przepisów art. 227 k.p.c. oraz art. 224 1 k.p.c. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy polegające na oddaleniu wniosków dowodowych pozwanego, które zmierzały do wyjaśnienia sprawy, a to przeprowadzenie dowodów z przesłuchania świadków A. R. (2), P. S. i J. T. oraz przeprowadzania innych dowodów wnioskowanych przez pozwanego oraz zaniechania pozyskania dowodów poprzez zobowiązanie powódki do i przedstawienia, a w wyniku tych uchybień Sądu I instancji cel ten nie został osiągnięty, a okoliczności te pozostały niewyjaśnione,

8. przepisu art. 244 § 1 k.p.c. oraz art. 236 k.p.c. poprzez dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów znajdujących w aktach postępowania karnego Sądu Rejonowego w (...) Wydział IX Karny do sygn. akt IX K 347/C albowiem dowodem w sprawie cywilnej mogą być tylko dokumenty, a nie a akta postępowania, a zatem wniosek taki, a co za tym idzie dowód były niedopuszczalne, a ponadto we wniosku tym brak było właściwie określonej tezy dowodowej, gdyż jako okoliczność wymagającą udowodnienia powódka powołała zawartość akt (a więc ilość kart znajdujących się w aktach), a nie ich treść, zatem dowód taki także nie mógł być przydatny dla rozstrzygnięcia sprawy,

9. przepisu art. 233 § 1 k.p.c. polegające na sprzeczności ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału dowodowego, albowiem:

1) z jednej strony Sąd I instancji ustalił, iż powódka skutecznie odstąpiła umowy, a z drugiej strony ustalił, iż Sąd cywilny pozostaje związany wyroki karnym skazującym, z którego wynika wysokość nieuiszczonej części należności, tak jakby umowa ta nadal wiązała strony,

2) Sąd I instancji ustalił, iż powódka miała wybór pomiędzy dochodzeniem roszczenia od pozwanego oraz innych podmiotów, podczas gdy powódce przysługiwało roszczenie do spółki PPUH (...) sp. z o.o., którego nota bene nigdy ani nie sformułowała, ani nie próbowała nawet zrealizować tj. nie wystąpiła z powództwem przeciwko spółce z o.o., ani nie próbowała egzekwować swoich roszczeń z jej majątku np. z wierzytelności przysługujących jej od spółki Restauracje (...) sp. z o.o., a z żadnych innych dowodów nie wynikała odpowiedzialność pozwanego solidarnie z tą spółką,

3) Sąd I instancji ustalił, iż wartość przedmiotu sporu (...) stanowi nieuiszczona część ceny za przywłaszczoną linię, gdyż pozostała część ceny, która została przez spółkę (...) sp. z o.o. zapłacona została zaliczona przez powódkę na poczet odszkodowania w niniejszej sprawie, co potwierdza fakt odpowiedzialności solidarnej spółki i pozwanego za wyrządzoną powódce szkodę, podczas gdy żadna z tych okoliczności, ani nie wynika z ustaleń wyroku sądu karnego, ani nie została ustalona odrębnie w postępowaniu cywilnym, a w szczególności nie wynikała z żadnego oświadczenia powódki, poza oświadczeniem o odstąpieniu od umowy sprzedaży,

4) powódka ani nie sformułowała roszczenia do spółki PPUH (...) sp. z o.o., ani nie złożyła żadnego oświadczenia o potrąceniu, co miałoby być podstawą roszczenia do spółki PPUH (...) sp. z o.o., za które to roszczenie miałby ponosić odpowiedzialność odszkodowawczą PPUH (...) sp. z o.o., a zdaniem Sądu I instancji także pozwany.

W związku z powyższym wnosił o :

1) zmianę zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części poprzez oddalenie powództwa w zaskarżonej części oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania oraz kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym,

2) ewentualnie, uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Częstochowie, z pozostawieniem mu rozstrzygnięcia w sprawie kosztów postępowania

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja pozwanego nie jest zasadna i skutku odnieść nie może, zaskarżony wyrok ostatecznie uznać należy za trafny, choć z nieco odmiennym uzasadnieniem, niż to przyjął sąd pierwszej instancji.

Wbrew zarzutom skarżącego sąd pierwszej instancji ustalił prawidłowy stan faktyczny, wszechstronnie rozważył zebrany w sprawie materiał dowodowy, dokonując oceny zebranego materiału dowodowego nie przekroczył zasady swobodnej oceny dowodów. Prawidłowo także oddalił wnioski dowodowe o przesłuchanie świadków: P. S. i J. T. na okoliczność wartości linii technologicznej w chwili zakupu, o przesłuchanie A. R. na okoliczność podjęcia uchwały przez zgromadzenie wspólników wyrażającej zgodę na zbycie spornej linii, zakwalifikowanie tej linii do środków trwałych spółki, na okoliczność nie podejmowania przez spółkę czynności procesowych przeciwko spółce PPUH (...) o stwierdzenie nieważności umowy z 12 września 2001r. oraz o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność ustalenia wartości linii technologicznej we wrześniu 2001r. - albowiem w ocenie Sądu Apelacyjnego nie miały one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (art.227 kpc).

Podkreślić należy, iż poza sporem było, że prawomocnym wyrokiem karnym pozwany W. M. został uznany za winnego tego, że w dniu 12 września 2001 roku działając jako Prezes Zarządu Spółki z o.o. (...) z siedzibą w W. dokonał przywłaszczenia mienia znacznej wartości w postaci linii technologicznej do poprzecznego rozcinania blachy Ł - 128-41-100 o wartości 1.748.870zł poprzez sprzedanie tej linii firmie Restauracja (...) sp. z o.o. w K., wiedząc na podstawie umowy z dnia 9 listopada 2000 roku, nr (...) zawartej pomiędzy firmą (...) w W., a (...) sp. z o.o. oraz przyjętych w dniu 10 września 2001 roku dokumentów spółki PPUH (...) i protokołu przekazania urządzeń z dnia 12 września 2001 roku, że linia ta aż do czasu uregulowania pełnej należności stanowi własność firmy (...) w sytuacji, gdy do uiszczenia pełnej należności przez (...) sp. z o.o. pozostała kwota 737.989,99 zł, czym działał na szkodę firmy (...) A. R. (1), to jest przestępstwa z art. 284 § 1 kk w zw. z art. 294 § 1 kk. Faktu tego pozwany nie kwestionował i kwestionować nie mógł. Sporny w sprawie był zakres związania sądu cywilnego wyrokiem karnym skazującym, w ocenie Sądu Apelacyjnego ustalenia sądu pierwszej instancji, co do zakresu w jakim związany jest tym wyrokiem są, wbrew zarzutom skarżącego prawidłowe.

Z mocy art. 11 kpc ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym i tylko osoba, która nie była oskarżona, może powoływać się w postępowaniu cywilnym na wszystkie okoliczności wyłączające lub ograniczające jej odpowiedzialność cywilną.

Wskazać na wstępie należy, iż komentowany przepis, regulujący kwestie mocy wiążącej wyroku karnego w postępowaniu cywilnym, określanej jako prejudycjalność, ma zastosowanie do wszystkich spraw cywilnych toczących się w procesie. Dotyczy to sytuacji, gdy poszkodowany czynem niedozwolonym stanowiącym także przestępstwo, dochodzi roszczeń odszkodowawczych w postępowaniu cywilnym po wydaniu w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego. Przepis art. 11 kpc reguluje sytuacje, gdy przed zakończeniem postępowania cywilnego, zapadł w sprawie karnej prawomocny wyrok skazujący za przestępstwo, które jako zdarzenie należy do stanu faktycznego wywołującego skutki w sprawie cywilnej. Wyrok karny ma wówczas moc wiążącą dla sądu w sprawie cywilnej w zakresie ustaleń faktycznych co do popełnienia przestępstwa. Określona w art. 11 kpc moc wiążąca wyroku karnego oznacza, że w sprawie cywilnej niedopuszczalne jest dokonywanie jakichkolwiek własnych ustaleń co do tych okoliczności, którymi, zgodnie z omawianym przepisem sąd jest związany w postępowaniu cywilnym. Okoliczności te nie mogą być przedmiotem postępowania dowodowego ani oceny sądu, a więc nie ma do nich zastosowania zasada swobodnej oceny dowodów (art. 233 kpc), a sąd w sprawie cywilnej dokonuje tylko subsumcji pod odpowiedni przepis prawa materialnego cywilnego wiążących ustaleń wynikających z wyroku karnego oraz ewentualnych własnych ustaleń dotyczących pozostałych okoliczności istotnych w rozpoznawanej sprawie (por. wyrok SN z dnia 16 grudnia 1961 r., II CR 1229/60, OSNC 1962, nr 3, poz. 118). W konsekwencji wyłączona jest możliwość obrony pozwanego sprzecznej z ustaleniami wyroku karnego, a także podniesienia przez niego zarzutu pozbawienia możliwości obrony w tym zakresie (por. wyrok SN z dnia 23 kwietnia 1968 r., II PR 399/67, NP 1968, nr 11, s. 1704). Jak stwierdza się w literaturze, moc wiążąca wyroków karnych w postępowaniu cywilnym nie jest wynikiem określonych skutków prawomocności ani powagi rzeczy osądzonej wyroków karnych, lecz jej podstawę stanowi specjalna norma prawna - art. 11 kpc - mająca na celu głównie uniknięcie możliwości wydania na podstawie tych samych faktów różnych (sprzecznych) orzeczeń w sprawach cywilnych i karnych oraz konieczności prowadzenia postępowania dowodowego w dwóch odrębnych postępowaniach sądowych w celu ustalenia tych samych faktów. Przyznanie takiej mocy wyrokom karnym jest regulacją szczególną i stanowi odstępstwo od podstawowych zasad postępowania cywilnego: bezpośredniości i swobodnej oceny dowodów. Przy ocenie, czy ma zastosowanie art. 11 kpc należy badać, czy występują łącznie wszystkie elementy wskazane w tym przepisie, a więc czy w postępowaniu karnym został wydany prawomocny wyrok skazujący za przestępstwo, którego popełnienie, jako okoliczność faktyczna, ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy cywilnej. Zakres związania sądu cywilnego wyrokiem karnym został w art. 11 kpc określony tylko ogólnie, bez sprecyzowania ustaleń wiążących oraz tych, co do których związanie nie zachodzi. Określenie, że sąd w postępowaniu cywilnym jest związany „ustaleniami co do popełnienia przestępstwa” nie precyzuje, czy chodzi o związanie okolicznościami należącymi do istoty przestępstwa czy tylko okolicznościami stanowiącymi ustawowe znamiona przestępstwa. K. P. wyraził pogląd, że na gruncie art. 11 kpc nie ma podstaw do ograniczenia związania tylko do ustawowych znamion przestępstwa i należy uznać, że obejmuje ono wszystkie okoliczności stanowiące istotę przestępstwa (Wpływ postępowania i wyroku karnego..., s. 117). Konieczność sprecyzowania zakresu związania szczególnie wyraźnie występuje w sprawach odszkodowawczych w związku ze szkodą wyrządzoną w wyniku zaboru mienia, niedoboru lub innych przestępstw wyrządzających szkodę. W literaturze i orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się na gruncie takich spraw, że jeżeli wystąpienie szkody należy do istoty przestępstwa (np. przestępstwa zaboru, przywłaszczenia, sprzeniewierzenia), sąd cywilny jest związany ustaloną w wyroku karnym szkodą w postaci wskazanej przywłaszczonej kwoty lub przywłaszczonej określonej rzeczy. Nadto jeśli do istoty przestępstwa należy wyrządzenie szkody o określonym rozmiarze, od której zależy byt przestępstwa kwalifikacja prawna czynu, wysokość kary czy inne skutki, np.: gdy popełnienie określonego przestępstwa uwarunkowane jest wyrządzeniem „znacznej szkody” lub „szkody w wielkich rozmiarach” (por. art. 292 § 2 k.k., art. 294 § 1 k.k., art. 296 § 3 k.k., art. 296a § 4 k.k., art. 299 § 6 k.k., art. 303 § 2 k.k.), a pojęcia te zostały zdefiniowane w ustawie przez wskazanie miernika pozwalającego określić je kwotowo (por. art. 115 § 5, 6 i 7 k.k.) - sąd cywilny jest związany rozmiarem szkody (wartością progową) określoną w wyroku karnym i nie może ustalić, że szkoda była mniejsza (por. m.in. K. Piasecki, Wpływ postępowania i wyroku karnego..., s. 125, 126; W Siedlecki (w:) Kodeks postępowania cywilnego..., t. 1, red. Z. Resich, W. Siedlecki, s. 99; T. Ereciński (w:) Kodeks postępowania cywilnego..., red. T. Ereciński, t. 1, s. 125, 126).

W wyroku z dnia 26 kwietnia 1962 r., IV CR 534/61, niepubl., Sąd Najwyższy uznał, że sąd w sprawie cywilnej jest związany określeniem przez sąd w wyroku karnym towarów lub pieniędzy, które sprawca zagarnął. Podobne stanowisko zajął w orzeczeniach z dnia 17 kwietnia 1961 r., IV CR 467/60, OSN 1963, nr 1, poz. 13, z dnia 11 czerwca 1964 r., II PR 191/62, OSPiKA 1965, z. 6, poz. 127 i z dnia 18 sierpnia 2009 r., I PK 60/09, Lex nr 550992. W wyroku z dnia 5 stycznia 1970 r., I PR 91/69, OSNCP 1970, nr 11, poz. 197, Sąd Najwyższy stwierdził, że w przypadku skazania za przywłaszczenie towarów i gotówki sąd cywilny jest związany wysokością wskazanej w sentencji wyroku karnego przywłaszczonej kwoty, jeżeli do istoty czynu przestępnego przywłaszczenia należy wysokość szkody wyrządzonej tym czynem. Sąd Najwyższy wypowiadał się także w przedmiocie związania sądu cywilnego osobą pokrzywdzonego ustaloną w wyroku karnym w trzech orzeczeniach, zajmując jednolite stanowisko. W wyroku z dnia 18 maja 1965 r., I PR 130/65, Lex nr 13878, stwierdził, że ustalenie w wyroku karnym osoby poszkodowanej w wyniku przestępstwa zagarnięcia mienia należy do istoty czynu przestępnego i jest wiążące w postępowaniu cywilnym. Roszczenie odszkodowawcze służy osobie poszkodowanej, wymienionej w wyroku karnym. W wyroku z dnia 8 stycznia 2004 r., I CK 137/03, niepubl., Sąd Najwyższy podzielił ten pogląd i uznał, że ustalenie w skazującym wyroku karnym osoby pokrzywdzonej przestępstwem oszustwa z art. 286 § 1 k.k. wiąże, na podstawie art. 11 k.p.c., sąd cywilny, gdyż ustalenie to należy do istoty czynu przestępnego. Takie samo stanowisko zajął w wyroku z dnia 5 grudnia 2008 r., III CSK 191/08, OSP 2010, z. 1, poz. 2, przyjmując, że sąd w postępowaniu cywilnym związany jest ustaleniem co do osoby pokrzywdzonej, zawartym w sentencji wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego za popełnienie przestępstwa oszustwa (art. 286 § 1 k.k.). W uzasadnieniu Sąd Najwyższy stwierdził, że sąd w postępowaniu cywilnym jest związany tymi ustaleniami zawartymi w sentencji prawomocnego wyroku skazującego, które należą do znamion przedmiotowych konkretnego przestępstwa, a w odniesieniu do przestępstwa oszustwa przewidzianego w art. 286 § 1 k.k. ustalenie osoby pokrzywdzonej należy do takich znamion, wynika bowiem bezpośrednio z ustalenia przedmiotu przestępstwa i stanowi jeden z elementów stanu faktycznego (patrz także I Gromska – Szuster Komentarz do art. 11kpc, lex 2011).

Pozwany skazany został za przestępstwo z art. 284 § 1 kk w zw z art. 294 § 1 kk.

Z mocy art. 284 . § 1 kk kto przywłaszcza sobie cudzą rzecz ruchomą lub prawo majątkowe, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Podnieść należy, iż przestępstwo przywłaszczenia różni się od kradzieży tylko brakiem elementu zaboru rzeczy, która znajduje się w posiadaniu sprawcy, przy czym sposób wejścia przez sprawcę w jej posiadanie jest obojętny dla bytu przestępstwa (por. M. Kulik (w:) M. Mozgawa (red.), Komentarz, s. 558). Z kolei art. 294 § 1 kk stanowi, iż kto dopuszcza się przestępstwa określonego w art. 278 § 1 lub 2, art. 284 § 1 lub 2, art. 285 § 1, art. 286 § 1, art. 287 § 1, art. 288 § 1 lub 3, lub w art. 291 § 1, w stosunku do mienia znacznej wartości, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. Mienie znacznej wartości z mocy art. 115 § 6 kk jest to mienie wartości przekraczającej w czasie jego popełnienia 200.000zł.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż sąd jest w tym stanie rzeczy związany ustaleniami prawomocnego wyroku karnego co do tego, że pozwany dokonał przywłaszczenia mienia znacznej wartości w postaci linii technologicznej do poprzecznego cięcia blachy Ł- 128-41-100 o wartości 1.748.870zł poprzez sprzedanie tej linii innemu podmiotowi wiedząc, że linia ta aż do czasu uregulowania pełnej należności stanowi własność powódki, w sytuacji gdy do uiszczenia pełnej należności przez (...) spółkę z o.o. pozostała kwota 737.989,99zł czym działał na szkodę powódki. Tymi ustaleniami był sąd cywilny w świetle powyższych rozważań związany z mocy art. 11 kpc.

W tym stanie rzeczy chybione są podnoszone przez skarżącego zarzuty, iż sąd błędnie zastosował art. 11 kpc. Niezrozumiałe są podnoszone zarzuty, iż sąd w wyroku nie ustalił ani wartości przywłaszczonego mienia ani szkody poniesionej przez pozwaną. Na marginesie wskazać należy, iż wnioski dowodowe pozwanego, które trafnie sąd oddalił przyjmując, że jest związany ustaleniami prawomocnego wyroku karnego i tak były nieprzydatne do wykazania zarzutów pozwanego. Linii technologicznej już nie było zatem opinia biegłego nie doprowadziłby do żadnych wiarygodnych ustaleń, nie ma też podstaw aby ustalać wartość linii technologicznej w oparciu o zeznania świadków, podczas gdy wynikała ona (oprócz ustaleń zawartych w wyroku karnym) z umowy sprzedaży.

Zarzuty, iż pozwany został wprowadzony w błąd przez wspólników spółki, w tym męża powódki, że był nowopowołanym członkiem zarządu, że linię tę zaliczono do środków trwałych spółki - nie mogą odnieść skutku w postaci zwolnienia pozwanego z odpowiedzialności skoro został skazany prawomocnym wyrokiem karnym za przywłaszczenie linii, mimo, że wiedział na podstawie posiadanych dokumentów, iż linia ta do czasu uregulowania należności stanowi własność powódki a do uregulowania pozostała kwota 737.989,99zł. Zarzuty takie mógł powoływać skutecznie jedynie w procesie karnym.

Chybione są także zarzuty odnośnie braku normalnego związku przyczynowego pomiędzy czynem pozwanego a szkodą poniesioną przez powódkę w rozumieniu art. 361 kc. Powódka pozbawiona została bowiem rzeczy, za którą nie uzyskała całości ceny na skutek działań pozwanego. Chybione są podnoszone przez pozwanego zarzuty, iż powódka przyczyniła się do szkody. Przede wszystkim powódka miała podstawy dochodzić naprawienia szkody od pozwanego dlatego, że to on został skazany prawomocnym wyrokiem karnym za przywłaszczenie mienia należącego do powódki, naprawienia tej szkody mogła dochodzić na mocy art. 415kc. Nie ma podstaw do przyjęcia w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, że powódka nie próbowała linii tej odzyskać, wskazać jednakże należy, iż takie działania nie spowodowałyby odzyskania sprzedanej przez pozwanego linii technologicznej wobec faktu, że pozwany wydał ją nabywcy, a w świetle art. 169 § kc jeżeli osoba nie uprawniona do rozporządzania rzeczą ruchomą zbywa rzecz i wydaje ją nabywcy nabywca uzyskuje własność tej rzeczy z chwilą objęcia jej w posiadanie, chyba, że działa w złej wierze. Skoro więc pozwany wydał rzecz nabywcy – spółce (...) to spółka ta uzyskała jej własność z chwilą objęcia rzeczy w posiadanie, nie ma bowiem podstaw do przyjęcia, że spółka ta działała w złej wierze, zatem ewentualne próby odzyskania tej linii były i tak nieskuteczne. Nadto spółka (...) zbyła tę linię kolejnej osobie, która również uzyskała jej własność. Zatem wbrew zarzutom skarżącego to właśnie jego działanie – popełnione przestępstwo wyrządziło powódce szkodę. To pozwany został skazany za popełnienie umyślnego przestępstwa na szkodę powódki, zatem jest zobowiązany do naprawienia wyrządzonej powódce szkody z mocy art. 415 kc. Dlatego też powódka mogła skutecznie domagać się naprawienia poniesionej szkody kierując swe roszczenia do pozwanego. Odpowiedzialność pozwanego oparta jest na art. 415 kc, nie ma więc podstaw do ograniczania jego odpowiedzialności z uwagi na fakt, że nie odniósł on z przestępstwa żadnej korzyści, wbrew bowiem zarzutom skarżącego jego odpowiedzialność nie opiera się na art. 405 kc, czy też 411 kc. Prawidłowo także wbrew zarzutom skarżącego ustalił sąd wysokość szkody poniesionej przez powódkę. Powódka nie uzyskała całości ceny za sprzedaną linię technologiczną, do zapłaty pozostawała kwota 737.989,99zł. W umowie sprzedaży zastrzeżono własność rzeczy sprzedanej (art. 589 kc) do czasu zapłaty całej ceny. Gdyby nie popełnienie przez pozwanego przestępstwa powódka mogłaby rzecz odzyskać w sytuacji gdy spółka (...) nie miała pieniędzy i nie zapłaciła za nią. Zastrzeżenie własności rzeczy sprzedanej służy właśnie takiej ochronie sprzedawcy. Natomiast działanie pozwanego pozbawiło powódkę takiej możliwości. Jedynym skutecznym zarzutem pozwanego był w tym stanie rzeczy zarzut, iż od ustalonej w wyroku karnym szkody poniesionej przez powódkę w wysokości niezapłaconej reszty ceny należy odliczyć kwotę uiszczoną tytułem części reszty ceny przez spółkę (...) i prawidłowo sąd pierwszej instancji kwotę tę odliczył od wskazanej przez powódkę wysokości szkody.

Nie ma też w tym stanie rzeczy, wbrew zarzutom skarżącego podstaw do miarkowania szkody (art. 440 kc) lub zastosowania art. 5 kc. Na zasady współżycia społecznego nie może powoływać się bowiem ten, kto sam je naruszył, a pozwany popełnił umyślne przestępstwo na szkodę powódki.

Reasumując zaskarżony wyrok jest trafny, zatem apelację jako pozbawioną uzasadnionych podstaw należało oddalić na mocy art. 385 kpc.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na mocy art. 98 kpc.